Şərti iş, müvəqqəti (kontingent) məşğulluq (ing. contingent work, casual work, gig work or contract work) — məhdud əmək təminatı ilə, hissə-hissə, adətən yarım-ştat (adətən dəyişən iş saatları ilə) əsasında ödənilən və daimi olmayan hesab edilən əmək münasibətləri.
ABŞ Əmək Statistikaları Bürosunun (BLS) məlumatına görə, qeyri-ənənəvi işçi qüvvəsi bir neçə işdə çalışanları, hissə-müddətli və alternativ iş formasında çalışanları əhatə edir. Hazırda bu kateqoriyaya daxil olan işçilər ABŞ-da əmək bazarının əhəmiyyətli hissəsini təşkil edir. İşəgötürənlərin dörddə üçündən çoxu qeyri-ənənəvi iş formalarından istifadə edir.
Terminologiya
| ]Kontingent işçilərə çox vaxt "konsultant", "frilanser", "müstəqil podratçı", "müvəqqəti işçi" kimi adlar verilir. Bu növ işlər bəzən "McJob" kimi də adlandırılır, bu termin ilk dəfə Duqlas Kauplendin "Generation X" romanında məşhurlaşıb. Daimi iş anlayışı Sənaye inqilabına qədər mövcud deyildi. Əmək əsasən kənd təsərrüfatında həyata keçirilirdi. Tekstil işçiləri evlərində işləyir, məhsulu satırdılar. XVIII əsrin sonlarında fabrik sistemlərinin inkişafı ilə iş saatları sabitləşdi, lakin çox zaman məhsul əsasında ödəniş edilirdi.
İşçilərin istismarına qarşı gücsüz olması həmkarlar ittifaqlarının yaranmasına səbəb oldu. Bu birliklər nəticəsində əmək hüquqları formalaşmağa başladı.
Kontingent işçilər işəgötürənlərə çevik və sərfəli əmək resursları təqdim edir. Bu model şirkətlərə xüsusi layihələr üçün lazım olan ekspertizaya malik şəxslərlə işləmək imkanı yaradır və uzunmüddətli xərcləri azaldır. Lakin yanlış təsnifat halında hüquqi risklər meydana çıxa bilər.
İqtisadi təsirlər və qloballaşma
| ]İqtisadiyyatın genişlənməsi dövrlərində kontingent işçi tələbi artır. Qloballaşma, sənayelərin böyüməsi və çevikliyə olan ehtiyac bu iş modelinə tələbatı artırır. Müasir bilik əsaslı iqtisadiyyatda müəssisələr konkret sahələrdə ixtisaslaşmış kadrlara üstünlük verdikləri üçün kontingent işçilərin rolu artır.
Əməyin təhlükəsizliyi və risklər
| ]2015-ci ildə ABŞ-da 829 ölüm halı kontingent işçilərlə bağlı olmuşdur. Bu işçilər çox vaxt təhlükəli işlərə cəlb olunur, təcrübəsiz olur və iş təhlükəsizliyi təlimləri yetərli olmur. ABŞ-ın OSHA və NIOSH təşkilatları bu işçilərin qorunması üçün müştərək qaydalar və təlimatlar hazırlamışdır.
Üstünlüklər və çatışmazlıqlar
| ]| Üstünlüklər | Çatışmazlıqlar |
|---|---|
| Əmək ehtiyatlarının növü və miqdarında çeviklik | İşəgötürənə və ya şirkətə sadiqliyin olmaması |
| Müavinət və vergi xərclərinə qənaət edin | Təşkilatın əsas mənəviyyatını və mədəniyyətini pozur |
| Təcrübəyə dərhal çıxış daxildə mövcud deyil | Təlim xərcləri |
| Uzunmüddətli kompensasiya xərclərinə qənaət | İşçi tam riski, məhdud faydaları daşıyır |
Həmçinin bax
| ]İstinadlar
| ]- "Futurework" (PDF). Occupational Outlook Quarterly. US Bureau of Labor Statistics. sentyabr 1999. səh. 36. 15 iyun 2006 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib.
