

Şagirdlik — gələcəkdə müəyyən bir sənət və ya peşə ilə məşğul olmaq istəyən şəxslərin hazırlanması üçün tətbiq edilən təlim sistemidir. Bu sistem adətən prinsipi ilə fəaliyyət göstərir və çox vaxt nəzəri təhsil ilə müşayiət olunur. Şagirdlik həmçinin bəzi tənzimlənən sahələrdə fəaliyyət göstərmək üçün lisenziya almağa imkan yarada bilər. Təlimin əsas hissəsi təcrübəli bir ustadın yanında işləməklə həyata keçirilir; usta şagirdə həmin sənət və ya peşənin incəliklərini öyrədir və bunun müqabilində şagird müəyyən dövr ərzində onunla çalışmağa razılaşır.
Şagirdliyin müddəti müxtəlif sahələr, peşələr, ixtisaslar və mədəniyyətlər üzrə əhəmiyyətli dərəcədə dəyişir. Bəzi hallarda şagirdliyi uğurla başa vuranlar “səyyar usta” və ya peşəkar sertifikat səviyyəsinə yüksələ bilirlər. Digər hallarda isə şagirdlik keçdikləri müəssisələrdə daimi işlə təmin olunurlar. Hərçənd ki, rəsmi terminologiya və “şagird–səyyar usta–usta” sistemi həmişə gildiyalar və kənara çıxmır, bir neçə il ərzində iş yerində təcrübə qazanaraq ixtisasa yiyələnmə anlayışı bütün sahələrində mövcuddur.
Terminologiyası
| ]Şagirdlik üçün vahid qlobal termin mövcud deyil. Mədəniyyətə, ölkəyə və sektora görə şagirdlik (apprenticeship), (internship) və təcrübəçilik (trainee-ship) kimi ifadələr eyni və ya oxşar mənaları ifadə etmək üçün işlədilə bilər. Xüsusilə səhiyyə sektorunda internat və təcrübəçilik terminlərinə üstünlük verilir. Məsələn, həkimlər üçün , tibb bacıları üçün isə təcrübəçilik anlayışı Qərb ölkələrində geniş istifadə olunur.
Şagirdlik termini isə Avropa Komissiyasının üstünlük verdiyi anlayışdır və bu mövzu üzrə çoxsaylı tədqiqatlar aparmış tərəfindən istifadə edilir. Bəzi qeyri-avropa ölkələri Avropa şagirdlik modelini öz təcrübələrinə uyğunlaşdırırlar.
Tarixi
| ]
Şagirdlik sistemi qədim dövrdən mövcud olmuşdur və Misirdə b.e.ə. 18-ci ilə aid papiruslarda erkən şagirdlik müqavilələri qorunub saxlanılmışdır. Avropada şagirdlik sistemi XII əsrdən etibarən yenidən görünməyə başlayır; bu dövrə aid şagirdlik müqavilələri Cenovada tapılmışdır.
Son orta əsrlər dövründə Avropanın bəzi bölgələrində şagirdlik sistemi sənətkarlıq gildiyaları və şəhər idarələri tərəfindən tənzimlənirdi. gəncləri ucuz işçi qüvvəsi kimi işə götürmək hüququna malik idi və bunun müqabilində onlara sənətin qaydalarını öyrədir, həmçinin yemək və yaşayış təmin edirdi. Şagirdlərin əksəriyyəti oğlanlar idi, lakin bəzi sənətlərdə qadın şagirdlər də mövcud idi; məsələn, ,dərzi, , və kimi sahələrdə.
Şagirdlik adətən 10–15 yaşlarında başlayırdı və şagird ustanın evində yaşayırdı. Sənətkar ilə şagird (və çox vaxt şagirdin valideynləri) arasındakı münasibət adətən xüsusi bir hüquqi sənədlə – ilə tənzimlənirdi. Şagirdlərin çoxu müqavilə müddəti (iki ildən yeddi ilə və daha çox müddətə qədər dəyişə bilərdi) bitdikdən sonra usta olmaq arzusunda olurdu; bəziləri isə əvvəlcə kimi çalışırdı və müəyyən bir hissəsi heç vaxt öz şəxsi əldə edə bilmirdi.
