Dəstək
www.wikimedia.az-az.nina.az
Bu adin diger istifade formalari ucun bax Nyu York deqiqlesdirme Nyu York ing New York New York City qisa adi ile NYC Nyu York statinda yerlesen Amerika Birlesmis Statlarinin ehalisinin sayina gore en boyuk seheri Seherin erazisi 778 2 km ehalisi ise 2020 ci ilin siyahiyaalmasi ile 8 804 190 neferdir Nyu York statinin cenubunda yerlesen seher Nyu York aqlomerasiya regionunun merkezidir hemcinin erazisine gore dunyanin en boyuk aqlomerasiya regionudur 2020 ci ilin statistikasina esasen seher 20 milyondan cox ehali ile hem de dunyanin en six meskunlasilan meqapolislerinden biridir Nyu York dunyanin medeni maliyye ve media merkezi kimi tesvir edilmisdir ve ticaret eylence tedqiqat texnologiya tehsil siyaset turizm yemek incesenet deb ve idman sahelerinde yer alir Dunyanin en cox fotosekil cekilen seheridir Birlesmis Milletler Teskilatinin Bas Qerergahinin yerlesdiyi Nyu York beynelxalq diplomatiya merkezlerinden biri ve qlobal investorlar ucun etibarli siginacaqdir Nyu York bezen dunyanin paytaxti kimi tesvir edilir SeherNyu YorkNew YorkBoyuk alma Hec vaxt yatmayan seher Qotham ve s Saat eqrebi istiqametinde Midtaun Manhetten Tayms skver Unisfera Bruklin korpusu Asagi Manhetten ve Dunya Ticaret Merkezi 1 Sentral park BMT Bas Qerergahi ve Azadliq heykeliBayraq d Gerb40 39 sm e 74 03 q u Olke ABSStat Nyu York statiMer Erik AdamsTarixi ve cografiyasiEsasi qoyulub 1624 1626Sahesi Umumi 1 223 59 km Quru 778 19 km Su 445 40 km Merkezin hundurluyu 11 mSaat qursagi Serqi vaxt zonasiUTC 05 00UTC 04 00EhalisiEhalisi 8 804 190 nef 1 aprel 2020 Sixligi 11 31368 nef km Resmi dili ingilis diliReqemsal identifikatorlarTelefon kodu 212 347 646 718 917 929Poct indeksi 10000 10499 11004 11005 11100 11499 11600 11699Neqliyyat kodu NYDigerErazisine gore en boyuk bolgesi Kuins 280 km Ehalisine gore en boyuk bolgesi Bruklin 2019 2 559 903 UDM 830 milyard 2020 nyc govNyu York Vikianbarda elaqeli mediafayllar Dunyanin en boyuk limanlarindan birinde yerlesen ve sahesinin 36 4 i su ile ehatelenmis Nyu York seheri bes borodan ibaretdir Bu bes boro Bruklin Kinqs dairesi Kuins Kuins dairesi Manhetten Nyu York qrafligi Bronks Bronks dairesi ve Staten Aylend Ricmond dairesi 1898 ci ilde vahid bir sehere birlesdirilmisdir Seher ABS ye immiqrantlar ucun giris qapisidir Nyu Yorkda 800 e qeder muxtelif dilde danisilir ki bu da onu dunyanin linqvistlik cehetden en muxtelif seheri edir Nyu Yorkda ABS den kenarda dogulmus 3 2 milyondan cox sakin yasayir Buna esasen 2016 ci ilde seher dunayda en cox ecnebi yasayan seher qebul edilmisdir 2018 ci ile qeder Nyu York aqlomerasiya regionunun texminen 1 8 trilyon ABS dollarliq umumi aqlomerasiya mehsulu GMP istehsal etidyi texmin edilir ve bu ABS de birinci yerdedir Nyu York aqlomerasiya regionu suveren dovlet olsaydi dunyanin sekkizinci en boyuk iqtisadiyyatina sahib olardi Seher dunyada en cox milyarderin yasadigi yerdir Nyu Yorkun izleri 1624 cu ilde Yeddi Birlesmis Eyalet Respublikasindan olan kolonistler terefinden Asagi Manhettende qurulan ticaret menteqesine qeder gedib cixir Menteqe 1626 ci ilde Yeni Amsterdam nid Nieuw Amsterdam olaraq adlandirilmis ve 1653 cu ilde seher statusu almisdir Seher 1664 cu ilde ingilislerin nezaretine kecdi ve Ingiltere krali II Karl burani qardasi York hersoqu II Ceymse verdikden sonra Nyu York adlandirildi Nyu York 1673 cu ilde hollandlar terefinden geri alindi ve bir il uc ay muddetinde Nyu Orenc adlandirildi 1674 cu ilin noyabrindan beri Nyu York olaraq adlandirilir Seher 1785 ci ilden 1790 ci ile qeder ABS nin paytaxti olub 1790 ci ilden beri ise ABS nin en boyuk seheri statusunu qoruyur XXI esrde Nyu York qlobal yaradiciliq sahibkarliq ve ekoloji davamliliq qovsagi ve azadliq ve medeni muxtelifliyin simvoludur Nyu York 2019 cu ilde dunyanin 48 seherinden olan 30 000 den cox insan arasinda aparilan sorgu neticesi ile dunyanin en boyuk seheri secildi Nyu Yorku 2019 cu ilde rekord sayda 66 6 milyon turist ziyaret etmisdi Tayms skver dunya eylence senayesinin esas merkezidir Seherin bir cox gormeli yerleri goydelenleri ve parklari butun dunyada taninir Empayr Steyt Bildinq hundurluyune gore diger tikililerden ferqlenir Manhettenin dasinmaz emlak bazari dunyanin en bahali bazarlarindan biridir Davamli 7 24 xidmet gosteren Nyu York metropoliteni 472 demiryol stansiyasi ile dunyanin en boyuk metropolitenidir Seherde 120 den cox kollec ve universitet o cumleden Kolumbiya Universiteti Nyu York Universiteti ve yerlesir Asagi Manhettende maliyye bolgesi adlanan Uoll Strit ve dunyanin iki en boyuk birjasi Nyu York Fond Birjasi ve NASDAQ yerlesir EtimologiyaSeher 1664 cu ilde gelecekde York hersoqu olacaq Ingiltere krali II Ceymsin serefine adlandirilib TarixEsas meqaleler ve Nyu York seherinin xronologiyasiKolumbaqederki dovr Mustemlekecilikden evvelki dovrde indiki Nyu York seherinin erazisinde lenapeler de daxil olmaqla alqonkin yerli amerikalilar meskunlasmisdilar kimi taninan vetenlerine Staten Aylend Manhetten Bronks Lonq Aylendin qerb hissesi sonradan Bruklin ve Kuins borolarina cevrilecek eraziler daxil olmaqla ve daxil idi Bir avropalinin ilk senedlesdirilmis seferi 1524 cu ilde Fransa kralliginda xidmetde olan florensiyali tedqiqatci italyan olmusdur O erazininin Fransaya aid oldugunu iddia etdi ve onu Nouvelle Angouleme Yeni Anqoleme adlandirdi Imperator V Karlin gosterisi ile sefere cixmis Portuqaliya kapitani basciliq etdiyi Ispaniya ekspedisiyasi 1525 ci ilin yanvarinda Nyu York limanina geldi ve Rio de San Antonio Muqeddes Antoni cayi adlandirdigi mensebinin xeritesini tertib etdi 1609 cu ilde ingilis kesfiyyatcisi Henri Hudzon Niderland Ost Hind sirketi ucun Simal Qerb kecidini axtararken Nyu York limanini yeniden kesf etdi O erazini on gun gezdi ve bolgeninin Niderland Ost Hind sirketine aid oldugunu iddia etdi 1614 cu ilde Keyp Kod ve arasindaki erazi Niderland terefinden iddia edildi ve Nieuw Nederland adlandirildi Nehayet yerli olmayan ilk resmi vetendas olan Santo Dominqodan sehere geldi Portuqal esilli Rodrigez Santo Dominqoda anadan olub 1613 14 cu ilin qisinda Manhettene gelib ve niderlandlarin numayendesi kimi yerli ehali ile ticaret edib Brodveyin 159 cu kuceden 218 ci kuceye qederki hissesi onun serefine Yuan Rodrigez Vey adlandirilib Holland hokmranligi Yeni Amsterdam 1664 cu ilde ingilislerin nezaretine kecdi ve Nyu York adlandirildi 1625 ci ilde indiki Manhettenin erazisinde sonradan Nieuw Amsterdam Yeni Amsterdam adlandirilan daxili qalanin ve tikintisine baslandi Yeni Amsterdam koloniyasi sonradan Asagi Manhetten kimi taninan erazide yerlesirdi Koloniya Manhettenin cenub ucundan muasir Uoll Strite qeder uzanirdi burada 1653 cu ilde yerli Amerikan ve Britaniya basqinlarindan qorunmaq ucun 12 futluq taxta sarampole tikilmisdi 1626 ci ilde holland general Manhetten adasini kicik Lenape qrupu olan Cenarsie den 60 quldene satin aldi 2018 ci ilde texminen 900 ABS dollari edir Tekzib edilmis bir efsanede Manhettenin 24 dollar deyerinde suse muncuqlara alindigini iddia edilir Satin alindiqdan sonra Yeni Amsterdam yavas yavas boyudu Kockunleri celb etmek ucun Hollandiya 1628 ci ilde himayedarliq sistemini tesis etdi bu sistemle Yeni Hollandiyaya 50 kolonist getiren varli hollandlara yerli siyasi muxtariyyet ve gelirli xez ticaretinde istirak etmek huququ ile birlikde torpaq saheleri verilecekdi Bu proqram cox ugurlu olmadi 1621 ci ilden Niderland Ost Hind Sirketi terefinden verilen selahiyyet esasinda Yeni Niderlandda inhisarci kimi fealiyyet gosterirdi 1639 1640 ci illerde iqtisadi artimi guclendirmek ucun Niderland Ost Hind Sirketi xez ticareti uzerindeki inhisarindan el cekdi bu da erzaq taxta tutun ve qullarin artimina ve ticaretinin artmasina sebeb oldu 1647 ci ilde Yeni Niderlandin son Bas direktoru kimi fealiyyet gosterdi Onun fealiyyeti dovrunde Yeni Niderlandin ehalisi 2000 den 8000 e qeder artdi O icki satisi ile bagli qadagalar qoydu uzerinde nezareti ele kecirmeye cehd etdi ve diger dini qruplarin yehudiler ve luteranlar da daxil olmaqla ibadet evleri yaratmasina mane oldu Niderland Ost Hind Sirketi neyahet Stuyvesant ve Yeni Amsterdam ehalisi arasindaki gerginliyi azaltmaga basladi Ingilis hokmranligi Kralliq donanmasi indiki erazisini mudafie edir 1664 cu ilde hec bir ehemiyyetli muqavimet gostere bilmeyen Stuyvesant Yeni Amsterdami qan tokmeden polkovnik basciliq etdiyi ingilis qosunlarina teslim etdi Teslim olma sertleri ile Hollandiya sakinlerine mustemlekede qalmaga ve dini azadliqlara icaze verildi 1667 ci ilde Ikinci ingilis holland muharibesinden sonra aparan danisiqlar zamani hollandlar ingilislerden elde etdikleri indiki Surinamin Cenubi Amerikanin simal sahilinde yeni yaranmis plantasiya koloniyasini saxlamaq qerarina geldiler ve bunun muqabilinde ingilisler Yeni Amsterdami oz ellerinde saxladilar Bu qesebe York hersoqu II Ceymsin serefine Nyu York adlandirildi 240 km simalinda yerlesen Ceymsin Sotlandiya titulundan sonra Albani adlandirildi Kocurme 1667 ci ilde II ingilis holland muharibesini basa catdiran ile tesdiqlendi 24 avqust 1673 cu ilde Ucuncu ingilis holland muharibesi zamani holland kapitan gosterisi ile Nyu York koloniyasini ingilislerden ele kecirdi ve Orenc sahzadesi III Vilhelmden sonra onu Nyu Orenc adlandirdi Yerli amerikalilar arasinda bir nece qebilelerarasi muharibe ve avropalilarla temas neticesinde yaranan bezi epidemiyalar 1660 1670 ci iller arasinda Lenape ucun ehemiyyetli ehali itkisine sebeb oldu 1700 cu ile qeder Lenape ehalisi 200 nefere qeder azaldi Nyu York XVIII esrde bir nece sari qizdirma epidemiyasi yasamis ve tekce 1702 ci ilde bu xesteliye gore ehalisinin 10 ni itirmisdi Nyu York eyaleti Kolumbiya Universiteti 1754 cu ilde kral nizamnamesi ile Kral Kolleci adi altinda tesis edilmisdir Nyu York 1700 cu illerin evvellerinde Nyu York koloniyasinin bir hissesi olaraq ticaret limani kimi ehemiyyetini artirdi O hem de quldarliq merkezine cevrildi 1730 cu ile qeder ev teserrufatlarinin 42 i qul saxlayirdi bu indiki Cenubi Karolina statinin Carlston seheri xaricinde en yuksek faizdir Quldarliq Nyu York iqtisadiyyatinin ayrilmaz hissesine cevrildi 1990 ci illerde yaxinliginda yeni federal mehkeme binasinin tikintisi zamani African Burying Ground un kesfi mustemleke dovrunde on minlerle afrikalinin erazide basdirildigini gosterdi 1754 cu ilde Kolumbiya Universiteti Asagi Manhettende Krall Kolleci kimi kral II Georqun gosterisi ile tikildi Amerika inqilabi ABS Istiqlal muharibesinin en boyuk doyusu olan 1776 ci ilin avqustunda Bruklinde bas verib 1765 ci ilin oktyabrinda Nyu Yorkda kecirildi cunki seherde teskil edilen Azadliq ogullari novbeti on il erzinde orada yerlesen ingilis qosunlari