- "Workforce Planning and Employment". InformIT. Pearson. 19 dekabr 2005. 24 yanvar 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 noyabr 2016.
- "Contingent and Alternative Employment Arrangements, February 2005". US Bureau of Labor Statistics. iyul 2005. 1 dekabr 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 noyabr 2016.
- Barker, Kathleen; Christensen, Kathleen. Contingent Work: American Employment Relations in Transition. Cornell University Press. 19 oktyabr 1998. səh. 1. ISBN – Internet Archive vasitəsilə.
Kathleen Christensen.
- McKendrick, Joe. "Are we building a 'McJobs' economy?". ZDNet (ingilis). 28 iyul 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 sentyabr 2019.
- "Banc of America Securities Conference" (PDF). MPS Group. iyul 2004. səh. 21. 9 oktyabr 2007 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib.
- Goldsmith, Marshall. "The Contingent Workforce". Business Week. 23 may 2007. 19 may 2009 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
wikipedia, oxu, kitab, kitabxana, axtar, tap, meqaleler, kitablar, oyrenmek, wiki, bilgi, tarix, tarixi, endir, indir, yukle, izlə, izle, mobil, telefon ucun, azeri, azəri, azerbaycanca, azərbaycanca, sayt, yüklə, pulsuz, pulsuz yüklə, haqqında, haqqinda, məlumat, melumat, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, şəkil, muisiqi, mahnı, kino, film, kitab, oyun, oyunlar, android, ios, apple, samsung, iphone, pc, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, web, computer, komputer
Vikipediya azad ensiklopediya Serti is muveqqeti kontingent mesgulluq ing contingent work casual work gig work or contract work mehdud emek teminati ile hisse hisse adeten yarim stat adeten deyisen is saatlari ile esasinda odenilen ve daimi olmayan hesab edilen emek munasibetleri ABS Emek Statistikalari Burosunun BLS melumatina gore qeyri enenevi isci quvvesi bir nece isde calisanlari hisse muddetli ve alternativ is formasinda calisanlari ehate edir Hazirda bu kateqoriyaya daxil olan isciler ABS da emek bazarinin ehemiyyetli hissesini teskil edir Isegoturenlerin dordde ucunden coxu qeyri enenevi is formalarindan istifade edir Terminologiya span Kontingent iscilere cox vaxt konsultant frilanser musteqil podratci muveqqeti isci kimi adlar verilir Bu nov isler bezen McJob kimi de adlandirilir bu termin ilk defe Duqlas Kauplendin Generation X romaninda meshurlasib Daimi is anlayisi Senaye inqilabina qeder movcud deyildi Emek esasen kend teserrufatinda heyata kecirilirdi Tekstil iscileri evlerinde isleyir mehsulu satirdilar XVIII esrin sonlarinda fabrik sistemlerinin inkisafi ile is saatlari sabitlesdi lakin cox zaman mehsul esasinda odenis edilirdi Iscilerin istismarina qarsi gucsuz olmasi hemkarlar ittifaqlarinin yaranmasina sebeb oldu Bu birlikler neticesinde emek huquqlari formalasmaga basladi Kontingent isciler isegoturenlere cevik ve serfeli emek resurslari teqdim edir Bu model sirketlere xususi layiheler ucun lazim olan ekspertizaya malik sexslerle islemek imkani yaradir ve uzunmuddetli xercleri azaldir Lakin yanlis tesnifat halinda huquqi riskler meydana cixa biler Iqtisadi tesirler ve qloballasma span Iqtisadiyyatin genislenmesi dovrlerinde