Koventri şəhərində yeddi illik şagirdliyi bitirənlərə şəhərin olmaq hüququ verilirdi.
Şagirdlik sistemi həmçinin Qərbi Afrikanın krallığının ordusunda da istifadə olunurdu. Burada əsgərlər çox erkən yaşlardan – yeddi və ya səkkiz yaşından – qəbul edilirdi və əvvəlcə adi əsgərlərə qalxan daşıyan kimi xidmət edirdilər. Uzun illər davam edən hərbi təcrübədən və şagirdlik mərhələsindən sonra onlar orduda tamhüquqlu əsgər kimi xidmət etməyə başlayırdılar. Həyat boyu davam edən hərbi təcrübə və maddi stimullar nəticəsində Dahomeydə güclü və intizamlı bir ordu formalaşmışdı.
Növlər
| ]
Şagirdliklər iki əsas kateqoriyaya bölünür: müstəqil və kooperativ.
Müstəqil şagirdliklər işəgötürənlər tərəfindən təşkil və idarə olunan, təhsil müəssisələrinin heç bir şəkildə cəlb edilmədiyi şagirdlik formalarıdır. Bu şagirdliklər təhsil proqramlarından tamamilə ayrı şəkildə həyata keçirilir. Bu o deməkdir ki, adətən şagirdlər eyni vaxtda heç bir təhsil proqramında iştirak etmirlər və iştirak etsələr belə, həmin təhsil ilə şagirdlik arasında əlaqə olmur.
Kooperativ şagirdliklər təhsil müəssisələri ilə işəgötürənlər arasında əməkdaşlıq çərçivəsində təşkil və idarə olunur. İdarəetmə baxımından müxtəliflik müşahidə oluna bilər — bəzi modellər daha çox işəgötürən yönümlü, digərləri isə təhsil müəssisəsi yönümlü olur — lakin bütün hallarda şagirdlik müəyyən bir kurikulumla bağlı olur və nəzəri biliklərin praktikada tətbiqinə xidmət edir. Bu model tələbələrə peşəkar müstəqillik üçün tələb olunan bilik və bacarıqları mənimsətməyi hədəfləyir. Kooperativ şagirdliklərin əsas xüsusiyyətləri aşağıdakı kimi ümumiləşdirilə bilər:
| Təhsil müəssisəsi və işəgötürənin birgə idarəetməsi | Təhsil müəssisəsi yönümlü idarəetmə (uzun dövr) | Təhsil müəssisəsi yönümlü idarəetmə (qısa dövr) | İşəgötürən yönümlü idarəetmə | |
|---|---|---|---|---|
| Təhsil proqramı | [[Beynəlxalq Standart Təhsil Təsnifatı | ISCED 6 | ISCED 6 | ISCED 5–6 |
| Proqramın tipi | Təhsil və işyeri inteqrasiyalı proqram | Ali Peşə Təhsili, Peşəkar Ali Təhsil, Ali Təhsil | Ali Peşə Təhsili, Peşəkar Ali Təhsil, Ali Təhsil | Ali Peşə Təhsili, Peşəkar Ali Təhsil |
| Orta müddət | 3–4 il | 2–3 il | 2–3 il | 1 il |
| Nəzəri və praktiki təlimin balansı | Nəzəriyyə və təcrübə növbələşir (50%–50%) | Bir neçə həftədən 6 aya qədər qısa təcrübələr | Kurikulumun 30–40%-i təcrübə | Həftədə minimum 30 saat iş, təlim saatlarının 20%-i işdən kənar olmalıdır |
| Öyrənmə yeri | Təhsil və iş yeri inteqrasiyalı | Təhsil və iş yeri inteqrasiyalı | Təhsil və iş yeri inteqrasiyalı | İş yerində əsaslı |
| Müqavilə | Bəli | Bəli | Bəli | Bəli |
İstinadlar
| ]- Westermann, W.L. "Vocational Training in Antiquity". The School Review. 22 (9). 1914: 605–606 – JSTOR vasitəsilə.
- Epstein, Steven. Wage Labor and Guilds in Medieval Europe. Chapel Hill: University of North Carolina Press. 1991. 75. ISBN .
- "Apprenticeship indenture". Cambridge University Library Archives (Luard 179/9). 18 mart 1642.