ile savasacaqdilar ABS Istiqlal muharibesinin en boyuk doyusu olan 1776 ci ilin avqust ayinda muasir Bruklinin erazisinde bas verdi Amerikalilarin meglub oldugu bu doyusden sonra ingilisler seheri Simali Amerikadaki herbi ve siyasi emeliyyat bazasina cevirdiler Seher ingilis qosunlarina qatilan sadiq qacqinlar ve qacmis qullar ucun siginacaq idi Ingilis isgali zamani 10 000 e yaxin qacan qul sehere sigindi Ingilis quvveleri 1783 cu ilde muharibenin sonunda texliye edildikde 3 000 azad edilmis qulu Yeni Sotlandiyaya kocurmek ucun Ingiltere ve Karib hovzesinde meskunlasdirdilar Muharibenin sulh yolu ile helli ucun yegane cehd 11 sentyabr 1776 ci ilde Bencamin Franklin de daxil olmaqla amerikali numayendeler ve ingilis generali arasinda Staten Aylendde yerlesen bas tutdu Ingilis isgali baslayandan qisa muddet sonra Nyu Yorkda Asagi Manhettenin qerb terefinde Boyuk yangin bas verdi yangin de daxil olmaqla seherdeki binalarin texminen dordde birini mehv etdi 1785 ci ilde qerari ile muharibeden qisa muddet sonra Nyu York seheri milli paytaxt elan edildi Nyu York esasen ABS nin sonuncu Birlesmis Statlarin Konstitusiyasina esasen ise ilk paytaxti oldu 1789 cu ilde ABS nin paytaxti Nyu York milli miqyasda bir nece tedbire ev sahibliyi etdi ABS nin ilk Prezidenti Corc Vasinqtonun vezifesine baslamasi birinci ABS Konqresi ve ABS Ali Mehkemesinin her birinin ilk defe toplanmasi ve Huquqlar haqqinda Bill in Uoll Stritde yerlesen hazirlanmasi 1790 ci ile qeder Nyu York Filadelfiyani otub ABS nin en boyuk seheri oldu lakin hemin ilin sonunda esasen milli paytaxt Filadelfiyaya kocuruldu XIX esr Brodvey Manhetten XIX esrde Nyu York seherinin ehalisi 60 000 den 3 43 milyona qeder artdi Nyu York statinin 1799 cu il legvetme aktina esasen kole analarin usaqlari azad edilmeli lakin iyirmi yaslarinin ortalarina qeder qulluqda saxlanilmali idi Istiqlal muharibesinden sonra sahibleri terefinden azad edilen ve qacan qullarla birlikde Manhettende ehemiyyetli bir azad qaraderili ehali tedricen artdi Aleksander Hamilton ve Con Cey kimi ABS nin nufuzlu qurucularinin basciligi ile koleliyi legv etmek ucun calisdi ve qaraderili usaqlarin tehsili ucun quruldu 1827 ci ilde statda kolelik tamamile legv edildi ve azad qaraderililer bundan sonra ayri seckilikle mubarize apardilar Nyu Yorkda irqlerarasi abolisionist fealliq davam etdi liderleri arasinda Afrika Azad Mektebinin mezunlari da var idi Nyu York seherinin ehalisi 1820 ci ildeki 123 706 neferden 1840 ci ilde 312 710 nefere yukseldi onlardan 16 000 i qaraderili idi Nyu Yorkun indiki 5 borosunun 1814 cu ildeki goruntusu 1830 ve 1840 ci illerde Nyu Yorkda Vasinqton Irvinq Herman Melvill ve Edqar Allan Po da daxil olmaqla bir nece ABS edebiyyat xadimi yasayib Muasir biznes elitasinin ictimai fikirli uzvleri 1857 ci ilde ABS seherinde ilk menzereli parka cevrilen Merkezi parkin qurulmasi ucun lobbicilik edibler Boyuk Irlandiya acligi irland muhacirlerin kutlevi axinina sebeb oldu 1860 ci ilde Nyu Yorkda 200 000 den cox irland yasayirdi bu seher ehalisinin dordde birinden cox idi Almaniyadan da genis miqrasiya var idi 1860 ci ilde seher ehalisinin 25 ni almanlar teskil edirdi Irland immiqrantlarla qaraderililer arasinda is ucun on il davam eden siddetli reqabetden sonra qaraderili Nyu York sakinlerine ve onlarin emlaklarina hucumlar edildi Usyancilar Rengli Yetim Siginacagini yandirdi ve 200 den cox usaq cox hissesi irland muhacirlerden teskil olunmus Nyu York Polis Departamenti terefinden xilas edildi Bu hadisede en azi 120 nefer oldu Bes gun erzinde 11 qaraderili kisi linc edildi ve qaraderililer ve Nyu Cersiye qacdilar Manhettende qaraderili ehalinin sayi sonuncu defe 1820 ci ilde oldugu kimi 1865 ci ilde 10 000 den asagi dusdu Agderili fehle sinfi ustunluk teskil etdi Liman iscilerinin qaraderili kisilere qarsi zorakiligi doklar bolgesinde xususile siddetli idi Bu ABS tarixinde vetendas igtisaslarinin en pis hadiselerinden biri idi Muasir dovr 1930 cu ilde tikilen Empayr Steyt binasinin ustunde insaat iscisi Kraysler binasi onun arxasindadir 1898 ci ilde muasir Nyu York seheri Bruklinin o vaxta qeder ayri bir seher idi Nyu York dairesinin Ricmond dairesinin ve Kuins dairesinin birlesmesi ile formalasdi 1904 cu ilde metronun acilisi yeni seherin erazilerini bir birine baglamaga komek etdi XX esrin birinci yarisinda seher dunyanin senaye ticaret ve rabite merkezine cevrildi 1904 cu ilde paroxodu Ist Riverde alov aldi ve goyertesinde olan 1021 nefer helak oldu 1911 ci ilde seherin tarixindeki en dehsetli senaye felaketi olan Triangle koynek fabrikinde bas veren yangin 146 iscinin olumu ile neticelendi ve inkisafina ve fabrikin tehlukesizlik standartlarinda esasli tekmillesdirmesine tekan verdi Nyu Yorkun agderili olmayan ehalisi 1890 ci ilde 36 620 nefer idi Nyu York seheri XX esrin evvellerinde Amerikanin cenubundan Boyuk koc zamani afro amerikalilar ucun esas yer idi ve 1916 ci ilde Nyu York Simali Amerikada en boyuk meskenine cevrilmisdi Edebi ve medeni heyat qadagalar dovrunde ciceklendi Daha boyuk iqtisadi bum hundur goydelenlerin tikintisine sebeb oldu Manhettenin bolgesi texminen 1900 cu il Nyu York 1920 ci illerin evvellerinde Londonu kecerek dunyanin en six urbanizasiyalasmis erazisine cevrildi Aqlomerasiya regionu 1930 cu illerin evvellerinde 10 milyonluq serhedi kecerek beser tarixinde ilk oldu Boyuk bohranin cetin illerinde islahatci mer secildi ve seksen illik siyasi hokmranliqdan sonra suqut etdi Ikinci Dunya muharibesi veteranlarinin geri qayitmasi ile yaranmis muharibeden sonraki iqtisadi bum Kuins ve dairesinde elece de Nyu Cersideki oxsar seheretrafi erazilerde boyuk yasayis sahelerinin inkisafina sebeb oldu Nyu York muharibeden zerer gormeden dunyanin aparici seheri kimi cixdi Uoll Strit dunyanin dominant iqtisadi gucu oldu Birlesmis Milletler Teskilatinin Bas Qerargahinin tikintisi 1952 ci ilde tamamlanaraq Nyu Yorkun qlobal geosiyasi tesirini guclendirdi ve seherde abstrakt ekspressionizmin yukselisi Nyu Yorkun incesenet dunyasinin merkezi olan Parisin yerini almasini suretlendirdi yerlesen ABS nin Milli Tarixi Abidesi 1969 cu il mekani ve muasir gey huquqlari herekatinin besiyidir 28 iyun 1969 cu il seher erken saatlarda Asagi Manhettenin mehellesindeki de bas vermis polis basqinina qarsi gey icmasinin uzvleri terefinden bir sira kortebii ve siddetli numayisler idi Onlarin herekatina ve LGBT huquqlari ucun muasir mubarizeye yol acan yegane en muhum hadise oldugu genis sekilde qebul edilir muellifi yazirdi ki drag queenler 1969 cu ilin iyun Stounvoll usyanlari zamani etrafdaki yegane transgender insanlar idi Nyu Yorkdaki transgender icmasi Stounvoll usyanlari zamani ve ondan sonra LGBT beraberliyi ugrunda mubarizede muhum rol oynamisdir 1970 ci illerde senayenin yeniden qurulmasi sebebinden yaranmis issizlesme Nyu York seherinde iqtisadi problemlerin ve cinayet nisbetlerinden artmasina sebeb oldu 1980 ci illerde maliyye senayesindeki canlanma seherin iqtisadi saglamligini xeyli yaxsilasdirsa da Nyu Yorkun cinayet nisbeti hemin onillikde ve 1990 ci illerin evvellerinde artmaga davam etdi 1990 ci illerin ortalarinda cinayet nisbetleri yeniden hazirlanmis polis strategiyalari iqtisadi imkanlarin yaxsilasdirilmasi ve Asiya ve Latin Amerikasindan gelen yeni immiqrantlar sebebinden keskin sekilde azalmaga basladi Nyu Yorkun ehalisi 2000 ci il siyahiyaalmasinda ve ardinca 2010 cu il siyahiyaalmasinda tarixinin en yuksek seviyyesine catdi United Airlines reys 175 11 sentyabr 2001 ci ilde Dunya Ticaret Merkezinin Cenub qullesine cirpildi Nyu York seheri 11 sentyabr 2001 ci il hucumlarinda en boyuk iqtisadi ziyana ve en boyuk insan itkisine meruz qaldi Hemin gun qacirilan dord teyyareden ikisi Dunya Ticaret Merkezinin ekiz qullelerine cirpildi qulleleri dagitdi ve 2 192 mulki sexs 343 yanginsonduren ve 71 huquq muhafize orqani emekdasinin olumune sebeb oldu Simal qullesi ing North Tower mehv edilmis en hundur bina oldu Erazide yeni Dunya Ticaret Merkezi 1 ve diger yeni binalar ve infrastrukturlar tikildi 19 iyul 1909 cu ilde Hudson terminali olaraq acilan da terror aktlari neticesinde mehv edildi 2003 cu il noyabrin 23 de muveqqeti stansiya tikilib istifadeye verildi Seherin ucuncu en boyuk merkezi olan Santyaqo Kalatrava terefinden layihelendirilen 74 000 m2 lik daimi demir yolu stansiyasi 2016 ci ilde tamamlandi Yeni Dunya Ticaret Merkezi 1 Qerb yarimkuresindeki en hundur goydelendir ve ABS nin musteqillik ili ile elaqedar simvolik olaraq 1 766 futluq 541 3 m hundurluyu ile dunyanin altinci en hundur binasidir Asagi Manhettenin yerlesen bas veren etirazlari 17 sentyabr 2011 ci ilde basladi qlobal diqqeti celb etdi ve butun dunyada sosial ve iqtisadi berabersizliye qarsi ing Occupy movement populyarlasdirdi 2020 ci ilin mart ayinda Manhettende Nyu York seherindeki ilk COVID 19 hadisesi tesdiqlendi Infeksiya butun dunyada genis yayilmazdan evvel seher suretle Cinin Uhan seherini otub kecdi ve erken merhelede pandemiyanin qlobal merkezine cevrildi 2021 ci ilin mart ayina olan melumata gore Nyu York seherinde COVID 19 ile elaqeli 30 000 den cox olum qeyde alinmisdir CografiyaNyu York aqlomerasiya regionunun merkezi Nyu York seherinin erazisi 75 000 11 000 il evvel 610 metr derinliyinde boyuk buzlaq ortuyunun kenarinda yerlesirdi Buzun ireli hereket etmesi indiki Lonq Aylend ve Staten Aylend erazilerinin ayrilmasina serait yaratdi Bu hereket eyni zamanda Manhetten goydelenlerinin coxu ucun mohkem zemin yaratdi Nyu York seheri ABS nin simal serqinde Nyu York statinin cenub serqinde yerlesir Seherin mensebinde yerlesmesi ticaret limani kimi ehemiyyetini artirmagina komek etmisdir Nyu York seherinin cox hissesi Lonq Aylend Manhetten ve Staten Aylend adli uc adada qurulub Hudzon cayi Hudzon vadisinden kecerek Nyu York korfezine tokulur Huzdon cayi seheri Nyu Cersiden ayirir Bronks ve Vestcester dairesinden axan seherde tamamile icmeli sulu yegane caydir Seherin umumi sahesi 1 213 37 km dir Bunun 783 84 km hissesi quru 429 53 km hissesi ise sudur Seherin en yuksek noqtesi deniz seviyyesinden 124 9 metr yukseklikle Staten Aylendde yerlesen Men ise cenubdaki serq sahilinin en yuksek noqtesidir Inzibati qurulus Esas meqale Boro Nyu York 1 Manhetten 2 Bruklin 3 Kuins 4 Bronks 5 Staten AylendNyu Yorkun 5 borosurBasliq Ehali UDM Quru erazi Ehalinin sixligiBoro Daire Siyahiyaalma 2020 milyard 2012 US kvadrat mil kvadrat km nefer mil2 nefer km2Bronks Bronks 1 472 654 36 938 42 2 109 3 34 920 13 482Bruklin Kinqs 2 736 074 86 151 69 4 179 7 39 438 15 227Manhetten Nyu York 1 694 263 610 386 22 7 58 8 74 781 28 872Kuins Kuins 2 405 464 82 328 108 7 281 5 22 125 8 542Staten Aylend Ricmond 495 747 14 270 57 5 148 9 