Bu məqalə Azərbaycan dilinə uyğun yazılmayıb, və ya düzgün tərcümə edilməyib. |
Ur Kral Oyunu, minilliyin əvvəlində qədim Mezopotamiya ilk dəfə oynanmış iki oyunçu taktiki yarış stolüstü oyunudur. Bu oyun, Yaxın Şərqdə bütün sosial təbəqələrdə məşhur idi və onu oynamaq üçün lövhələr Mezopotamiya, Krit və Şri Lanka kimi uzaq yerlərdə tapılmışdır. Britaniya Muzeyində saxlanılan lövhələrdən biri təqribən MÖ 2600 - MÖ 2400 illərinə məxsusdur, bu da onu dünyanın ən qədim oyun lövhələrindən biri halına gətirir.
Ur Kral Oyunu | |
---|---|
![]() | |
Növlər |
|
Oyunçular | |
Tələb olunan bacarıq | Strategiya, , , ehtimal |
![]() |
Ur Kral Oyunu bəzən çox oxşar olan başqa bir qədim oyuna, İyirmi Kvadrat Oyununa bərabər tutulur.
Ur oyunu mənəvi əhəmiyyət kəsb etdiyi dövrdə populyarlığının zirvəsində idi və inanılırdı ki, oyundakı hadisələr oyunçunun gələcəyini əks etdirir və tanrılardan və ya digər fövqəltəbii varlıqlardan mesajlar ötürürdü. Son antik dövrlərə qədər Ur oyunu populyarlığını qoruyub, daha sonra oynanmağı dayandı, beləliklə, stolüstü oyun formasına çevrildi və ya onun tərəfindən dəyişdirildi. 1950-ci illərə qədər, İsrail əhalisinin mühacirəti başlayana qədər, Ur oyununun "Asha" adlı versiyasını oynamaq davam edən yəhudi cəmiyyəti xarici istisna olmaqla, hər yerdə unudulmuşdu.
Ur Oyunu adını ilk dəfə ingilis arxeoloqu ser Leonard Vulli tərəfindən 1922-1934-cü illərdə Urdakı Kral Qəbiristanlığında apardığı qazıntılar zamanı yenidən kəşf edildiyi üçün almışdır. O vaxtdan bəri oyunun nüsxələri Yaxın Şərqdəki digər arxeoloqlar tərəfindən tapılıb. Eramızdan əvvəl II əsrdə oynanan Ur Oyununun qaydalarının mixi yazı ilə qismən təsviri Babil gil lövhəsində qorunub saxlanılmışdır, bu təsvir katib İtti-Marduk-balatu tərəfindən yazılmışdır.
Bu planşet və gameboard forması əsasında Britaniya Muzeyinin kuratoru İrvinq Finkel oyunun necə oynandığına dair əsas qaydaları yenidən qurdu. Oyunun məqsədi lövhədən qaçmaq və rəqibin qarşısında bütün fiqurları daşımaqdır. Müasir nərd kimi oyun həm strategiya, həm də şans elementlərini özündə birləşdirir.
Tarix
Ur oyunu bütün Yaxın Şərqdə məşhur idi və onun lövhələri İraq, İran, Suriya, Misir, Livan, Şri-Lanka, Kipr və Kritdə tapılırdı. Tutankhamunun məzarından Ur Kral Oyununa çox oxşar dörd oyun lövhəsi tapıldı. Bu lövhələr zar və oyun parçalarını saxlamaq üçün kiçik qutularla birlikdə gəlirdi və bir çoxunun arxa tərəflərində senet lövhələri olurdu, ki, eyni lövhə həm iki oyunu da oynamaq üçün istifadə oluna bilərdi və sadəcə çevirmək kifayətdi.
Oyun bütün sosial təbəqələr arasında məşhur idi.Xorsabad şəhərində II Sarqon sarayından insan başlı qanadlı öküz qapısı gözətçilərindən birində oyunun iti əşya ilə, ehtimal ki, xəncərlə oyulmuş qraffito versiyası aşkar edilmişdir.
Ur Oyunu sonradan xurafat əhəmiyyəti qazandı və İtti-Marduk-balatu planşeti oyuncuların müəyyən boşluqlara düşəcəyi halda gələcəkləri üçün qeyri-müəyyən proqnozlar verirdi, məsələn, "Siz tapa bilərsiniz, dost", "Aslan kimi güclü olacaqsan" və ya "Siz gözəl pivə çəkəcəksiniz". İnsanlar bir oyunçunun oyundakı uğuru ilə real həyatdakı uğurları arasında əlaqələr qururdular. Müəyyən bir meydançaya enmə kimi təsadüfi görünən hadisələr tanrılardan, ölmüş əcdadların ruhlarından və ya insanın öz ruhundan gələn mesajlar kimi şərh olunurdu.