- "Apprenticeship indentures 1604–1697". Cambridge St Edward Parish Church archives (KP28/14/2). 13 avqust 2011 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 dekabr 2009.
- Morgan, Kenneth O. The Early Middle Ages // The Oxford History of Britain. Oxford, England: Oxford University Press. 2001. səh. 126.
- Adrian Room, "Cash, John (1822–1880)", Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004
- Harms, Robert. The Diligent. New York: Basic Books. 2002. 172. ISBN .
- "ApprenticeshipQ – Managing Apprenticeships Quality".
- Davy, N., Frakenberg, A. (2019). Typology of Apprenticeships in Higher Vocational Education Arxivləşdirilib 2019-05-08 at the Wayback Machine. 8 may 2019 tarixində əldə edildi.
Mənbə
| ]- Bakhtin, Mikhail. The Bildungsroman and its Significance in the History of Realism // Emerson, Caryl; Holquist, Michael (redaktorlar ). Speech Genres and Other Late Essays. Austin, TX: University of Texas Press. 1996. 10–59. ISBN . OCLC 956882417.
- Jeffers, Thomas L. Apprenticeships: The Bildungsroman from Goethe to Santayana. New York: Palgrave. 2005. ISBN .
- Lynch, Jack. "Glossary of Literary and Rhetorical Terms". Guide to Literary Terms. Rutgers University. 1999. 5 avqust 2011 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 may 2020.
Əlavə ədəbiyyat
| ]- Modern Apprenticeships: the way to work, The Report of the Modern Apprenticeship Advisory Committee, 2001 DfES, Modern Apprenticeships Consultation
- Apprenticeship in the British "Training Market", Paul Ryan and Lorna Unwin, University of Cambridge and University of Leicester, 2001 Apprenticeship in the British ‘Training Market’
- Creating a ‘Modern Apprenticeship’: a critique of the UK's multi-sector, social inclusion approach and Lorna Unwin, 2003 (pdf)
- Apprenticeship systems in England and Germany: decline and survival. Thomas Deissinger in: Towards a history of vocational education and training (VET) in Europe in a comparative perspective, 2002 (pdf)
- European vocational training systems: the theoretical context of historical development. Wolf-Dietrich Greinert, 2002 in Towards a history of vocational education and training (VET) in Europe in a comparative perspective. (pdf)
- Apprenticeships in the UK- their design, development and implementation, Miranda E Pye, Keith C Pye, Dr Emma Wisby, Sector Skills Development Agency, 2004 (pdf)
- L’apprentissage a changé, c’est le moment d’y penser !, Ministère de l’emploi, du travail et de la cohésion sociale, 2005
- Learning on the Shop Floor: Historical Perspectives on Apprenticeship, Bert De Munck, Steven L. Kaplan, Hugo Soly. Berghahn Books, 2007. (Preview on Google books)
- "The social production of technical work: the case of British engineers" Peter Whalley, SUNY Press 1986.
- "Apprenticeship in the ‘golden age’: were youth transitions really smooth and unproblematic back then?", Sarah A.Vickerstaff, University of Kent, UK, 2003
- "The Higher Apprenticeship (HA) in Engineering Technology"; The Sector Skills Council for Science, Engineering and Manufacturing technologies, UK, 2008
Xarici keçidlər
| ]- Facts about Germany: Apprenticeships, Federal Foreign Office Arxivləşdirilib 2015-01-08 at the Wayback Machine
- L'Apprenti (fr.)