8 618 3 327Nyu York seheri 8 804 190 830 072 302 6 783 8 29 095 11 234Nyu York stati 20 215 751 1 724 759 47 126 4 122 056 8 429 166 UDM Umumi Daxili Mehsul Menbe ve borolarin ayri ayri meqaleleri Nyu York seheri bezen kollektiv sekilde Bes boro adlanir Eger borolarin her biri ayri seher olsaydi dord boro Bruklin Kuins Manhetten ve Bronks ABS nin en six meskunlasilan on seheri arasinda olardi Staten Aylend 2020 ci ilin statistikasina esasen 37 ci yerde olardi Bu borolar ABS nin en six meskunlasilan dord dairesi ile hemserheddir Nyu York Manhetten Kinqs Bruklin Bronks ve Kuins Manhetten Esas meqale ManhettenAsagi ve Midtaun Manhettenin 2017 ci ilde peykinden cekilmis sekli Manhetten Nyu York dairesi cografi baximdan en kicik ve ehalinin en six meskunlasdigi borodur Merkezi park ve seherin ekser goydelenleri burada yerlesir ve bezen yerli ifadede The City adlanir Manhetten 2017 ci ilde her kvadrat km e 27 812 neferle ABS seherleri arasinda ehali sixligina gore yuxari qiymetlendirildi Manhetten Nyu York seherinin medeni inzibati ve maliyye merkezidir ve bir cox transmilli sirketlere BMT Bas Qerergahina Uoll Strite ve bir sira muhum universitetlere ev sahibliyi edir Manhetten hemcinin cox vaxt dunyanin maliyye ve medeniyyet merkezi kimi tesvir edilir Rayonun cox hissesi Manhetten adasinda Hudzon cayinin mensebinde yerlesir Bir nece kicik adalar da Manhetteni teskil edir o cumleden serqde ve cenubda ve Liberti adasi Manhetten adasi uc hisseye bolunur Asagi Midtaun ve Manhetten rayonuna hemcinin adli kicik mehelle de daxildir Nyu York seherinin qalan dord borosu umumi olaraq Xarici borolar adlanir 2018 ci ilin fevral ayinda cekilmis 120 ci kuceden qeder 16 km lik Manhettenin panoramasi Kraysler binasi Empayr Steyt Bildinq a 14b 14c 14d Vulvort Buldinq Uoll Strit 40 Dunya Ticaret Merkezi 1 Bruklin Esas meqale Bruklin Bruklin Kinqs dairesi Lonq Aylendin qerbinde yerlesen seherin en six meskunlasilmis bolgesidir Bruklin medeni sosial ve etnik muxtelifliyi azad inceseneti ferqli mehelleleri ve ferqli memarliq irsi ile taninir Asagi Bruklin Xarici borolar in en boyuk merkezi mehellesidir Rayonun 1870 ci illerde ABS de en erken eylence mekanlarindan biri kimi qurulmus de daxil olmaqla uzun sahil sahili var ve Bruklindeki en boyuk iki parkdir 2010 cu ilden Bruklin sahibkarliq ve yuksek texnologiyali startap firmalarinin ve postmodern incesenet ve dizaynin inkisaf eden merkezine cevrilmisdir 2016 ci ilin sentyabr ayinda cekilmis sekli Kuins Esas meqale Kuins Bruklinin simal serqinde Lonq Aylendde yerlesen Kuins Kuins dairesi cografi baximdan ABS nin en boyuk borosu ve etnik muxteliflik baximindan dunyanin en etnik muxtelifliye sahib seher erazisidir Tarixen hollandlar terefinden qurulan kicik seher ve kendlerden ibaret rayon o vaxtdan beri hem ticaret hem de yasayis meskeni kimi taninib ABS nin en islek uc hava limanindan ikisi Con Kennedi adina Beynelxalq Hava Limani ve Kuinsde yerlesir Ucuncu hava limani Nyu Cersi statinin Nyuark seherinde yerlesen Bronks Esas meqale Bronks Bronks Bronks dairesi Nyu Yorkun en simal bolgesidir Bronks ve e ev sahibliyi edir Hemcinin burada 1 07 km erazini ehate eden ve 6 000 den cox heyvanin yasadigi dunyanin en boyuk metropoliten zooparki yerlesir Bronks hip hop musiqisinin yarandigi yerdir 1 122 hektar erazi ile Nyu Yorkdaki en boyuk parkdir Staten Aylend Esas meqale Staten Aylend Staten Aylend Ricmond dairesi bes boro arasinda en seheretrafi bolgedir Staten Aylendin merkezinde 45 km gezinti yollari ve meselerle birlikde 10 km erazini ehate eden yerlesir 1984 cu ilde adanin tebii torpaqlarini qorumaq ucun yaradilmis Qrinbelt yeddi seher parkindan ibaretdir may 2017 ci il Bronksda yerlesen Grand Concourse fevral 2018 ci il Dunyanin en islek bere sistemi olanMemarliq Saat eqrebi istiqametinde yuxari soldan Empayr Steyt Bildinq 1931 1970 ci illerde dunyanin en hundur binasi olmusdur 1930 cu ilde tikilmis Kraysler binasi Manhettenin simvoludur Midtaun Manhettende neoqotika ve muasir uslublu memarliq XIX esre aid evler Nyu Yorkda 1656 ci ile aid tutmus muasir Dunya Ticaret Merkezi 1 e qeder memarliq baximindan diqqetelayiq binalar var Manhetten hundur goydelenleri ile taninir seher dunyanin bir nece en hundur binasina ev sahibliyi edib 2019 cu ilde Nyu Yorkda 6 455 coxmertebeli bina var idi ki bu da Honqkonq ve Seuldan sonra dunyada ucuncu siradir 2011 ci ile qeder 550 tamamlanmamis binanin hundurluyu en azi 100 metr idi 200 metrden daha yuksek olan 50 den cox tamamlanmis goydelen var Bunlara neoqotika memarliginin erken numunesi Vulvort Bildinq daxildir tikintisi 1913 cu ilde tamamlandi 17 il erzinde dunyanin en hundur binasi oldu Kraysler binasi 1930 ve Empayr Steyt binasi 1931 uslubundadir ABS de beynelxalq uslubun yuksek tesirli numunesi fesadina gore digerlerinden ferqlenen 1957 2000 Amerika goydelenlerindeki yasil dizaynin numunesidir ve dizaynina gore ve AIA Nyu York Statindan mukafat almisdir Nyu Yorkdaki yasayis mehellelerinde esasen six meskunlasma musahide olunur Lakin daha az sakinli mehelleler de var Riverdeyl Bronksda Ditmas Park Bruklinde ve Duqlaston Kuinsde kimi mehellelerde viktorian kimi stillerde boyuk subay aile evleri genis yayilmisdir 1835 ci ilde bas vermis Boyuk yangindan sonra taxta evlerin tikintisi mehdudlasdirildi ve belece das ve kerpic seher evlerinin tikinti materiallarina cevrildi Bag evleri 1920 ci illerde Cekson Hayts kimi ucqar erazilerde meshurlasdi 2014 cu ilde verdiyi melumatda Nyu Yorkda hundur binalar ucun tehlukenin evveler qiymetlendirilenden bir qeder asagi oldugu qeyd edilmisdir Iqlim Nyu York seherinin iqlim diaqramiYFMAMInIlASOND 91 4 2 81 6 1 109 10 2 104 17 8 102 22 13 114 27 18 117 29 21 117 28 21 109 24 17 112 18 11 91 12 6 112 7 1Temperatur C ile Yagintinin miqdari mm ile esasen 0 C izoterminden istifade ederek Nyu York seheri Cfa malikdir ve belelikle bu kateqoriyaya malik Simali Amerika qitesinde en simalda yerlesen boyuk seherdir Simal ve qerbe yaxin eraziler ve DFA arasinda kecid zonasinda yerlesir gore seher malik olaraq teyin olunur Sentral parkin qisda cekilmis sekli fevral 1900 cu il Qisda hava soyuq ve rutubetli olur Seherin en soyuq ayi olan yanvarda gundelik orta temperatur 0 9 C dir Temperatur adeten qisda 12 C e dusur hetta en soyuq qis ayinda bir nece gun erzinde 16 C e qeder dusur Yaz ve payiz aylari deyiskendir serinden istiye qeder deyisir baxmayaraq ki temperatur adeten asagi rutubetle mulayimdir Yay aylari adeten isti ve rutubetlidir iyulda gundelik orta temperatur 25 3 C teskil edir Seherin gece temperaturu tesiri ile tez tez artir Havanin gunorta temperaturu her yayda orta hesabla 17 gun erzinde 32 C bezi illerde ise 38 C i kecir baxmayaraq ki bu son defe 18 iyul 2012 ci ilde bas veren nadir haldir Eynile 18 C gostericisi de son derece nadirdir sonuncu defe 14 fevral 2016 ci ilde musahide edilib Yuksek temperaturlar 9 fevral 1934 cu ilde qeyde alinmis 26 C ve 9 iyul 1936 ci ilde qeyde alinmis 41 C dir Rekord gundelik maksimum soyuq 30 dekabr 1917 ci ilde 17 C ve eksi rekord gundelik minimum isti 2 iyul 1903 cu ilde 31 C olmusdur Yaxinliqdaki Atlantik okeanin orta su temperaturu fevralda 4 3 C ile avqustda 23 4 C arasinda deyisir Sehere her il 1 260 mm yaginti yagir ki bu da il erzinde nisbeten beraber sekilde yayilir 1991 ve 2020 ci iller arasinda qisda qarin orta hundurluyu 76 sm olmusdur bu gosterici iller arasinda muhum derecede deyisir Nyu York bolgesinde qasirgalara ve tropik tufanlara nadir rast gelinir Sendi qasirgasi 29 oktyabr 2012 ci il axsami Nyu Yorka dagidici firtina getirdi Asagi Manhettende ve seherin diger erazilerinde coxsayli kuceleri tunelleri ve metro xetlerini su basdi ve seher ve seheretrafi erazilerde bir cox yerlerin elektrik enerjisini kesildi Firtina ve onun derin tesirleri gelecekde bas vere bilecek bele bir basqa hadisenin dagidici neticelerinin riskini minimuma endirmek ucun seherin ve aqlomerasiya regionunun sahilleri etrafinda deniz seddlerinin ve diger sahil maneelerinin tikintisinin muzakiresine sebeb oldu Qeyd edilen en soyuq ay 1857 ci ilin yanvaridir orta temperatur 6 9 C en isti aylar ise 1825 ci ilin iyulu ve 1999 cu ilin iyuludur her ikisinin orta temperaturu 27 4 C teskil edir Qeyd edilen en isti iller 2012 ve 2020 ci illerdir her ikisinin orta temperaturu 13 9 C dir Qeyd edilen en quraq ay 0 51 mm yaginti ile 1949 cu ilin iyunudur En yagisli ay ise 481 mm yaginti ile 2011 ci ilin avqustu olub Qeydlerdeki en quraq il 663 mm yaginti ile 1965 ci ildir En yagisli il ise 2 046 mm yaginti ile 1983 cu il olmusdur Qeyd edilen en qarli ay 94 sm ile 2010 cu ilin fevralidir En qarli movsum 192 sm qarla 1995 1996 ci illerin iyul iyun aylaridir En az qarli movsum ise 5 8 sm qarla 1972 1973 cu iller olmusdur En erken movsumi qar yagisi oktyabrin 10 da hem 1979 hem de 1925 ci ilde bas verib En son movsumi qar yagisi ise mayin 9 da hem 2020 hem de 1977 ci ilde bas vermisdir Asagida seherin iqliminin orta ve minimum temperaturu 1991 2020 ci iller arasi melumatlar esasinda maksimum temperaturu ise 1869 cu ilden beri aparilan musahideler esasinda hazirlanmisdir lt ref gt Nyu York seherinin iqlimiGosterici Yan Fev Mar Apr May Iyn Iyl Avq Sen Okt Noy Dek IlMutleq maksimum C 22 26 30 36 37 38 41 40 39 34 29 24 41Maksimum orta C 4 2 5 7 9 9 16 6 21 9 26 5 29 4 28 5 24 6 18 1 12 2 6 8 17Orta temperatur C 0 9 2 2 6 0 12 1 17 3 22 2 25 3 24 5 20 7 14 4 8 9 3 9 13 2Minimum orta C 2 3 1 4 2 1 7 5 12 8 18 21 2 20 5 16 8 10 8 5 6 1 9 4Mutleq minimum C 21 26 16 11 0 7 11 10 4 2 15 25 26Yaginti normasi mm 92 81 109 104 101 115 117 116 109 111 91 111 1 258Menbe NOAA ve Weather Atlas Nyu York seherinin orta deniz temperaturuAy Yan Fev Mar Apr May Iyn Iyl Avq Sen Okt Noy Dek IlOrta deniz temperaturu C 5 4 4 3 4 5 7 3 11 4 18 1 22 3 23 4 21 2 17 2 12 4 8 4 13 0Menbe Weather Atlas Parklar hem 1939 cu il hem de 1964 cu ilde Nyu York Umumdunya Sergisinde istifade edilmisdir Liberti adasinda yerlesen Azadliq heykeli ABS nin ve onun azadliq ve demokratiya ideallarinin simvoludur Nyu York seheri ABS Milli Park Xidmeti NYS OPRHP ve Nyu York Seher Parklari ve Istirahet Departamenti terefinden idare olunan kompleks park sistemine malikdir 2018 ci ilde ParkScore reytinqine esasen Nyu Yorkdaki park sisteminin ABS seherleri arasinda 9 cu sirada oldugu bildirildi Milli parklar Geytvey Milli Istirahet Bolgesi umumilikde 110 km2 den cox erazini ehate edir onun ekseriyyeti Nyu York seheri ile ehate olunub Bruklin ve Kuinsde ekseriyyeti de daxil olmaqla 36 km2 den cox bataqliq erazi adalar ve su sahesi var Milli Park Xidmeti terefinden qorunur Manhetten adasindaki federal idare nezaretinde olan tarixi yerlere Grant s Tomb ve daxildir Yuzlerle ozel