Vikipediya azad ensiklopediya Azərbaycan SSR birinci beşillik dövründə Azərbaycan SSR də iqtisadiyyatın mühüm inkişaf mə

Vikipediya azad ensiklopediya Azerbaycan SSR birinci besillik dovrunde Azerbaycan SSR de iqtisadiyyatin muhum inkisaf merhelelerinden biri Besillik dovrunde Azerbaycan SSR iqtisadiyyatina kapital qoyulusu span Birinci besillik plan Azerbaycan SSR xalq teserrufatinin inkisafinda muhum addim oldu Bele ki xalq teserrufatina kolxozlarsiz 140 milyon manat muqayiseli qiymetle o cumleden senaye inkisafina 89 mln manat ve ya respublika xalq teserrufatina yoneldilen butun kapitalin 63 6 faizi neqliyyat ve rabiteye 11 mln 10 7 faiz kend teserrufatina 16 mln 7 2 faiz menzil tikintisine elm medeniyyet maarif sehiyye ve s 24 mln manat 21 4 faiz vesait qoyulmusdu Iqtisadiyyatin mohkemlendirilmesi sahesinde ugurlar span Neft senayesinin inkisafi span Neft senayesi xususile inkisaf etmisdi Zengin yataqlari olan Neftcala Qala Ezizbeyovneft tresti Lokbatan Qaracuxur ve s istismara verildi Abseronun hududlarindan kenarda yeni neftli sahelerin menimsenilmesine baslandi Qazma sahesinde muveffeqiyyetler elde edildi Qazima islerinin hecmi eger besilliyin birincilinde 320 6 min metr idise 1932 ci ilde 484 3 min metre catdi Neftin cixarilmasinda kompressor usulu ve derinlik nasoslarinin tetbiqi neft senayesinde muhum nailiyyet idi Bu cur texniki yenilikler ve Baki neftcilerinin fedakar emeyi sayesinde neft cixarilmasi 1932 ci ilde 1928 29 cu ildeki 8 7 mln tondan 12 2 mln tona catdi Azerbaycan neft senayesi birinci besillik erzinde butun olkenin xalq teserrufatina 54 5 mln ton neft ve 1 4 mln ton qaz verdi Neft hasilatinin artmasi respublika neftayirma senayesinin de guclu inkisafina zemin yaratdi Birinci besillikde texnikanin son nailiyyetleri esasinda qurulmus iyirmi uc neftayirma qurgusu tikilib istifadeye verilmisdi 1932 ci ilde cixarilan neftin 95 faizi Azerbaycanin neftayirma zavodlarinda emal edilirdi halbuki bu reqem 1928 29 cu ilde 75 9 faize beraber idi Energetika senayesinin inkisafi span Azerbaycanda energetika senayesi inkisaf etdi Birinci besillikde rayonlarda yeni elektrik stansiyalarinin tikintisine ve su ehtiyatlarindan planauygun istifade edilmesine baslandi Besillik erzinde on alti yeni elektrik stansiyasi o cumleden Lacin Xankendi Gence Zaqatala Salyan ve Qaryaginde indiki Fuzuli tikildi Respublikada elektrik stansiyalarinin umumi gucu 1932 ci ilde 1928 ci ildeki 109 96 min kilovatdan 171 83 min kilovata catdi Senayenin diger sahelerinin inkisafi span Neft senayesinde istehsalin yuksek artimi ve onun qabaqcil movqeyini saxlamasi ile yanasi senayenin diger sahelerinin ehemiyyeti de tedricen artir bu sahenin inkisaf sureti neft senayesini otub kecirdi Birinci besillik dovrunde iyirmi bes iri dovlet senaye muessisesi tikilib istifadeye verildi 1928 1932 ci illerde Bakida yod zavodu soyuducular zavodu Orconikidze adina tikis kombinati Xankendinde ipekeyirme zavodu Nuxa Zaqatala ve Lenkeranda kerpic zavodlari istismara verilmisdi Respublikada bir sira yeni senaye sahelerinin yod brom istehsalini menimseyen kimya tikinti materiallari istehsali ve yungul senayenin yaradilmasi tebii ehtiyatlardan ve kend teserrufati xammalindan kompleks sekilde istifade etmeye imkan verdi Yeni senaye muessiselerinin tikintisi ile yanasi Azerbaycan SSR de kohne muessiselerin genislendirilmesi ve yeniden qurulmasi heyata kecirilirdi Birinci besillik illerinde Bakida Smidt adina indiki Settarxan neft avadanligi zavodunun sement zavodunun Lenin adina indiki H Z Tagiyev eyirici toxucu fabrikin gon deri zavodu ve Qizil Serq metbeesinin Ciraqidzorda kukurd kolcedan medeninin yeniden qurulmasi sahesinde boyuk isler goruldu Respublikanin masinqayirma senayesinin inkisafinda muhum ugurlar qazanildi Azerneftin mexaniki zavodlari yeniden quruldu ve yeni neft avadanliginin kutlevi istehsalina baslandi Azerbaycan SSR xalq teserrufatindaki masin avadanliginin 40 faizden coxu birinci besillik dovrunde qurulmusdu Bu neft senayesini yerli avadanliqla temin etmeye ve xarici olkelerden texniki asililiga son qoymaga imkan verdi Besillik muddetinde Azerbaycanin butun senayesinin umumi mehsulu 86 faiz o cumleden neft cixarilmasi 60 faiz qaz istehsali 197 faiz elektrik enerjisi istehsali 64 faiz