- Further education and skills: Apprenticeships – GOV.UK
- Normele metodologice de aplicare a Legii nr. 279/2005 privind ucenicia la locul de muncă, modificate și completate astăzi de Guvern (in Romanian)
wikipedia, oxu, kitab, kitabxana, axtar, tap, meqaleler, kitablar, oyrenmek, wiki, bilgi, tarix, tarixi, endir, indir, yukle, izlə, izle, mobil, telefon ucun, azeri, azəri, azerbaycanca, azərbaycanca, sayt, yüklə, pulsuz, pulsuz yüklə, haqqında, haqqinda, məlumat, melumat, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, şəkil, muisiqi, mahnı, kino, film, kitab, oyun, oyunlar, android, ios, apple, samsung, iphone, pc, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, web, computer, komputer
Vikipediya azad ensiklopediya Bir ayaqqabici ve onun sagirdi teq 1914Elektrikciler cox vaxt sagirdlik yolu ile hazirlanirlar Sagirdlik gelecekde mueyyen bir senet ve ya pese ile mesgul olmaq isteyen sexslerin hazirlanmasi ucun tetbiq edilen telim sistemidir Bu sistem adeten prinsipi ile fealiyyet gosterir ve cox vaxt nezeri tehsil ile musayiet olunur Sagirdlik hemcinin bezi tenzimlenen sahelerde fealiyyet gostermek ucun lisenziya almaga imkan yarada biler Telimin esas hissesi tecrubeli bir ustadin yaninda islemekle heyata kecirilir usta sagirde hemin senet ve ya pesenin inceliklerini oyredir ve bunun muqabilinde sagird mueyyen dovr erzinde onunla calismaga razilasir Sagirdliyin muddeti muxtelif saheler peseler ixtisaslar ve medeniyyetler uzre ehemiyyetli derecede deyisir Bezi hallarda sagirdliyi ugurla basa vuranlar seyyar usta ve ya pesekar sertifikat seviyyesine yuksele bilirler Diger hallarda ise sagirdlik kecdikleri muessiselerde daimi isle temin olunurlar Hercend ki resmi terminologiya ve sagird seyyar usta usta sistemi hemise gildiyalar ve kenara cixmir bir nece il erzinde is yerinde tecrube qazanaraq ixtisasa yiyelenme anlayisi butun sahelerinde movcuddur Terminologiyasi span Sagirdlik ucun vahid qlobal termin movcud deyil Medeniyyete olkeye ve sektora gore sagirdlik apprenticeship internship ve tecrubecilik trainee ship kimi ifadeler eyni ve ya oxsar menalari ifade etmek ucun isledile biler Xususile sehiyye sektorunda internat ve tecrubecilik terminlerine ustunluk verilir Meselen hekimler ucun tibb bacilari ucun ise tecrubecilik anlayisi Qerb olkelerinde genis istifade olunur Sagirdlik termini ise Avropa Komissiyasinin ustunluk verdiyi anlayisdir ve bu movzu uzre coxsayli tedqiqatlar aparmis terefinden istifade edilir Bezi qeyri avropa olkeleri Avropa sagirdlik modelini oz tecrubelerine uygunlasdirirlar Tarixi span Orta esrlerde corekci ve onun sagirdi Bodleian Kitabxanasi Oksford Ingiltere Sagirdlik sistemi qedim dovrden movcud olmusdur ve Misirde b e e 18 ci ile aid papiruslarda erken sagirdlik muqavileleri qorunub saxlanilmisdir Avropada sagirdlik sistemi XII esrden etibaren yeniden gorunmeye baslayir bu dovre aid sagirdlik muqavileleri Cenovada tapilmisdir Son orta esrler dovrunde Avropanin bezi bolgelerinde sagirdlik sistemi senetkarliq gildiyalari ve seher idareleri terefinden tenzimlenirdi gencleri ucuz isci quvvesi kimi ise goturmek huququna malik idi ve bunun muqabilinde onlara senetin qaydalarini oyredir hemcinin yemek ve yasayis temin edirdi Sagirdlerin ekseriyyeti oglanlar idi lakin bezi senetlerde qadin sagirdler de movcud idi meselen derzi ve kimi sahelerde Sagirdlik adeten 10 15 yaslarinda baslayirdi ve sagird ustanin evinde yasayirdi Senetkar ile sagird ve cox vaxt sagirdin valideynleri arasindaki munasibet adeten xususi bir huquqi senedle ile tenzimlenirdi Sagirdlerin coxu muqavile muddeti iki ilden yeddi ile ve daha cox muddete qeder deyise bilerdi bitdikden sonra usta