mulkler Milli Tarixi Abide olaraq siyahiya alinmisdir Dovlet parklari Kaliforniya deniz sirleri dunyanin en boyuk meqapolis zooparki Nyu York seherinde yeddi dovlet parki var Onlardan bezileri asagidakilardir Clay Pit Ponds State Park Preserve genis atciliq yollarini ozunde birlesdiren tebii erazi Riverbank State Park Hudzon cayi uzerinde 11 hektarliq erazi Marsha P Johnson State Park Bruklin ve Manhettende yerlesen Marsa P Consonun serefine adlandirilan Ist River cayi ile hemserhed olan dovlet parki Seher parklari 2019 cu ilde dunyanin en cox ziyaret edilen turistik yerlerinden biri olan Merkezi parkdaki Gapstow korpusunden cekilmis sekil Nyu Yorkda 110 km2 den cox erazini ehate eden seher parki ve 23 km lik ictimai cimerlik var Seherdeki en boyuk seher parki 1 122 hektarliq erazini ehate eden Bronksda yerlesen Pelham Bay parkidir Seher parklarinin bezileri asagidakilardir Merkezi park Manhettenin orta hissesinde yerlesen 3 41 km2 lik erazini ehate eden park Merkezi park 2013 cu ilde 40 milyon ziyaretci ile ABS de en cox ziyaret edilen seher parki olmusdur ve dunyada en cox cekilis edilen mekanlardan biridir Parkda coxlu attraksionlar var bir nece gol ve golmece iki buz meydancasi Merkezi park zooparki Konservatoriya bagi ve 0 43 km2 lik Jackie Onassis su anbari Gormeli yerlelere tebiet merkezi olan Belvedere qalasi Isvec Kottec Marionette Teatri ve tarixi Karusel daxildir Asagi Manhettenin bolgesinde yer Parkin simal qapisinda yerlesen Washington Square Arc hem Nyu York Universitetinin hem de Qrinvic Villicin simvoludur bu parkda 36 hektarliq cemenlik gol ve genis meselik erazi var Kuinsdeki bu park 363 hektar erazi ile seherin dorduncu en boyuk parkidir 1939 cu il ve 1964 cu il Nyu York umumdunya sergilerine ev sahibliyi edib Bronksun erazisinin besde birinden coxu 28 km2 Pelham Bay parki Van Cortlandt parki Bronks zooparki ve Nyu York Nebatat Bagi da daxil olmaqla aciq saheler ve parklar ucun ayrilib Staten Aylendde yerlesen bu park tarixi ehemiyyet dasiyir Nyu Yorkdaki en boyuk yerli Amerika qebiristanligi olan tarixi Burial Ridge de bu parkdadir Herbi bazalar Bruklin emeliyyatlarindan basqa ABS Silahli Quvvelerinin Nyu Yorkdaki tek aktiv emeliyyat bazasi olan a ev sahibliyi edir Burada hem de 1179 cu Neqliyyat briqadasi 722 ci Aviasiya Tibb eskadrilyasi ve herbi giris emal stansiyasi yerlesir DemoqrafiyaTarixi demoqrafiya 2020 2010 1990 1970 194030 9 33 3 43 4 64 0 92 1 Hispanikler 28 3 28 6 23 7 15 2 1 6 Afroamerikalilar 20 2 22 8 28 8 21 1 6 1 Asiyalilar ve 15 6 12 6 7 0 1 2 0 2 Yerli amerikalilar 0 2 0 2 0 4 0 1 N ACox irqliler 3 4 1 8 N A N A N ATarixi ehaliIlEh 16984 937 17125 840 18 3 17237 248 24 1 173710 664 47 1 174611 717 9 9 175613 046 11 3 177121 863 67 6 179049 401 126 0 180079 216 60 4 1810119 734 51 1 1820152 056 27 0 1830242 278 59 3 1840391 114 61 4 1850696 115 78 0 18601 174 779 68 8 18701 478 103 25 8 18801 911 698 29 3 18902 507 414 31 2 19003 437 202 37 1 19104 766 883 38 7 19205 620 048 17 9 19306 930 446 23 3 19407 454 995 7 6 19507 891 957 5 9 19607 781 984 1 4 19707 894 862 1 5 19807 071 639 10 4 19907 322 564 3 5 20008 008 278 9 4 20108 175 133 2 1 20208 804 190 7 7 Note Census figures 1790 2010 cover the present area of all five boroughs before and after the 1898 consolidation For New York City itself before annexing part of the Bronx in 1874 see Nyu York seheri 8 804 190 nefer ehali 2020 ile ABS nin en six meskulasilmis seheridir ABS nin en cox ehalisi olan ikinci seheri ve daha kicik erazisi olan Los Ancelesle muqayisede Nyu Yorkda iki defe daha cox insan yasayir Nyu York 2010 2020 ci iller araliginda ABS nin istenilen seherinin onillik ehali artimindan ve diger en boyuk dord seher Los Anceles Cikaqo Hyuston ve Finiksin umumi ehali artimindan daha cox ehali artimi yasayib Nyu York seherinin ehalisi Nyu York statinin ehalisinin texminen 44 ni Nyu York aqlomerasiya regionunun ehalisinin texminen 39 ni teskil edir 2020 ci ilde Nyu Yorkun sakinlerinin ekseriyyeti 5 141 538 neferi ve ya 58 4 i Lonq Aylend Bruklin ve ya Kuinsde yasayirdi Ehali sixligi 2017 ci ilde seherin texmini ehali sixligi her kvadrat kilometre 11 000 nefer teskil edirdi Manhettenin 2017 ci ildeki ehali sixligi her kvadrat km e 28 154 nefer idi ki bu da ABS seherlerinin sixligina gore en yukseyidir ABS de ikinci ucuncu ve dorduncu yerleri tutan uc en six yer de Nyu Yorka aiddir muvafiq olaraq Bruklin Bronks ve Kuins Irqler ve etnik mensubiyyetler Nyu Yorkun irqi bolgu xeritesi 2010 cu il ABS siyahiyaalmasi Her daire 25 neferdir Agderililer Afroamerikalilar Asiyalilar Hispanikler Diger 2020 ci ilde seherin ehalisinin 30 9 i agderili 28 7 i hispanik 20 2 i afroamerikali 15 6 i asiyali ve 0 2 i yerli amerikali idi Ehalinin 3 4 i birden cox irqe mensubdur Nyu York tarix boyu ABS ye muhacirler ucun giris qapisi olmusdur 1892 ci ilden 1924 cu ile qeder 12 milyondan cox avropali immiqrant gelmisdi termini ilk defe terefdeki six meskunlasmis immiqrant mehellelerini tesvir etmek ucun istifafe edilmisdir 1900 cu ile qeder en boyuk muhacir qrupu idiler ardinca yehudiler ve gelirdi 1940 ci ile qeder agderililer seher ehalisinin 92 ni teskil edirdi Seher ehalisinin teqriben 37 i ecnebilerdir ve 2013 cu ile qeder seherdeki butun usaqlarin yarisindan coxu yerli olmayan analar terefinden dogulub Nyu Yorkda hec bir olke ve ya mense bolgesi ustunluk teskil etmir 2011 ci ile qeder seherde xarici esilli sakinlerin on en boyuk menbeyi Dominikan Respublikasi Cin Meksika Qayana Yamayka Ekvador Haiti Hindistan Rusiya ve Trinidad ve Tobaqo idi Banqlades esilli muhacirler ise 2011 ci ile qeder 74 000 den cox olmamaqla seherde en suretle boyuyenlerden birine cevrilmisdir Saat eqrebi istiqametinde yuxari soldan Ispan mehellesi Spanish Harlem Rus mehellesi 2010 cu ilin siyahiyaalmasina gore Nyu Yorkdaki asiyali amerikalilarin sayi bir milyondan coxdur ki bu da San Fransisko ve Los Ancelesdekilerin umumi sayindan daha coxdur Nyu York ABS nin seherleri arasinda en cox asiyali yasayan seherdir Nyu Yorkun Kuins bolgesi statin en boyuk Asiya esilli amerikalinin ve Birlesmis Statlardaki en boyuk And ehalisinin kolumbiyali ekvadorlu perulu ve boliviyali meskunlasdigi yerdir ve eyni zamanda dunyanin en etnik cehetden muxtelif seher erazisidir Cin ehalisi Nyu York statinda en suretle boyuyen milletdir ve cinliler ucun enenevi yerlerdir Hemcinin Nyu York meqapolis bolgesinde ve Nyu York statinda cinli immiqrantlar daha coxdur Cin esilli immiqrantlar seher ve seheretrafi erazilerde meskunlasmaga davam edir 2012 ci ilde Nyu York seherinin 6 3 i cinli idi texminen dordde ucu Lonq Aylend Kuins ya da Bruklinde yasayirdi Koreyalilar seher ehalisinin 1 2 ni yaponlar ise 0 3 ni teskil edirdi Filippinliler 0 8 ile en boyuk Cenub Serqi Asiya etnik qrupu idi Ehalinin 0 2 ni teskil eden vyetnamlilar ikinci yerdedir Hindliler Cenubi Asiyali en boyuk etnik qrupdur bele ki seher ehalisinin 2 4 ni teskil edirler ve pakistanlilar muvafiq olaraq 0 7 ve 0 5 teskil edirler Kuins Asiya hindlileri koreyalilar filippinliler malayziyalilar ve diger Cenub Serqi asiyalilarin ustunluk verdiyi meskunlasma menteqesidir Bruklin ise coxlu sayda Qerbi Hindistan ve Asiya hindli immiqrantlari qebul edir Nyu York seheri ABS seherleri arasinda en cox avropali ve hispanik olmayan agderili ehaliye malikdir 2017 ci ilde hispanik olmayan agderili ehalisi 2 7 milyon olan Nyu York Los Anceles 1 1 milyon Cikaqo 865 000 ve Hyustonunkunun 550 000 ceminden daha coxdur Hispanik olmayan ag ehali 1940 ci ilde 6 6 milyon nefer idi Bu say daha cox 2010 cu ilde artmaga basladi Seherde yasayan Avropa diasporu cox muxtelifdir 2012 ci ilin statistikasina esasen texminen 560 000 italyan 385 000 irland 253 00 alman 223 00 rus 201 000 polyak ve 137 000 ingilis var idi Bundan elave yunanlar ve fransizlarin her birinin 65 000 macarlarin ise 60 000 nefer oldugu texmin edilir Ukraynalilar ve sotlandlarin sayi muvafiq olaraq 55 000 ve 35 000 nefer olub 2010 cu ilin statistikasina esasen ispanlar ise 30 838 nefer olmusdur Norvec ve isvec esillilerin her ikisi texminen 20 000 cex litva portuqal sotland irland ve uelslilerin hamisinin sayi ise 12 000 ile 14 000 arasinda olmusdur Ereblerin sayi ise 16 000 den coxdur en six meskunlasdiqlari erazi ise Bruklindir Merkezi asiyalilar ilk novbede ozbekler seherin suretle boyuyen seqmentidir onlarin sayi 30 000 den coxdur Merkezi Asiya immiqrantlarinin ekseriyyeti Kuins ve yaxud Bruklinde meskunlasir Albanlar ise daha cox Bronksda meskunlasib 2012 ci ilde seherde yehudilerin sayi 1 5 milyondan cox idi Bu da Israilden kenarda olan en cox yehudinin yasadigi yerdir Ekvador Kolumbiya Qayana Peru ve Braziliya 2013 cu ilde Cenubi Amerikadan Nyu Yorka qanuni immiqrantlar ucun esas menbe olkeleri olub Karib hovzesinden Dominikan Respublikasi Yamayka Haiti ve Trinidad ve Tobaqo Afrikadan Misir Qana ve Nigeriya Merkezi Amerikadan ise Salvador Honduras ve Qvatemala immiqrantlarin menbe olkeleridir Puerto Rikodan gelen immiqrantlarin sayi ise 2013 cu ilde texminen 1 3 milyon idi 2010 cu ilden Avstraliyadan gelenlerin sayi da suretle coxalmaga davam edir 2011 ci ilde Nyu Yorkda texminen 20 000 avstraliyali var idi bu da 2005 ci ildeki 5 537 neferden dord defe coxdur Bu ferqli etnik mensubiyyete sahib ehalinin oz mehelleleri de var Misal olaraq Sri Lanka Seneqal Qayana Pencab Polsa Rusiya Koreya Cin ve s mehellelerini gostermek olar Cinsi oriyentasiya Saat eqrebi istiqametinde yuxari soldan Filippin dogumlu Beynelxalq Transgender Gunu merasiminde Kariblilerin Nyu Yorkda teskil etdikleri LGBT paradi 2015 Manhetten LGBT paradi dunyadaki en boyuk LGBT paradidir ve 2018 ci ilde kecirilen Queens Pride Parade daki Multikulturalizm Festivali Nyu York aqlomerasiya regionunda 570 000 den cox homoseksual ve biseksual insan yasayir bu ABS de ve dunyada en coxlardan biridir Nyu Yorkda eynicinsli evlilik 24 iyun 2011 ci ilde qanunilesdirilib ve 23 iyul 2011 ci ilden quvveye minib Her il kecirilen gey praydi Besinci prospektden baslayir ve Qrivic Villicde bitir Bu her il iyun ayinda bas tutur ve prayda on minlerle istirakci ve milyonlarla kuce tamasacilari qatilir indiye qederki en boyuk LGBT paradi idi bele ki paradin 150 000 den cox istirakcisi ve 5 milyondan cox tamasacisi var idi Nyu York seheri hem de Manhetten ve Kuinsde cemlesmis 50 000 den cox transgendere ev sahibliyi edir ve bu da dunyanin en coxudur LGBTQ tarixinde en boyuk transgender paradi 14 iyun 2020 ci ilde Nyu Yorkda bas tutmus ve teqriben 15 000 20 000 arasi istirakcini celb etmisdir Din Dini mensubiyyet 2014 Xristianliq 59 Katolik 33 Protestant 23 Diger xristianlar 3 Dinsiz 24 Iudaizm 8 Hinduizm 3 Islam 3 Buddizm 1 Diger inanclar 1 Xristianliq