kontingent isci telebi artir Qloballasma senayelerin boyumesi ve cevikliye olan ehtiyac bu is modeline telebati artirir Muasir bilik esasli iqtisadiyyatda muessiseler konkret sahelerde ixtisaslasmis kadrlara ustunluk verdikleri ucun kontingent iscilerin rolu artir Emeyin tehlukesizliyi ve riskler span 2015 ci ilde ABS da 829 olum hali kontingent iscilerle bagli olmusdur Bu isciler cox vaxt tehlukeli islere celb olunur tecrubesiz olur ve is tehlukesizliyi telimleri yeterli olmur ABS in OSHA ve NIOSH teskilatlari bu iscilerin qorunmasi ucun musterek qaydalar ve telimatlar hazirlamisdir Ustunlukler ve catismazliqlar span Ustunlukler CatismazliqlarEmek ehtiyatlarinin novu ve miqdarinda ceviklik Isegoturene ve ya sirkete sadiqliyin olmamasiMuavinet ve vergi xerclerine qenaet edin Teskilatin esas meneviyyatini ve medeniyyetini pozurTecrubeye derhal cixis daxilde movcud deyil Telim xercleriUzunmuddetli kompensasiya xerclerine qenaet Isci tam riski mehdud faydalari dasiyirHemcinin bax span Emek huququIstinadlar span Futurework PDF Occupational Outlook Quarterly US Bureau of Labor Statistics sentyabr 1999 seh 36 15 iyun 2006 tarixinde orijinalindan PDF arxivlesdirilib Workforce Planning and Employment InformIT Pearson 19 dekabr 2005 24 yanvar 2018 tarixinde arxivlesdirilib Istifade tarixi 30 noyabr 2016 Contingent and Alternative Employment Arrangements February 2005 US Bureau of Labor Statistics iyul 2005 1 dekabr 2016 tarixinde arxivlesdirilib Istifade tarixi 30 noyabr 2016 Barker Kathleen Christensen Kathleen Contingent Work American Employment Relations in Transition Cornell University Press 19 oktyabr 1998 seh 1 ISBN 0801484057 Internet Archive vasitesile Kathleen Christensen McKendrick Joe Are we building a McJobs economy ZDNet ingilis 28 iyul 2020 tarixinde arxivlesdirilib Istifade tarixi 10 sentyabr 2019 Banc of America Securities Conference PDF MPS Group iyul 2004 seh 21 9 oktyabr 2007 tarixinde orijinalindan PDF arxivlesdirilib Goldsmith Marshall The Contingent Workforce Business Week 23 may 2007 19 may 2009 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib MesgulluqTesnifatlarAkademik vezife tutma Tesadufi mesgulluq Muveqqeti isler Tam stat is Layihe esasli isci Is bolgusu Yarimstat is Ferdi sahibkarliq Elave is Pesekar isci Musteqil podratci Emekci Emek haqqi ile isIse qebulTercumeyi hal Emek muqavilesi Musahibe Tovsiye mektubu Ise qebul RezumeRollarKooperativ Isci Isegoturen Is Nezaretci KonullulukEmekci sinifKaryera ve tehsilHobbi Koucinq Tehsil Fasilesiz tehsil Elektron tehsil Magistratura Lisenziya Mentorluq Pese OperatorDavamiyyetFasile iliIs cedveliCagiris novbesine bax Uzaqdan is Is vaxtiEmek haqqi ve maasGelir vergisi Yasamaq ucun kifayet qeder emek haqqi Minimum emek haqqiIsci mukafatlariIllik mezuniyyet Heyat sigortasi PensiyaEmeyin tehlukesizliyi ve saglamliqErqonomikaBeraber imkanlarMusbet ayriseckilik Suse tavanQanun pozuntulariQiymetlendirmeIstekKolelik Insan alveriIsden cixarilmaIsden cixarilma TeqaudIssizlikIqtisadi bohran Tam mesgulluq Filips eyrisi Resessiya Struktur issizlikDovlet proqramlariTarixi ABS Hemcinin baxDiger sablonlar Kateqoriyalar Emek huququMesgulluq novleriIqtisadiyyatSosial huquqlar