olmaq arzusunda olurdu bezileri ise evvelce kimi calisirdi ve mueyyen bir hissesi hec vaxt oz sexsi elde ede bilmirdi Koventri seherinde yeddi illik sagirdliyi bitirenlere seherin olmaq huququ verilirdi Sagirdlik sistemi hemcinin Qerbi Afrikanin kralliginin ordusunda da istifade olunurdu Burada esgerler cox erken yaslardan yeddi ve ya sekkiz yasindan qebul edilirdi ve evvelce adi esgerlere qalxan dasiyan kimi xidmet edirdiler Uzun iller davam eden herbi tecrubeden ve sagirdlik merhelesinden sonra onlar orduda tamhuquqlu esger kimi xidmet etmeye baslayirdilar Heyat boyu davam eden herbi tecrube ve maddi stimullar neticesinde Dahomeyde guclu ve intizamli bir ordu formalasmisdi Novler span Sagirdlik novlerinin tipologiyasi Sagirdlikler iki esas kateqoriyaya bolunur musteqil ve kooperativ Musteqil sagirdlikler isegoturenler terefinden teskil ve idare olunan tehsil muessiselerinin hec bir sekilde celb edilmediyi sagirdlik formalaridir Bu sagirdlikler tehsil proqramlarindan tamamile ayri sekilde heyata kecirilir Bu o demekdir ki adeten sagirdler eyni vaxtda hec bir tehsil proqraminda istirak etmirler ve istirak etseler bele hemin tehsil ile sagirdlik arasinda elaqe olmur Kooperativ sagirdlikler tehsil muessiseleri ile isegoturenler arasinda emekdasliq cercivesinde teskil ve idare olunur Idareetme baximindan muxteliflik musahide oluna biler bezi modeller daha cox isegoturen yonumlu digerleri ise tehsil muessisesi yonumlu olur lakin butun hallarda sagirdlik mueyyen bir kurikulumla bagli olur ve nezeri biliklerin praktikada tetbiqine xidmet edir Bu model telebelere pesekar musteqillik ucun teleb olunan bilik ve bacariqlari menimsetmeyi hedefleyir Kooperativ sagirdliklerin esas xususiyyetleri asagidaki kimi umumilesdirile biler Tehsil muessisesi ve isegoturenin birge idareetmesi Tehsil muessisesi yonumlu idareetme uzun dovr Tehsil muessisesi yonumlu idareetme qisa dovr Isegoturen yonumlu idareetmeTehsil proqrami Beynelxalq Standart Tehsil Tesnifati ISCED 6 ISCED 6 ISCED 5 6Proqramin tipi Tehsil ve isyeri inteqrasiyali proqram Ali Pese Tehsili Pesekar Ali Tehsil Ali Tehsil Ali Pese Tehsili Pesekar Ali Tehsil Ali Tehsil Ali Pese Tehsili Pesekar Ali TehsilOrta muddet 3 4 il 2 3 il 2 3 il 1 ilNezeri ve praktiki telimin balansi Nezeriyye ve tecrube novbelesir 50 50 Bir nece hefteden 6 aya qeder qisa tecrubeler Kurikulumun 30 40 i tecrube Heftede minimum 30 saat is telim saatlarinin 20 i isden kenar olmalidirOyrenme yeri Tehsil ve is yeri inteqrasiyali Tehsil ve is yeri inteqrasiyali Tehsil ve is yeri inteqrasiyali Is yerinde esasliMuqavile Beli Beli Beli BeliIstinadlar span Westermann W L Vocational Training in Antiquity The School Review 22 9 1914 605 606 JSTOR vasitesile Epstein Steven Wage Labor and Guilds in Medieval Europe Chapel Hill University of North Carolina Press 1991 75 ISBN 0807819395 Apprenticeship indenture Cambridge University Library Archives Luard 179 9 18 mart 1642 Apprenticeship indentures 1604 1697 Cambridge St Edward Parish Church archives KP28 14 2 13 avqust 2011 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Istifade tarixi 7 dekabr 2009 Morgan Kenneth O The Early Middle Ages The Oxford History of Britain Oxford England Oxford University Press 2001 seh 126 Adrian Room Cash John 1822 1880 Oxford Dictionary of National Biography Oxford University Press 2004 Harms Robert The Diligent New York Basic Books 2002 172 ISBN 0 465 02872 1 ApprenticeshipQ Managing Apprenticeships Quality Davy N Frakenberg A 2019 Typology of Apprenticeships in Higher Vocational Education Arxivlesdirilib 2019 05 08 at the Wayback Machine 8 may 2019 tarixinde elde edildi Menbe span Bakhtin Mikhail The