Saat eqrebi istiqametinde yuxari soldan Yuxari Manhettende yerlesen Bruklindeki Bruklin ABS de texminen 600 000 neferle en boyuk yehudi icmasina malikdir Yuxari Manhettende yerlesen Nyu Yorkda tikilmis ilk mesciddir Flasinqdeki Simali Amerikadaki en qedim hindu mebedidir Esasen Qerbi Avropa missioner fealiyyetinin ve mustemlekeciliyinin neticesi ile Xristianliq Nyu Yorkda da boyuk dindir Roma katolikliyi en boyuk Xristian mezhebidir 33 ardinca protestantliq 23 ve diger xristianlar gelir 3 Roma Katolik ehalisine ilk novbede Nyu York Roma Katolik Bas Yeparxiyasi ve Bruklin Yeparxiyasi xidmet edir seherdeki protestantligin en boyuk qoludur 9 ardinca esas protestentizm gelir 8 Evangelizmde en boyuk qrupdur Esas protestantizmde islah edilmis protestantlar en boyuk alt desteni teskil edir Ehalinin teqriben 1 i mormondur Amerika Ortodoks Katolik kilsesi 1927 ci ilde Nyu Yorkda yaradilmisdir Iudazim Texminen 1 1 milyon yehudinin yarisindan coxu Bruklinde yasayir seherdeki ikinci en boyuk dindir ve Israilin Tel Eviv seherinden kenarda yasayan en cox yehudiye sahib seher Nyu Yorkdur Yehudilerin seher ehalisinin 18 4 ni dini demoqrafik terkibin ise 8 ni teskil edir Qeyde alinmis ilk yehudi kockun 1654 cu ilin avqust ayinda Hollandiyadan passportla gelen Rusiya cari II Aleksandrin olumunden sonra 1881 ci ilden baslayan 36 illik ABS ye yehudi kocunun en boyuk dalgasi yasandi 2012 ci ilde en boyuk yehudi mezhebleri ortodoks ve idi icmalari erazide ustunluk teskil edir Islam Islam Nyu York seherinde Xristianliq ve Iudaizmden sonra ucuncu en boyuk din olaraq yer alir Hesablamalara gore seherin dovlet mekteblerinde oxuyan sagirdlerin 10 i de daxil olmaqla seherde 600 000 1 000 000 arasi muselman ehali var ABS muselmanlarinin teqriben 22 3 i Nyu York seherinde yasayir Bruklindeki Powers Street mescidi ABS de davamli olaraq fealiyyet gosteren en qedim mescidlerden biridir ve Nyu York seheri ve statinda ilk Islam teskilatidir Hiduizm ve diger inanclar Nyu Yorkdaki bu uc boyuk dini qrupdan sonra Hinduizm Buddizm Siqhizm Zerdustilik ve bir sira diger dinler elece de ateizm gelir 2014 cu ilde Nyu York ehalisinin 24 inin hec bir dine mensub olmadiqlari mueyyen edildi ehalinin 3 den bir qeder coxu ise ateist idi Servet ve gelir ferqi Nyu York seheri diger boyuk seherler kimi Cini indeksine esasen 0 55 lik gelir ferqine malikdir 2014 cu ilin birinci rubunde Nyu York dairesinde Manhetten orta heftelik emek haqqi 2 749 dollar teskil edib ki bu da ABS nin boyuk statlari arasinda en yuksek meblegi temsil edir 2017 ci il etibariyla Nyu York seherin kecmis meri de daxil olmaqla 103 milyarder ile dunyanin butun seherleri arasinda en cox milyarderin yasadigi yer idi Hemcinin 2014 cu ilde ABS nin en boyuk seherleri arasinda sakinlerin 4 6 i ile milyoncularin sayina gore birinci yerde olub Nyu York sakinlerinden gelir vergisi texminen 3 alan ABS nin nisbeten az seherlerinden biridir 2018 ci ilde Nyu Yorkda 78 676 evsiz var idi IqtisadiyyatNyu Yorkdaki en boyuk ictimai sirketler 2015 ci ilin gelirlerine gore siralanmisdir Nyu York ve ABS siralamasi ileNY Sirket ABS1 132 JPMorgan Chase 233 294 405 496 Pfizer 557 618 749 7810 8211 8312 85Her bir sirketin geliri 30 milyard ABS dollarini kecibYasil rengliler maliyye xidmeti gosteren sirketlerdirTam cedvel Nyu York iqtisadiyyati ing Menbe Fortune 500 Nyu York seheri qlobal biznes ticaret merkezleri ve qlobal investorlar ucun etibarli siginacaqdir Seher bezen dunyanin paytaxti kimi tesvir edilir Nyu York dunya miqyasinda bank ve maliyye perakende satis dunya ticareti neqliyyat turizm dasinmaz emlak sosial media enenevi media reklam huquq xidmetleri muhasibatliq sigorta teatr deb ve ABS de incesenet merkezidir hem de 2017 ci ilde 6 7 milyon TEU dan cox rekord hecmde yuk dasiyan esas iqtisadi aletdir Bir cox Fortune 500 ve trasnmilli sirketlerin bas ofisleri Nyu Yorkda yerlesir Seherde ozel sektorun her on is yerinden biri xarici sirketdir Nyu York seheri kapital biznes ve turist sayina gore dunya seherleri arasinda birinci yerdedir Seherdeki reklam senayesi esasen qabariqdir Seherin deb senayesi texminen 180 000 iscini illik 11 milyard dollar maasla temin edir Diger muhum sektorlara tibbi tedqiqat ve texnologiya qeyri kommersiya institutlari ve universitetler daxildir Seherde istehsal bir qeder zeifdir Geyim tekstil aksesuar senayesinde 1950 ci illerde 323 000 den cox isci isleyirdi Bu say baxmayaraq ki artirilmaga sey gosterilse de 2015 ci ilde 23 000 olmusdur Qida emali 19 000 den cox iscisi ile 5 milyard dollarliq senayedir Sokolad her il 234 milyon dollara qeder ixracla Nyu Yorkun aparici xususi qida ixracatidir Sahibkarlar 2014 cu ilde Bruklinde Sokolad rayonu teskil edibler Hemcinin dunyanin en boyuk sokolad istehsalcilarindan biri olan nin bas ofisi Manhettendedir Uoll Strit Esas meqale Uoll StritNyu York Fond Birjasi listinq sirketlerinin bazar kapitallasmasina gore dunyanin en boyuk fond birjasidir Bele ki 2018 ci ilin aprelinde 23 1 trilyon ABS dollari seviyyesinde olmusdur Sekildeki birjanin Uoll Stritdeki binasidir ABS nin maliyye senayesinin bas qerergahi Uoll Strit Nyu York seherinde yerlesir Seherin qiymetli kagizlar senayesi seherin maliyye sektorunun en boyuk seqmentini formalasdirmaga davam edir Bir cox boyuk maliyye sirketlerinin bas ofisi Nyu Yorkda yerlesir ve seher hem de artan sayda maliyye startap sirketlerine ev sahibliyi edir Hem umumi orta gundelik ticaret hecmi hem de umumi bazar kapitallasmasi baximindan muvafiq olaraq dunyanin en boyuk fond birjalari Nyu York Fond Birjasi ve NASDAQ Asagi Manhettende yerlesir 2012 ci ilde Uoll Stritde investisiya bankciliginin deyeri texminen 40 milyard dollar idi Nyu York seheri ABS iqtisadiyyatinin qlobal merkezi olaraq qalir Bas ofisi Manhettende yerlesen bir nece investisiya banki ve investisiya menecerleri diger qlobal maliyye merkezlerinin muhum istirakcilaridir Nyu York hem de ABS nin esas kommersiya bank merkezidir Dunyanin en boyuk media konqlomeratlarinin coxu da bu seherde yerlesir Manhettende 2018 ci ilde 46 5 milyon m2 den cox erazini ehate eden ofis sahesi vardi Bu da onu ABS nin en boyuk ofis bazari edir Midtaun Manhetten ise 37 2 milyon m2 lik ofis erazisi ile dunyanin en boyuk merkezi biznes rayonudur Texnologiya Merkezi Nyu Yorkda yerlesen internet sosial media maliyye kriptovalyuta telekommunikasiya biotexnologiya ve diger movzulari ehate eden sferaya cevrilmisdir Nyu Yorkda ve regionda yuksek texnologiyali startap sirketlerinin sayi ve mesgulluq artmaga davam edir Texnologiya sektoru 2010 cu ilden seherin iqtisadiyyatinda daha cox paya sahibdir sirketi 2016 ci ilde tesis edilmisdir Sirket qeyri kommersiya teskilati olub esas meqsedi Nyu Yorkda texnologiya sirketlerinin artmasini ve seherin inkisafini temin etmekdir Nyu Yorkda biotexnologiya sektoru da seherin akademik elmi tedqiqatlari ve maliyye desteyi ile davamli inkisaf edir Dasinmaz emlak Deutsche Bank Center Dasinmaz emlak seher iqtisadiyyatinda esas gucdur Bele ki 2017 ci ilde Nyu York seherinin dasinmaz emlakinin umumi deyeri 1 072 trilyon ABS dollari deyerinde qiymetlendirilib ki bu da evvelki ille muqayisede 10 6 artim demekdir 2006 ci ilde 1 1 milyard ABS dollari ile seherde siyahiya alinmis en yuksek bazar deyeri olan emlakdir Nyu York seheri olkenin ve dunyanin en qiymetli dasinmaz emlakina ev sahibliyi edir 450 2 iyul 2007 ci ilde 510 milyon dollara her kvadrat metr ucun texminen 17 104 dollara satildi Midtaun Manhettende yerlesen 2017 ci ilde her kvadrat metrine 32 000 dollar olmaqla dunyanin en yuksek perakende satis qiymeti adini aldi 2019 cu ilde ABS de indiye qeder en bahali ev satisi Manhettende 238 milyon dollar satis qiymeti ile uzu Sentral parka baxan 2 200 m2 lik ile bas tutdu Turizm Tayms meydani media merkezidir O hemcinin illik 50 milyon turist ile dunyanin en yuksek illik ziyaretci sayina sahib turistik mekanidir Turizm 2017 ci ilde 62 8 milyon ziyaretci qebul eden Nyu York seheri ucun muhum senayedir Bu senaye 2014 cu ilde sehere 61 3 milyard dollarla evvelki illerinkinden daha yuksek iqtisadi tohfe verib Nyu Yorka teqriben 12 milyon ziyaretci ABS den kenardan gelmisdir esas olkeler Birlesmis Kralliq Kanada Braziliya ve Cindir 1977 ci ilde terefinden hazirlanmis loqosu I NY hem loqo hem de mahni olub reklam kampaniyasinin esasini teskil edir ve 1977 ci ilden Nyu Yorkda turizmi tesviq etmek ve Nyu York statini tanitmaq ucun istifade edilir sirketine mexsus bu loqoya seher ve stat boyu magazalarda ve muxtelif yerlerde rast gelinir bunlarin bezileri lisenziyali olsa da bir coxu lisenziyali deyil Manhettende esas turistik yerlere Tayms skver Empayr Steyt Bildinq Azadliq heykeli BMT nin Bas Qerergahi ve Dunya Ticaret Merkezi 1 daxil olmaqla Metropoliten muzeyi kimi muzeyler Sentral park ve kimi yasilliqlar etnik mehelleler o cumleden Harlem ve ve prospektleri boyunca luks alis veris merkezleri kecirilen Hellouin kimi tedbirler Bruklin korpusu qis aylarinda Sentral parkda konkisurme kimi movsumi fealiyyetler ve Sentral parkda kecirilen pulsuz soular daxildir Manhettenden kenardaki gormeli yerlere ise etnik mehelleler ve Kuinsdeki Unisphere Bruklindeki ve Bronksda yerlesen daxildir Manhettende 2013 cu ile nisbeten 10 artimla 2014 cu ilde texminen 90 000 otel otagi var idi 2014 cu ilin oktyabrinda Cin sirketi Nyu Yorkda yerlesen hotelini 1 95 milyard ABS dollarina satin aldi ve bu dunyada indiye qeder satilan en bahali otel demekdir Media ve eylence un ofisi yerlesir Nyu York seheri dunyanin media paytaxti kimi tesvir edilir Seher ABS eylence senayesi ucun muhum yerdir orada bir cox filmler teleseriallar kitablar ve diger media isleri numayis edilir 2012 ci ilden Nyu York ABS de kino ve televiziya istehsali uzre ikinci en boyuk merkezdir ilde 200 e yaxin beddi film istehsal edilir ve bu sektorda 130 000 nefer isleyir Film senayesi Nyu Yorkda boyumeye davam edir 2015 ci ilde seherin iqtisadiyyatina 9 milyard ABS dollari tohfe verib Nyu York hecmine gore musteqil film istehsalinda dunya lideridir butun ABS musteqil filmlerinin ucde biri orada istehsal edilir Musteqil Kommersiya Istehsalcilari Assosiasiyasi da Nyu Yorkda yerlesir Tekce 2014 cu ilin ilk bes ayinda Nyu Yorkda televiziya cekilisleri rekord seviyyeni kecdi Nyu York hetta 2014 cu ilde Los Ancelesi geride qoydu seher proqraminin studiyasi Nyu York hem de reklam musiqi qezet reqemsal media ve nesriyyat senayesi ucun merkezdir ve eyni zamanda Simali Amerikanin en boyuk media bazaridir Seherdeki bezi media konqlomeratlarina Associated Press Bloomberg L P AOL ve daxildir Dunyanin en boyuk sekkiz qlobal reklam agentliyi sebekesinden yeddisinin bas ofisi Nyu Yorkda yerlesir En boyuk uc sesyazma sirketinin bas ofisi