2013-cü ildə Yaxın Şərqdə yüzə yaxın yaxşı tarixli oyun lövhəsi üzərində aparılan araşdırma, lövhədəki kvadratların düzülüşündə əhəmiyyətli dəyişikliklərin 1200 il ərzində baş verdiyini göstərir. Bu, oyun qaydalarının və oyunun statik olmadığını, zamanla dəyişdiyini göstərir. Tədqiqat daha sonra göstərir ki, oyun təxminən eramızdan əvvəl 1800-cü ildə Mesopotamiyadan Levanta, təxminən eramızdan əvvəl 1600-cü ildə isə Levantdan Misirə ötürülür və burada taxta dizaynında kiçik yeniliklər (əlavə kvadratlar) və Misir və ya Levantdan Kipr və Nubiyaya çatdırılmışdır. Lövhənin dizaynında uğursuz görünən bir neçə yenilik də görünür (yəni, arxeoloji qeydlərdən konkret lövhə dizaynının yalnız bir nümunəsi məlumdur).
Son antik dövrdə Ur Oyununun son tənəzzülünün səbəbi aydın deyil. Bir nəzəriyyət onun nərdə çevrildiyini iddia edir; halbuki başqa biri hesab edir ki, nərdin erkən formaları populyarlıq baxımından Ur Oyununu geridə qoydu və bu, oyunçuların sonda köhnə oyunu unutmasına səbəb oldu. Oyun Yaxın Şərqdə populyarlıqdan düşməzdən əvvəl, yəqin ki, bir qrup yəhudi tacir tərəfindən Hindistanın Koçi şəhərinə gətirildi.
Koçinin yəhudi əhalisinin üzvləri IBirinci Dünya müharibəsindən sonra 1950-ci illərdə İsrailə mühacirət etməyə başladıqlarında hələ də "Aaşa" adlandırdıqları Ur Oyununun tanınan bir formasını oynayırdılar. Oyunun Koçi versiyası orijinal Mesopotamiya versiyası kimi iyirmi kvadratdan ibarət idi, lakin hər oyunçuda yeddi deyil, on iki parça vardı və iyirmi kvadratın yerləşdirilməsi bir qədər fərqli idi.
Müasir yenidən kəşf
İngilis arxeoloqu Ser Leonard Woolley 1922-1934-cü illər arasında Ur şəhərindəki Kral qəbiristanlığında apardığı qazıntı zamanı Ur Oyununun beş oyun lövhəsini aşkar etdi. Oyun ilk dəfə Urdakı Kral Qəbiristanlığında kəşf edildiyi üçün "Ur Kral Oyunu" kimi tanındı, lakin sonradan arxeoloqlar oyunun digər nüsxələrini Yaxın Şərqin digər yerlərindən tapdılar. Woolley'in kəşf etdiyi lövhələr eramızdan əvvəl 2600-2400-cü illərə məxsusdur.
Beş lövhənin hamısı eyni tipdə idi, lakin onlar müxtəlif materiallardan hazırlanmış və müxtəlif bəzəklərə malik idilər. Woolley 1949-cu ildə yazdığı "The First Phases" kitabında bu lövhələrdən ikisinin şəkillərini təkrar etdi. Bunlardan biri odunla örtülmüş bitum yerləşdirilmiş mavi və ya qırmızı mərkəzləri olan qabıq disklərindən ibarət fonu olan nisbətən sadə dəstdir. Digəri isə tamamilə qırmızı əhəngdaşı və lapis lazuli ilə bəzədilmiş qabıq lövhələri ilə örtülmüş daha mürəkkəbdir. Digər oyun lövhələrində tez-tez heyvanların təsvirləri həkk olunur.
Oynamaq
Yenidənqurma
Ur oyunu ilk dəfə kəşf edildikdə, onun necə oynandığını heç kim bilmirdi. Sonra, 1980-ci illərin əvvəllərində Britaniya Muzeyinin kuratoru İrvinq Finkel tərəfindən təq. Eramızdan əvvəl 177-ci ildə Babil katibi Itti-Marduk-balātu tərəfindən İddin-Bēl adlı başqa bir katibin qaydaların əvvəlki təsvirinə əsaslanaraq, həmin dövrdə oyunun necə oynandığını təsvir edir. Bu lövhə Babil sivilizasiyasının zəifləməsi dövründə, Ur Oyununun ilk oynandığı vaxtdan xeyli sonra yazılmışdır.