polad istehsali 85 faiz qara metal prokati 19 faiz masinqayirma ve metal emali mehsulu 93 faiz sement istehsali 121 faiz pambiq parca istehsali 69 faiz artdi Senaye istehsalinin ayri ayri saheleri arasinda hemcinin Azerbaycan erazisinde senaye muessiselerinin kecmisden irs qalmis qeyri beraber yerlesmesi nisbetinde yeni esasli deyisiklikler etmese de respublikada bu sahede ilk addimlar atilmasina sebeb oldu 1927 28 ci ilde Azerneftin illik mehsulunun deyeri 359 4 mln manata beraber idise 1932 ci ilde o 683 8 mln manata catmis ve ya 190 faiz olmusdu Senayenin diger sahelerinin mehsul buraxilisi besillik erzinde 113 9 dan 284 4 mln manata catmis ve ya 248 1 faiz artmisdi Bu Azerbaycanin umumi senaye mehsulunun hecminde neft senayesinin xususi cekisinin bir qeder azalmasina getirib cixartdi 1917 ci ilde senayenin umumi mehsulunda neft senayesinin payi 90 faiz teskil edirdise bu birinci besilliyin sonunda 71 faize endi Gence Nuxa Xankendi kimi seherlerde yeni senaye ocaqlari meydana geldi Bakidan sonra senaye cehetden en cox inkisaf etmis Gencede butun senayenin umumi mehsulu 1932 ci ilde 1927 28 ci ile nisbeten 95 5 faiz o cumleden yungul senayede 735 6 faiz artmisdi Besilliyin sonunda Gencede 12 senaye muessisesi o cumleden pambiq parca kombinati mahud fabriki yag sabun bisirme kombinati pambiqtemizleme zavodu tikis fabriki ve s fealiyyet gosterirdi Kend teserrufatinin inkisafi span Birinci besillikde Azerbaycanin kend teserrufatinda cetinlikler ve meseqqetler olsa da koklu deyisiklikler bas verdi 1932 ci ilde respublikanin butun kendli teserrufatlarinin 50 6 faizi kolxozlarda birlesdirilmisdi 1933 cu ilin evveline bir cox pambiqciliq rayonlari o cumleden Berde Qasim Ismayilov indiki Goranboy Samux kollektivlesmeni basa catdirmaq erefesinde idiler Kolxozlarin ekin sahesi 1928 ci ilde 8 2 min hektar oldugu halda 1932 ci ilde 664 2 min hektara catmisdi 1932 ci ilde respublikada 70 min hektardan artiq ekin sahesi olan 88 sovxoz var idi Kend teserrufatinin texniki cehetden techizinde irelileyisler elde edildi Birinci besilliyin sonuna yaxm kend teserrufatinda 1153 traktora malik 29 MTS fealiyyet gosterirdi Onlardan 25 i yalniz pambiqciliq rayonlarinda 2135 kolxoza xidmet edirdi Birinci besillikde Azerbaycan kend teserrufatina 32 mln manat kapital qoyulmusdu 146 respublikanin senaye potensiali guclenmis fehle sinfi ve qulluqcularin sayi artmis yeni senaye muessiseleri meydana gelmis issizlik esasen legv edilmisdi Istinadlar span Azerbajdzhanskaya SSR k 50 letiyu Velikogo Oktyabrya Stat sbornik str 130 131 Itogi vypolneniya Pervogo Pyatiletnego plana razvitiya narodnogo hozyajstva ZSFSR Tiflis 1934 seh 43 15 let Azerbajdzhanskoj neftyanoj promyshlennosti 1920 1935 g Kratkij stat spravochnik Baku Moskva 1935 seh 11 Socialisticheskoe stroitelstvo AzSSR Stat sb Stat sb Baku 1935 seh 11 Kommunist qezeti 10 yanvar 1933 cu il Puti rosta rekonstrukcii Azerbajdzhanskoj neftyano promyshlennosti v cifrah i diafammah 1923 1933 gg Baku 1933 seh 39 15 let Azerbajdzhanskoj neftyanoj promyshlennosti 1920 1935 gg Kratkij stat spravochnik seh 53 Azerbaycan Respublikasi Elmler Akademiyasi Tarix Institutunun Elmi Arxivi bundan sonra AREATIEA f 1 s 7 i 3786 v 3 Socialisticheskoe stroitelstvo AzSSR Stat sb seh 95 Azerbajdzhanskaya SSR k 50 letiyu Velikogo Oktyabrya Stat sb seh 122 Azerbaycan Respublikasi Dovlet Arxivi bundan sonra ARDA f 2511 s l i 214 v 215 Azerbaycan Respublikasi Dovlet Arxivi bundan sonra ARDA f 796 s 1 i 223 v 106 Dostizheniya Sovetskogo Azerbajdzhana za 40 let v cifrah Stat sb Baku 1960 str 52 Azerbaycan Respublikasi Dovlet Arxivi bundan sonra ARDA f 2511 s l i 414 v 215 Azerbaycan tarixi III s I h Baki 1973 seh 417 Azerbajdzhanskaya SSR k 50 letiyu Velikogo Oktyabrya Stat sb seh 133 Elave edebiyyat span Qudretov D H Birinci besillikde Azerbaycanda sovxoz quruculugu Baki 1962 Ahverdova S G Razvitie neftyanogo mashinostroeniya sovetskogo Azerbajdzhana Baku 1977 Qasimov I Azerbaycanda kolxoz herekati tarixine dair Baki 1957 Qaffarov T Azerbaycan tarixi 1920 1991 Baki 1999 Dilbazov E K Azerbaycan SSR de sosialist senayesinin yaranmasi ve inkisafi Baki 1974 Eliyev E P Sovet hakimiyyeti illerinde Azerbaycan neft senayesinin inkisafi Baki 1957 Kateqoriya Azerbaycan SSR tarixi