de Nyu Yorkdadir ve Hemcinin un da Nyu Yorkda ofisleri var Sosial media muessiseleri seherin media sferasina daha muhum tesir gosterir Seherde 200 den cox qezet ve 350 jurnalin ofisi var Nesriyyat senayesinde texminen 25 000 isci calisir ABS de en cox tirajla cixan uc milli gundelik qezetden ikisi Nyu Yorkda nesr olunur The Wall Street Journal ve jurnalistika uzre en cox Pulitser mukafati qazanan ve ABS mediasinin rekord qezeti hesab edilen The New York Times Seherdeki qezetlere 1919 cu ilde terefinden esasi qoyukmus New York Daily News ve 1801 ci ilde Aleksander Hamiltonun yaratdigi The New York Post aiddir Seherde hem de 40 dan cox dilde 270 qezet ve jurnal nesr olunan genis etnik metbuat var seherdeki en boyuk ve olkedeki en qedim ispan dilli gundelik nesrdir Harlemde nesr olunan meshur afroamerikali qezetidir Tarixen ABS nin en boyuk alternativ qezeti olan 2017 ci ilde cap nesri dayandiracagini ve tam reqemsal muessiseye kececeyini bildirdi Televiziya ve raido senayesi de Nyu Yorkda inkisaf edir ve seher iqtisadiyyatina ehemiyyetli derecede tohfe verir Uc esas ABS yayim sebekesinin ucu de Nyu Yorkda yerlesir ABC CBS ve CNN MSNBC MTV HBO ve Comedy Central da daxil olmaqla bir cox telekanallar da Nyu Yorkda yerlesir Nyu Yorkda bir nece Emmi mukafatina layiq gorulmus soular hazirlayan ictimai yayim xidmeti fealiyyet gosterir xeberler ve informasiya proqramlari ile ABS de fealiyyet gosteren bir nece sosialist radiostansiyasindan biridir Nyu York hem de qeyri kommersiya tehsil mediasi ucun esas merkezdir ABS de en qedim ictmai televiziya kanali 1971 ci ilde tesis edilmis dur TehsilIbtidai ve orta tehsil terefinden idare olunan Nyu York Seher Dovlet mektebleri sistemi ABS de en boyuk dovlet mektebi sistemidir ve 1700 den cox ayri ayri ibtidai ve orta mektebde texminen 1 1 milyon sagirde xidmet gosterir Seherin dovlet mekteb sistemine akademik ve bedii cehetden istedadli telebelere xidmet gostermek ucun doqquz ixtisaslasdirilmis lisey daxildir Seher hokumeti Bronksun cox kicik ayri bir hissesinin tehsili ucun pul odeyir The New York City Charter School Center yeni tipli mekteblerin qurulmasina komek edir Seherde texminen 900 elave ozel dunyevi ve dini mekteb var Ali tehsil ve tedqiqat Kolumbiya Universitetinde yerlesen Batler kitabxanasi ABS deki en gozel kitabxanalardan biri kimi tesvir edilmisdir Nyu Yorkdaki 120 den cox ali tehsil muessisesinde 600 000 den cox telebe tehsil alir ve 2020 ci ilde CUNY sisteminde yarim milyondan cox telebe qeydiyyatda idi ki bu da dunya seherleri arasinda en yuksek saydir Dunya universitetlerinin akademik reytinqine esasen Nyu York seheri orta hesabla istenilen qlobal seherin en yaxsi ali tehsil muessiselerine sahibdir Ictimai CUNY sistemi butun bes rayonda 25 institutu ozunde birlesdiren olkenin en boyuk universitetlerinden biridir yuksek seviyyeli kollecler icma kollecler ve diger mezun pese mektebleri SUNY Nyu Yorkdaki kampuslar daxildir Tibb Elmleri Universiteti Deb Texnologiya Institutu Denizcilik Kolleci ve Optomeriya Kolleci Washington Square Arch hem Nyu York Universitetinin hem de simvoludur Nyu York seheri Kolumbiya Universiteti Nyu York Universiteti Rokfeller Universiteti ve kimi meshur ozel universitetlere ev sahibliyi edir bunlarin bir necesi dunyanin en yaxsi universitetleri arasinda yer alir Seher hemcinin diger kicik ozel kollec ve universitetlere o cumleden bir cox dini ve xususi teyinatli qurumlara ev sahibliyi edir meselen ve Seherde aparilan elmi arasdirmalarin coxu tibb ve tebiet elmleri sahesinde aparilir Nyu York aqlomerasiya regionu 2019 cu ilde tebiet elmleri uzre derc olunmus meqalelerin sayina gore birinci yeri tutdu Esas biotibbi tedqiqat institutlarina Rokfeller Universiteti ve daxildir Bronksdaki SUNY Denizcilik Kollecinin mezunlari ABS deki butun universitet mezunlari arasinda en yuksek orta illik emekhaqqi qazandilar 2017 ci ilde 144 000 ABS dollari Insan huquqlariSehiyye NewYork Presbyterian Hospital Nyu Yorkdaki en boyuk xestexanadir New York City Health and Hospitals Corporation HHC Nyu York seherinde dovlet xestexanalarini ve klinikalarini idare edir Illik geliri 6 7 milyard dollar olan HHC ABS de 1 4 milyon xesteye o cumleden 475 000 sigortasiz seher sakinine xidmet gosteren en boyuk seher sehiyye sistemidir HHC 1969 cu ilde Nyu York Qanunverici Orqani terefinden ictimai fayda sirketi olaraq tesis edilmisdir HHC de 11 tibbi xestexana 5 qocalar evi 6 diaqnostika ve mualice merkezi ve 70 den cox ilkin tibbi yardim menteqesi fealiyyet gosterir onlar ilk novbede yoxsul ve isci sinfine xidmet edir HHC sisteminde en meshur xestexana ABS nin en qedim dovlet xestexanasi olan Bellevue ABS Prezidenti ve diger dunya liderleri Nyu Yorkda olarken xestelendikde ve ya yaralandiqda onlarin mualicesi ucun teyin olunmus xestexanadir 2017 ci ili avqustunda seherin sabiq meri 2018 ci ilden baslayaraq apteklerde siqaret satisini qadagan eden qanun imzaladi Tehlukesizlik Polis ve cinayetler Esas meqale Nyu York Polis DepartamentiNyu York Polis Departamenti NYPD ABS nin en boyuk polis quvvesidir Nyu York Polis Departamenti NYPD 35 000 den cox and icmis polisi ile ABS de ehemiyyetli ferqle en boyuk polis quvvesidir NYDP polisleri siyasetciler media ve oz polis avtomobilleri terefinden tez tez New York s Finest leqebi ile tanidilir Nyu York Polis Departamentinin NYPD polis memurlari Nyu York seheri 2014 cu ilde ABS nin en iri seherleri arasinda ucuncu en asagi cinayet sayina sahib idi Bu 1970 1990 ci illerdeki cinayetlerin ehemiyyetli derecede azaldigini gosterir Nyu Yorkda zorakiliq cinayetleri 1993 cu ilden 2005 ci ile qeder 75 den cox azalib bu da butovlukde olkede artim yasandigi dovre azalma demekdir Nyu York 2002 ci ilde ehali 100 000 den cox olan 216 ABS seheri arasinda cinayet statististikasina gore 197 ci yerde idi 1992 ci ilde seherde 2245 qetl hadisesi qeyde alinmisdir 2005 ci ilde qetl sayi 1966 ci ilden beri en asagi seviyyede idi ve 2009 cu ilde ilk defe 461 den az qetl hadisesi qeyde alinmisdi 2017 ci ilde zorakiliq cinayetlerinde subheli bilinenlerin 60 1 i afroamerikali 29 6 i hispanik 6 5 i agderili 3 6 i asiyali ve 0 2 i yerli amerikali olmusdur Nyu York seherinde 2017 ci ilde 292 adamoldurme hadisesi bas vermisdir Sosioloqlar ve cinayet arasdirmacilari seherde cinayet nisbetinin keskin sekilde azalmasinin izahi ile bagli konsensus elde ede bilmeyibler Bezileri fenomeni NYPD nin istifade etdiyi yeni taktikalarla o cumleden dan istifade ve sindirilmis pencereler nezeriyyesi ile elaqelendirirler Digerleri ise bunu immiqrasiya epidemiya ve demoqrafik deyisikliklere elaqelendirirler Basqa bir nezriyye ise ABS deki benzinlerin icindeki qurgusunun insanlara tesir etmesidir 1970 ci illerde Amerika benzininden qurgusun cixarildiqdan sonra Nyu Yorkda ve diger boyuk seherlerde zorakiliq cinayetlerinin nisbetinin asagi dusmeye basladigi musahide edildi Nyu Yorkda adamoldurme qetllerinin azalmasini izah etmek ucun istinad edilen basqa bir nezeriyye ise seherde getdikce daha rutubetli iqlimin olmasidir 1820 ci ilden Nyu Yorkda ortaya cixan mafiya desteleri XX esrde daha da artmisdir Mafiya destelerinin XXI esrde azaldigi musahide edilir Yangindan muhafize Esas meqale FDNY ABS nin en boyuk seher yangindan muhafize departamentidir FDNY yangindan muhafize texniki xilasetme bioloji kimyevi ve radioaktiv tehlukelere qarsi ilkin cavab tedbirleri ve Nyu York seherinin bes rayonu ucun tecili tibbi yardim xidmetleri gosterir FDNY ABS de en boyuk ve sonra dunyada ikinci en boyuk seher yangindan muhafize idaresidir FDNY de texminen 11 080 uniformali yanginsonduren ve 3 300 den cox uniformali ilkin tibbi yardim ve tibb iscisi calisir FDNY nin suari Nyu Yorkun cesuru dur FDNY nin bas qerergahi Asagi Bruklinde yerlesir Yangindan muhafize idaresi Nyu Yorka xas olan bir cox muxtelif problemlerle uzlesir Taxta cerciveli subay aile evlerinden tutmus coxmertebeli binalara qeder her cur bina novleri ile yanasi Nyu York metropoliteninde de bas veren yanginlarla qarsilasmisdir Terkedilmis korpuler ve tuneller elece de yanginlara sebeb ola bilecek boyuk parklar ve meselik eraziler de qarsilasilan mekanlanlardandir Ictimai kitabxana Esas meqale bas merkezi ABS de en boyuk ictimai kitabxana olan NYPL Manhetten Bronks ve Staten Aylendde xidmet gosterir Olkenin ikinci en boyuk ictimai kitabxana sistemi QPL Kuinsde BPL ise Bruklinde xidmet gosterir 2013 cu ilde Nyu York ictimai kitabxanasi ve Bruklin ictimai kitabxanasinin texniki xidmet sobelerinin BookOps adli yeni departamentde birleseceyi bildirildi Bu teklif edilen birlesme Bruklin ictimai kitabxanasi ucun 2 milyon dollar ve Nyu York ictimai kitabxanasi ucun 1 5 milyon dollar qenaet etmeyi nezerde tuturdu Hemin birlesme bas tutmasa da Kuins ictimai kitabxanasinin nehayet bezi resurslarini diger seher kitabxanalari ile paylasacagi gozlenilir MedeniyyetNyu York seheri Manhettende yerlesen terefinden dunyanin medeniyyet paytaxti kimi tesvir edilmisdir Nyu York Dunyanin medeniyyet paytaxti 1940 1965 kitabi Avstraliya Milli Kitabxanasi terefinden nesr edilmisdir ABS deki kimi coxsayli muhum Amerika medeni herekatlari Nyu Yorkda baslamisdir Seher XX esrin evvellerinde komediyasinin 1940 ci illerde cazin 1950 ci illerde abstrakt ekspressionizmin 1970 ci illerde ise hip hopun vetenine cevrildi Seherin pank ve hardkor sehneleri 1970 1980 ci illerde tesiredici idi Seher edebiyyat ve tesviri senetde Harlem intibahi da daxil olmaqla bir cox medeni herekatin yarandigi yerdir ressamliqda abstrakt ekspressionizm kimi de taninir musiqide hip hop cazin muxtelif formalari ve disko Nyu York dunyanin reqs paytaxti da hesab olunub Seher hem de romanlar filmler bax Nyu Yorkda cekilmis filmlerin siyahisi ve teleproqramlar ucun esas mekandir dunyanin en boyuk deb merasimlerinden biridir ve media terefinden genis isiqlandirilir Nyu York hemcinin terefinden tertib edilen illik siyahida cox vaxt dunyanin en yaxsi deb paytaxti secilir Temp Nyu York kuceleri yanvar 2020 Nyu Yorka xas olan esas xususiyyetlerden biri onun suretli tempidir ki bu da Nyu York deqiqesi ifadesini tesdiqleyir Jurnalist Volt Vitmen Nyu Yorkun kucelerini izdihamli suretli elektrikli olaraq xarakterize etmisdir Nyu Yorkda 2000 den cox incesenet ve medeniyyet teskilati ve 500 den cox var Seher hokumeti incesneti daha boyuk illik budce ile maliyyelesdirir XIX esrde varli biznes maqnatlari beynelxalq miqyasda sohret qazanmis ve Metropolitan muzeyi kimi boyuk medeniyyet muessiseleri sebekesi qurdular Elektrikli isiqlandirmanin yaranmasi teatr tamasalarinin yaranmasina sebeb oldu ve 1880 ci illerde ve 42 ci kuce boyunca Nyu York seher teatrlari fealiyyete basladi Nyu York bir cox tamasalarin ve muzikllarin esas