Bildungsroman and its Significance in the History of Realism Emerson Caryl Holquist Michael redaktorlar Speech Genres and Other Late Essays Austin TX University of Texas Press 1996 10 59 ISBN 978 0 292 79256 2 OCLC 956882417 Jeffers Thomas L Apprenticeships The Bildungsroman from Goethe to Santayana New York Palgrave 2005 ISBN 1 4039 6607 9 Lynch Jack Glossary of Literary and Rhetorical Terms Guide to Literary Terms Rutgers University 1999 5 avqust 2011 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Istifade tarixi 24 may 2020 Elave edebiyyat span Modern Apprenticeships the way to work The Report of the Modern Apprenticeship Advisory Committee 2001 DfES Modern Apprenticeships Consultation Apprenticeship in the British Training Market Paul Ryan and Lorna Unwin University of Cambridge and University of Leicester 2001 Apprenticeship in the British Training Market Creating a Modern Apprenticeship a critique of the UK s multi sector social inclusion approach and Lorna Unwin 2003 pdf Apprenticeship systems in England and Germany decline and survival Thomas Deissinger in Towards a history of vocational education and training VET in Europe in a comparative perspective 2002 pdf European vocational training systems the theoretical context of historical development Wolf Dietrich Greinert 2002 in Towards a history of vocational education and training VET in Europe in a comparative perspective pdf Apprenticeships in the UK their design development and implementation Miranda E Pye Keith C Pye Dr Emma Wisby Sector Skills Development Agency 2004 pdf L apprentissage a change c est le moment d y penser Ministere de l emploi du travail et de la cohesion sociale 2005 Learning on the Shop Floor Historical Perspectives on Apprenticeship Bert De Munck Steven L Kaplan Hugo Soly Berghahn Books 2007 Preview on Google books The social production of technical work the case of British engineers Peter Whalley SUNY Press 1986 Apprenticeship in the golden age were youth transitions really smooth and unproblematic back then Sarah A Vickerstaff University of Kent UK 2003 The Higher Apprenticeship HA in Engineering Technology The Sector Skills Council for Science Engineering and Manufacturing technologies UK 2008Xarici kecidler span Facts about Germany Apprenticeships Federal Foreign Office Arxivlesdirilib 2015 01 08 at the Wayback Machine L Apprenti fr Further education and skills Apprenticeships GOV UK Normele metodologice de aplicare a Legii nr 279 2005 privind ucenicia la locul de muncă modificate și completate astăzi de Guvern in Romanian MesgulluqTesnifatlarAkademik vezife tutma Tesadufi mesgulluq Muveqqeti isler Tam stat is Layihe esasli isci Is bolgusu Yarimstat is Ferdi sahibkarliq Elave is Pesekar isci Musteqil podratci Emekci Emek haqqi ile isIse qebulTercumeyi hal Emek muqavilesi Musahibe Tovsiye mektubu Ise qebul RezumeRollarKooperativ Isci Isegoturen Is Nezaretci KonullulukEmekci sinifKaryera ve tehsilSagirdlik Hobbi Koucinq Tehsil Fasilesiz tehsil Elektron tehsil Magistratura Lisenziya Mentorluq Pese OperatorDavamiyyetFasile iliIs cedveliCagiris novbesine bax Uzaqdan is Is vaxtiEmek haqqi ve maasGelir vergisi Yasamaq ucun kifayet qeder emek haqqi Minimum emek haqqiIsci mukafatlariIllik mezuniyyet Heyat sigortasi PensiyaEmeyin tehlukesizliyi ve saglamliqErqonomikaBeraber imkanlarMusbet ayriseckilik Suse tavanQanun pozuntulariQiymetlendirme Cinsi tecavuzIstekKolelik Insan alveriIsden cixarilmaIsden cixarilma TeqaudIssizlikIqtisadi bohran Tam mesgulluq Filips eyrisi Resessiya Struktur issizlikDovlet proqramlariTarixi ABS Hemcinin baxDiger sablonlar Lugetler ve ensiklopediyalarBritannica 11 ci Kateqoriya Telim