movzusu ya da maliyyelesdiricisidir Ifa senetleri Esas meqale bezen Boyuk ag yol adlandirilan dunyadaki ingilisdilli teatrin esas merkezlerinden biridir Midtaun Manhettenin her biri en azi 500 yerlik olan 41 mekan Bordvey teatrina mexsusdur Brodvey tamasalari 2013 2014 movsumunde texminen 1 27 milyard dollar deyerinde bilet satib ki bu da 2012 2013 movsumundeki 1 139 milyard dollardan 11 4 artim demekdir Muxtelif tamasalar ifa edenler Manhetten kucelerinin hamisinda var Manhettenin yerlesen coxsayli nufuzlu incesenet teskilatlarina o cumleden Metropoliten opera hemcinin Culyard musiqi mektebi ve a ev sahibliyi edir Vizual senetler Esas meqale Metropoliten muzeyiMetropoliten muzeyi dunyanin en boyuk muzeylerinden biridir Nyu York seheri yuzlerle medeniyyet muessisesi ve tarixi yerlere ev sahibliyi edir Dunyanin en boyuk muzeylerinden biri dunyada en cox ziyaret olunan dorduncu muzey Metropoliten muzeyi de Nyu Yorkda yerlesir Dunyanin en boyuk incesnet auksionlarinin bir coxu Nyu Yorkda kecirilir Metbex 2011 ci ilde aciq havada qida bazari kimi acilib Nyu York metbexine seherin immiqrant tarixinden tesirlenen bir sira beynelxalq metbexler daxildir Merkezi ve Serqi Avropadan geen muhacirler xususile hemin bolgelerden gelen yehudi immiqrantlar sehere bagel cizkeyk hot doq ve ve ya delis getiribler Italyan immiqrantlar seher ve Italiya metbexi yehudi ve irland immiqrantlar ise muvafiq olaraq ve getiribler Cin ve diger Asiya restoranlari sendvic yerleri ve qehvexanalar seherin her yerinde var Seherdeki lisenziyasi olan 4000 e yaxin seyyar restoranlarda verilen falafel kabab kimi Orta Serq yemekleri muasir Nyu York kuce yemeklerini teskil edir Michelin in verdiyi melumata esasen seher dunyanin mine yaxin en yaxsi ve en muxtelif restoranlarina ev sahibliyi edir Seherde 2017 ci ilde 24 865 2019 cu ilde ise 27 043 restoran movcud idi Kuins gece bazari 85 den cox olkenin yemekleri ile her gece on minden cox insani celb edir Paradlar Saat eqrebi istiqametinde yuxari soldan her il kecirilen dunyanin en boyuk paradidir her il kecirilen her il kecirilen Apollon 11 astronavtlari serefine lent paradi Nyu York seheri bayramlar milletler insan huquqlari ve idman komandalarinin qelebeleri de daxil olmaqla genis movzularda kecirilen kuce paradlari ile meshurdur Her il kecirilen paradlarin esas istiqmeti adeten simaldan cenuba dogru esas prospektler boyuncadir Macy s Sukran Gunu paradi dunyadaki kecirilen en boyuk paraddir Sentral parkdan baslayaraq cenuba dogru gedir parad butun dunyada yayimlanir ve milyonlarla tamasaci qatilir Nyu Yorkda her ilin mart ayinda kecirilen iyunda oktyabrda ve bir cox xalqlarin musteqillik gununun serefine kecirlen paradlar da daxil olmaqla muxtelif izdihamli paradlar kecirilir Idman komandalarinin qelebelerinin ve muxtelif qehremanliq nailiyyetlerinin serefine kecirilen paradlar Brodveyden Asagi Manhettene qeder davam edir Idman Nyu York seherinde Milli Futbol Liqasinin Milli Basketbol Assosiasiyasinin Milli Hokkey Liqasinin ve MLS in bas qerergahi yerlesir Nyu York aqlomerasiya regionu 11 pesekar idman komandasi ile Simali Amerikada en cox idman komandasina ev sahibliyi edir Seher 1882 ci ilden beri davamli olaraq pesekar idman yarislarina ev sahibliyi edir Saat eqrebi istiqametinde yuxari soldan dunyanin en boyuk marafonudur her avqust ve sentyabr aylarinda kecirilir ve nin mekanidir Nyu York Niks ve mekanidir 2009 cu ilden kecirilir Seher 5 idman novunde 40 dan cox komandaya ev sahibliyi etmisdir Dunyada indiye qeder tikilmis en bahali on stadiondan dordu ve Nyu Yorkda yerlesir ve ABS poct markalarinda yer almisdir Nyu York 1970 ci ilde dord esas liqanin hamisinda MLB NHL NFL ve NBA titul qazanan sekkiz ABS seheri arasinda birinci olmusdur 1972 ci ilde Kosmos qazanaraq bes idman novunde titul qazanan ilk seher oldu Nyu York Beysbolun paytaxti kimi tesvir edilmisdir Seherin iki Beysbol Boyuk Liqa komandasi Kuinsdeki Siti fildde oynayan ve Bronksdaki Yanki Stadionunda oynayan Yankis komandasi rekord sayda 27 cempionluq qazanib Mets ise iki defe Dunya seriyasinda qalib gelib Seherde hem de Dunya seriyasinda bir defe qalib olmus indiki ve Dunya seriyasinda bes defe qalib gelmis indiki komandalari olmusdur Her iki komanda 1958 ci ilde Kaliforniyaya kocdu Seher Milli Futbol Liqasinda ve ile temsil olunur Aqlomerasiya regionu uc Milli Hokkey Liqasi komandasina ev sahibliyi edir Seherin enenevi temsilcisi Manhettendeki oynayir Seherin Milli Basketbol Assosiasiyasinin komandalari Bruklin Nets ve Nyu York Niksdir ise seherin komandasidir Nyu York seherini futbolda ev sahibi oldugu oyunlari Yani Stadionunda keciren Nyu York Siti FK ve ev sahibi oldugu oyunlari Nyu Cersinin seherindeki keciren temsil edir Tarixen seher Pelenin oynadigi kecmis pesekar futbol komandasi ile taninir yeni versiyasi 2010 cu ilde yaradildi ve en son 2021 ci ilin yanvarinda fasileye getmezden evvel NISA oynadi Nyu York 2026 FIFA Dunya Kubokuna ev sahibliyi edecek ABS nin on bir seherinden biri olacaq Her il kecirilen dunyanin en boyuk tennis turnirlerinden biridir ve yerlesen kecirilir Umumilikde Nyu York seherini ehate eden 2016 ci ilde 51 394 neferle 2017 ci ilde ise 98 247 neferle dunyanin en boyuk qacis marafonu olmusdur Boks da seherin muhum idman sahesidir her il Medison skver qardende Heveskar Boks Qizil Elcekler kimi tedbirler kecirilir Seher hemcinin iyun ayinin birinci ya da ikinci bazar gunu kecirilen at yarisi e ev sahibliyi edir Nyu York bunlardan basqa qolf sahesinde 1932 ve 1930 ve 1939 ev sahibliyi edib Etraf muhit2012 ci ilde seherde 6000 hibrid taksi sekildeki var idi ki bu da Simali Amerika seherleri arasinda en coxudur Nyu Yorkdaki ekoloji problemlere seherin boyukluyu sixligi ictimai neqliyyatin coxlugu ve mensebinde yerlesmesi tesir edir Seher hem olkenin en boyuk cirklenme menbelerinden biridir hem de adambasina en asagi istixana qazi emmisiyalarina ve elektrik enerjisine malikdir Su Nyu York seherinin icmeli suyu cay hovzesinden gelir Su hovzesinin butovluyu ve pozulmamis tebii sisteminin neticesinde Nyu York Birlesmis Statlarin yalniz dord boyuk seherinden biridir ki onlarin ekseriyyetindeki icmeli suyun temizleyici qurgular vasitesile temizlenmeye ehtiyac yoxdur Seherin su sistemi gunde bir milyard qallondan cox su kecdiyi ABS nin en boyuk su sistemidir Delaver su kemerinde kicik bir sizma bir gunde 20 milyon qallonun itirilmesine getirib cixarir Seherin simalindaki Kroton cay hovzesinde Nyu York seherinin su techizatini gunde texminen 290 milyon qallon artirmaq ucun 3 2 milyard ABS dollari deyerinde su temizleyici qurdugunun tikintisi davam edir bu da seherin movcud su menbeyine 20 elave artim demekdir Nyu Yorkun su techizati sisteminin ayrilmaz hissesi olan 3 sayli Nyu York su tunelinin davam eden genislendirilmesi seherin tarixinde en boyuk esasli tikinti layihesidir Manhetten ve Bronksda xidmet edecek seqmentler tamamlandi ve Bruklin ve Kuinsde xidmet edecek seqmentlerin de 2020 ci ilde tamamlanmasi planlasdirilir 2018 ci ilde Nyu York seheri su sisteminin butovluyunu qorumaq ve filtrden kecmemis su techizatinin temizliyini qorumaq ucun 1 milyard dollar investisiya etdiyini aciqladi Hava Umumdunya Sehiyye Teskilatinin 2016 ci il Qlobal Seher Havasinin Cirklenmesi Melumat Bazasina esasen Nyu York seherinin havasinda 2 5 mikrometr ve ya daha az PM2 5 olcude olan hisseciklerin illik orta konsentrasiyasi her kubmetr ucun 7 0 mikroqram olmusdur Nyu York Seher Saglamliq ve Psixi Gigiyena Departamenti NYC Health Kuins Kolleci ile emekdasliq ederek texminen 150 yerde cirklendiricileri olcmek ucun Nyu York Icma Hava Tedqiqati ni ing New York Community Air Survey kecirir Hokumet ve siyasetHokumet ABS de hele de hokumet funksiyalarini yerine yetiren en qedim seher belediyye binasidir Nyu York seheri 1898 ci ilde konsolidasiya edildiyi vaxtdan beri formasina malik boyuk seher belediyyesi olmusdur Nyu Yorkda seher hokumeti ictimai tehsil islah muessiseleri ictimai tehlukesizlik istirahet obyektleri kanalizasiya su techizati ve sosial xidmetlerden cavabdehdir Belediyye sedri ve sura uzvleri dord il muddetine secilir 51 sura uzvunden ibaret bir palatali orqandir Belediyye sedri ve sura uzvleri dord ilden bir yeniden secilir ve ardicil iki defe secile bilerler boyuk mehkeme prosesleri ve apellyasiya sikayetlerini kecirir ve tabeliyindedir Manhetten Ali Mehkemenin Birinci Departamenti ve Apellyasiya Sobesine Bruklin ise Ikinci Departamente ev sahibliyi edir Seherde Vahid Mehkeme Sisteminin bir hissesi olmayan bir nece inzibati mehkemeler de movcuddur Siyaset Nyu Yorkun 110 cu meri Seherin hazirki 2022 meri O 2021 ci ilde 67 sesle secilib ve 2022 ci ilin yanvarin 1 den vezifesinin icrasina baslayib Dovlet vezifelerinin eseriyyetinde Demokrat Partiyasinin uzvleridir 2016 ci ilin aprel ayindaki melumata esasen seherde aparilmis seckide istirak eden secicilerin 69 i Demokratlar 10 i ise Respublikacilar olmusdur Prezident Kalvin Kulic bes rayonda qalib geldikden beri Nyu York seheri seher miqyasli ve ya prezident seckilerinde Respublikacilari secmemisdir 2012 ci ilde demokrat Barak Obama Nyu Yorkda umumi seslerin 80 den coxunu toplayan her hansi partiyanin prezidentliye ilk namizedi oldu Seherde elverisli menzil tehsil iqtisadi inkisaf ve emek siyaseti ile bagli muhum ehemiyyet kesb edir Nyu York Birlesmis Statlarda ucun en muhum menbelerden biridir Siyasi tohfeler ucun olkedeki en yaxsi bes poct indeksinden en azi dordu 2004 2006 ve 2008 ci il seckileri ucun Manhettende idi 2004 cu ilde Corc Volker Bus ve Con Kerrinin prezidentlik kampaniyalari ucun en cox pulu 10021 nomreli poct indeksi qazandi NeqliyyatNyu York seherinin neqliyyat sistemi hem murekkeb hem de genisdir Ictimai neqliyyat ABS deki ictimai neqiyyatin her uc istifadecisinden biri ekseriyyeti gunde 24 saat xidmet gosteren Nyu Yorkdaki ictimai neqliyyatdan istifade edir ve olkenin demir yolu suruculerinin ucde ikisi Nyu York aqlomerasiya regionunda yasayir Demir yollari Nyu York seheri da daxil olmaqla ABS deki en islek iki demiryol stansiyasina ev sahibliyi edir Nyu York metropoliteni 472 stansiyasi ve marsrutlarin uzunlugu ile olculdukde dunyanin en boyuk suretli neqliyyat sistemidir London Paris ve daxil olmaqla ekser seherlerdeki metropolitenlere xas olan gece baglanmasindan ferqli olaraq Nyu York metropoliteni gunde 24 saat xidmet gosterir Nyu York metrosu hem de 2015 ci ilde 1 76 milyard sernisinle Qerb yarimkuresinin en islek metrosu olmusdur Boyuk Merkezi Stansiya olaraq da adlandirilan qatar platformalarinin sayina gore dunyanin en boyuk demiryolu stansiyasidir Nyu York metropoliteni stansiyalarin sayina gore dunyanin en boyuk metrosudur Nyu Yorkda ictimai neqliyyat vacibdir 2005 ci ilde Nyu York sakinlerinin 54 6 i ictimai neqliyyatdan istifade ederek ise getmisdir Bu ABS nin qalan hissesinden ferqlidir orada sakinlerin 91 i is yerlerine avtomobille gedirler gore Nyu York seheri erazisinde isciler her hefte ise getmek ucun orta hesabla 6 saat 18 deqiqe vaxt serf edirler ki bu da boyuk seherler arasinda olkedeki en uzun gedis gelis vaxtidir Nyu York ABS nin yegane seheridir ki burada ailelerin ekseriyyetinin 52 avtomobili yoxdur Manhettenlilerin yalniz 22 nin avtomobili var Ictimai neqliyyatdan cox istifade etdiklerine gore Nyu York sakinleri aile gelirleri olke uzre orta gostericiden daha az xercleyirler ve diger ABS seherlerinin sakinleri ile muqayisede her il neqliyyata 19 milyard dollar qenaet edirler Nyu Yorkun sebekesi Simali Amerikada en boyukdur Nyu Yorku seheretrafi erazilerle birlesdiren demiryolu sebekesi ve den ibaretdir Seherlerarasi demir yolu ucun Nyu Yorkda xidmet gosterir onun en islek stansiyasi Manhettenin qerb terefindeki Pensilvaniya stansiyasidir Amtrak Boston Filadelfiya ve Vasinqtonla elaqe yaradir suretli neqliyyat sistemi gunde 24 saat isleyerek yalniz Staten Aylendde xidmet edir sistemi Midtaun ve Asagi Manhetteni Nyu Cersinin simal serqi ile ilk novbede Hoboken Cersi Siti ve Nyuarkla birlesdirir Nyu York metrosu kimi PATH da 24 saat xidmet gosterir bu da o demekdir ki dunyadaki 24 saatliq cedvel uzre isleyen 6 suretli neqliyyat sisteminden ucu tamamile ve ya qismen Nyu Yorkdadir digerleri bir hissesi Filadelfiyada xidmet gosteren ve Kopenhagen metropolitenidir Nyu Yorkda tikilmekde olan neqliyyat layiheleri arasinda ve var Avtobuslar dunyanin en islek avtovagzalidir Nyu York seherinin ictimai avtovagzali 7 24 isleyir ve Simali Amerikadaki en boyuk avtovagzaldir Seherin esas seherlerarasi avtobus terminali olan gunde 7 000 avtobusa ve 200 000 sernisine xidmet gosterir ki bu da onu dunyanin en islek avtovagzalina cevirir Hava neqliyyati Con Kennedi adina Beynelxalq Hava Limani ABS de en islek hava limanidir Nyu York aviasiyasi ABS de en islek aviasiyadir ve dunyanin en islek hava neqliyyat dehlizlerinden biridir Nyu York aqlomerasiya regionundaki en islek uc hava limani Con Kennedi adina Beynelxalq Hava Limani ve 2016 ci ilde bu uc hava limanindan 130 5 milyon seyahetci istifade edib 2012 ci ilden eibaren Con Kennedi adina Hava Limani Simali Amerikada beynelxalq sernisinler ucun en islek hava limanidir terefinden yerlesen dorduncu hava limani olan sernisinlerin hecmini artirmaq ucun planlar ireli surulub 2015 ci ilin iyul ayinda La Quardiya Hava Limaninin kohnelmis esyalarini yenilemek ucun cox milyardliq bir layihede hava limaninin tamamile yeniden qurulmasi planlari aciqlandi Nyu York aqlomerasiya regionundaki ve ya ona xidmet eden diger kommersiya hava limanlarina ve daxildir Eraziye xidmet gosteren esas umumi aviasiya hava limani Su neqliyyati Manhetten ve Staten Aylend arasinda sernisinleri dasiyir 2015 ci ilin iyulundan 2016 ci ilin iyununa qeder Staten Aylend ve Asagi Manhetten arasinda 8 4 km marsurutda 23 milyondan cox sernisin dasiyaraq ve gunde 24 saat isleyerek dunyanin en islek beresi olmusdur Diger bere sistemleri Manhetten ve seher ve aqlomerasiya regionu daxilindeki diger eraziler arasinda sernisinlere xidmet gosterir Bes boronun hamisini ehate eden marsuruta sahib 2017 ci ilde hazirlanmaga baslandi Eyni zamanda 2017 ci ilde xidmete baslayan ve Manhetten arasinda sernisinleri dasimaq ucun 2016 ci ilin sentyabrinda 600 sernisin tutumlu yuksek suretli luks berenin tikintisine baslanildigini elan etdi Taksiler icare xidmeti ve tramvaylar Sari rengli taksiler seherin meshur simvoludur Seherin neqliyyat infrastrukturuna 13 587 sari taksi icare sirketlerinin icareye verdikleri neqliyyat vasiteleri ve ile Manhetten adasi arasinda sernisinleri dasiyan kanat yolu da daxildir Kuceler ve magistral yollar 8 ci prospekt Manhettenin bas planindaki ekser kuce ve prospektler birterefli hereketlidir Nyu Yorkdaki kuceler sixligi ile secilir 1811 ci il Komissionerler plani seherin inkisafina ehemiyyetli tesir gosterdi Brodvey Uoll Strit ve Yeddinci prospekt milli senayeler ucun mentonimler kimi istifade edilir muvafiq olaraq teatr maliyye reklam ve deb Nyu Yorkda hemcinin muxtelif korpuler ve tuneller vasitesile seherin rayonlarini bir birine ve Lonq Aylend ve Konnektikutun cenub qerbine birlesdiren genis magistral ve var Bu magistrallar Manhettene geden milyonlarla seher ve seheretrafi sakinlere xidmet gosterdiyinden suruculerin xususen de pik saatlarda gundelik bas veren tixaclarda saatlarla hereketsiz qalmasi adi haldir Nyu Yorkda tixac qiymetlerinin 2022 ci ilde quvveye minmesi planlasdirilir Nyu York hem de qirmizi isiqda donme qaydalari ile taninir Amerika Birlesmis Statlarinin diger bolgelerinden ferqli olaraq Nyu York stati bir milyondan cox ehalisi olan seherlerde yol neqliyyat qezalarini azaltmaq ve piyadalarin tehlukesizliyini artirmaq ucun qirmizi isiqda saga ve ya sola donmeyi qadagan edir Bu sebebden de Nyu York seherinde qirmizi isiqda olan butun donmeler bu cur manevrlere icaze veren bir isare olmadiqda qeyri qanunidir Korpuler ve tuneller uzerinde yerlesen ile arxa fonda birlesdiren Corc Vasinqton korpusu dunyanin en islek avtomobil korpusudur Nyu York seheri dunyanin en boyuk tebii limanlarindan birinde yerlesir ve Manhetten ve Staten Aylend rayonlari eyniadli adalarla hemserheddir Kuins ve Bruklin ise daha boyuk ada olan Lonq Aylendin qerb ucunda yerlesir ve Bronks Nyu York statinin esas hissesinde yerlesir Su ile ayrilmis rayonlarin bu veziyyeti genis korpu ve tunel infrastrukturunun inkisafina sebeb olub Corc Vasinqton korpusu Manhetteni Berqen dairesi ile birlesdiren dunanin en islek avtomobil korpusudur Amerika qitesindeki en uzun asma korpudur ve dunyanin en uzun korpulerinden biridir Bruklin korpusu seherin simvoludur Bruklin korpusunun qulleleri ehengdasi qranit ve Rosendale sementinden tikilib ve memarliq uslubu neoqotikadir Bu korpu hem de acilisindan 1903 cu ile qeder dunyanin en uzun asma korpusu olub ve ilk polad meftilli asma korpudur cantilever memarliginin muhum parcasidir 1909 cu ilde acilmis muasir asma korpulerin qabaqcillarindan hesab olunur ve onun dizayni butun dunyada uzun muddetli asma korpulerin bir coxu ucun model rolunu oynayib Manhetten ve Verrazano Narrows korpuleri yuksek texnologiya uslubunun numuneleridir Manhetten adasi Nyu York seherinin xarici rayonlari ve Nyu Cersi ile de bir nece tunelle baglidir Nyu Cersi ve Midtaun Manhetteni birlesdiren ve Hudzon cayinin altindan yerlesen gunde 120 000 avtomobilin hereket etdiyi dunyanin en islek avtomobil tunelidir Tunel Nyu York limanindan kecen ve Hudzon cayi ile Manhetten estakadalarina uzen boyuk sernisin ve yuk gemilerinin maneesiz kecmesini temin etmek ucun tikilib Asagi Manhetten ile Cersi Sitini birlesdiren 1927 ci ilde istifadeye verildiyi zaman dunyanin ilk mexaniki havalandirilan avtomobil tuneli idi Manhetteni Kuins ve Bruklin ile birlesdiren korpulerde tixaclari aradan qaldirmaq ucun tikilmis 1940 ci ilde tamamlandigi zaman en boyuk qeyri federal layihe idi O vaxtki Prezident Franklin D Ruzvelt tunelden kecen ilk sexs olmusdur resmi olaraq Hugh L Carey tuneli kimi taninir altindan kecir ve Manhettenin cenub ucundaki Bruklindeki ile birlesdirir Velosiped sebekesi Nyu York seherinde velosiped surmek seher sixligi nisbeten duz erazi ve dayan get prinsipine esaslanan tixacli yollar ile elaqelendirilir Velosiped surmek Nyu Yorkda getdikce populyarlasir 2005 ci ilde gunluk velosiped seferi 170 000 olan reqem on iki il sonra 2017 ci ilde texminen 450 000 e qalxmisdir Nyu Yorkda 2006 ci ildeki 826 kilometr 513 mil ile muqayisede 2017 ci ilde 2145 kilometrlik 1333 mil velosiped zolagi var idi 2019 cu ilde seher boyu 203 kilometrlik 126 mil ayrilmis ve ya muhafize olunan velosiped zolaqlari var idi Taninmis sakinlerMartin Van Buren ABS nin 8 ci Prezidenti Con Cey ABS nin qurucularindan biri ABS Ali Mehkemesinin ilk sedri Vilyam Ceyms filosof praqmatizmin banisi Henri Ceyms ingilis yazici XIX esr realizmini onderi Herman Melvill ABS yazicisi ve sairi Yucin O Nil yazici ve dramturq Nobel ve Pulitser mukafati laureati Teodor Ruzvelt ABS nin 26 ci Prezidenti Nobel sulh mukafati laureati Vasinqton Irvinq ABS yazicisi ve diplomati Ceki Qlison ABS aktyoru ve yazicisi Aaron Koplend ABS bestekari ve pianocusu Artur Miller ABS dramaturqu Ricard Feynman fizik Kvant elektrodinamikasinin banilerinden biri Milton Fridman iqtisadci monetarizmin yaradicisi Al Kapone ABS mafiya rehberi Barbara Bel Geddes aktrisa Emmi mukafati laureati Mariya Kallas ABS opera mugennisi Luiza Qluk yazici ve saire Nobel mukafati laureati Robert Fogel Nobel mukafati laureati Vudi Allen kino istehsalcisi ve aktyor Oskar mukafati laureati Robert De Niro aktyor Oskar mukafati laureati Al Pacino kino istehsalcisi ve aktyor Oskar ve BAFTA laureati Martin Skorseze kino istehsalcisi ve aktyor Oskar mukafati laureati Silvestr Stallone kino istehsalcisi ve aktyor Qizil qlobus ve Saturn laureati Siqurni Uiver aktrisa Qizil qlobus ve Saturn laureati Kristina Aqilera ABS aktrisasi ve mugennisi Ledi Qaqa mugenni ve aktrisa Oskar mukafati laureati Vin Dizel kino istehsalcisi ve aktyor Cennifer Lopez film ve musiqi istehsalcisi ve aktrisa Ricard Stolman ABS ixtiracisi muhendisi proqramcisi Mayk Tayson ABS bokscusu Tupak Sakur ABS hip hop senetcisi Jay Z ABS repcisi The Notorious B I G ABS repcisi Aliya ABS aktrisasi ve mugennisi Kler Deyns ABS aktrisasi ve mugennisi Natasa Lionn ABS kino istehsalcisi aktrisasi ve yazicisi Makaley Kalkin ABS aktyoru Peris Hilton ABS aktrisasi ve mugennisi Alisa Kiz ABS aktrisasi ve mugennisi Enn Heteuey aktrisa mugenni Oskar ve Qizil qlobus laureati Castin Qetlin atlet 100 metr dunya rekordcusu 2007 ci ile qeder Skarlet Yohansson ABS aktrisasi ve mugennisi Lana Del Rey ABS aktrisasi ve mugennisi Qotoku Sakay Yaponiya futbolcusu Kardi B ABS repcisi ve aktrisasi Timoti Salame ABS aktyoru Fren Dreser ABS aktrisasi ve yazicisi Oliviya Vayld ABS kino istehsalcisi ve aktrisasiQardas seherler2006 ci ilde Nyu York seherinin qardas seherler proqrami yenilendi ve New York City Global Partners adlandirildi Nyu Yorkun tarixi terefdas seherleri terefdasliq sebekesine qosulduqlari ille asagidaki cedvelde gosterilmisdir New York City Global Partner sebekesiAfrikaAkkra Qana Eddis Ebebe Efipoiya Qahire Misir 1982 Keyptaun CAR Laqos Nigeriya Librevil Qabon Nayrobi Keniya Yohannesburq CAR 2003 Asiya Serqi Banqkok Tailand Pekin Cin 1980 Byenxoa Vyetnam Cenubi Koreya Cuntsin Cin Quancjou Cin Hosimin Vyetnam Honkonq Cin Cakarta Indoneziya Kuala Lumpur Malayziya Manila Fillipin Seul Cenubi Koreya Sanxay Cin
Yuxarı