1880-ci ildə Babil xarabalıqlarında aşkar edilmiş və Britaniya Muzeyinə satılmışdır. Finkel həmçinin qraf Aymar de Liedekerke-Beaufortun şəxsi kolleksiyasında olan, lakin Birinci Dünya müharibəsi zamanı məhv edilmiş qaydaları təsvir edən başqa bir planşetin fotoşəkillərindən də istifadə etdi.
Bu ikinci lövhənin tarixi yox idi, lakin arxeoloqlar hesab edirlər ki, İtti-Marduk-Balatu tərəfindən yazılmış lövhədən bir neçə əsr əvvəl yazılmış və Uruk şəhərindən yaranmışdır. Hər iki planşetin arxa tərəfində hansı oyunu təsvir etdiklərini aydın şəkildə göstərən oyun lövhəsinin diaqramları göstərilir. Bu qaydalara və oyun lövhəsinin formasına əsaslanaraq, Finkel oyunun necə oynandığını yenidən qura bilərdi.
Əsas qaydalar
Ur Oyunu bir yarış oyunudur və bu, yəqin ki, bu gün də oynanılan və nərddən ibarət stolüstü oyunlar ailəsinin əcdadıdır. Ur Oyunu, qaralama və ya damada istifadə olunanlara bənzər yeddi oyun parçasından ibarət iki dəstdən istifadə edərək oynanır. Parçaların bir dəsti beş qara nöqtə ilə ağ, digər dəst isə beş ağ nöqtə ilə qaradır. Oyun lövhəsi iki qutudan ibarət "dar körpü" ilə birləşdirilən iki düzbucaqlı qutu dəstindən ibarətdir, birində hər biri dörd qutudan ibarət üç sıra, digərində isə hər biri iki qutudan ibarət üç sıra var.
Oyun, hem şans, hem də strategiya elementlərini ehtiva edir. Hərəkətlər dörd tərəfli, tetraedr formalı zarların yuvarlanması ilə təyin olunur. Hər bir zərf dörd küncündən ikisi işarələnir, digər ikisi isə işarələnmir. Hər bir zərrə yuxarıya doğru işarələnmiş və ya işarələnməmiş küncələr bərabər eniş şansı verir. Zərlərin atılmasından sonra yuxarıya baxan işarələnmiş ucların sayı, oyunçunun bu dövrədə neçə boşluğa hərəkət edə biləcəyini göstərir. Tək bir oyun yarım saata qədər davam edə bilər və çox gərgin ola bilər. Oyunlar çox vaxt gözlənilməz olur və sonuncu mərhələyə çatır.
Oyunun məqsədi, oyunçunun bütün yeddi fiqurunu kurs boyunca (sağda təqdim edilən iki variantdan birində) və lövhədən kənarda rəqibindən əvvəl hərəkət etdirməkdir. Qalan bütün oyun lövhələrində lövhənin hər iki tərəfi daima bir-birinə bərabərdir və bu, lövhənin bir tərəfinin bir oyunçuya, qarşı tərəfinin isə digər oyunçuya məxsus olduğunu göstərir. Bir fiqurun öz meydanlarından birində olması halında, tutulmaqdan təhlükəsizdir.
Lövhənin ortasındakı səkkiz kvadratdan birində olduğunda, rəqibin fiqurları eyni boşluğa enərək onu tuta bilər və fiquru yenidən lövhədən göndərə bilər ki, o, kursu əvvəldən yenidən başlamalıdır. Bu o deməkdir ki, altı "təhlükəsiz" kvadrat və səkkiz "döyüş" meydanı var. İstənilən vaxt bir kvadratda heç vaxt birdən çox parça ola bilməz, ona görə də lövhədə birdən çox parçanın olması oyunçunun hərəkətliliyinə mane ola bilər.
Oyunçu zərdən istifadə edərək nömrə atdıqda, o, hər hansı bir parçasını lövhədə hərəkət etdirməyi və ya hələ də oyuna daxil olmayan fiqurları varsa, lövhəyə yeni bir parça əlavə etməyi seçə bilər. Oyunçudan hər bir hərəkətdə bir parça tutmaq məcburiyyəti yoxdur. Buna baxmayaraq, oyunçulardan mümkün olduğu qədər, əgər nəticə əlverişsizdirsə belə, bir parçanı hərəkət etmələri tələb olunur.
Sağ qalan bütün oyun lövhələrində mərkəzi sıranın ortasında rəngli rozet var. Finkelin rekonstruksiyasına görə, əgər parça rozet ilə məkanda yerləşirsə, o, tutulmaqdan təhlükəsizdir. Finkel həmçinin bildirir ki, bir parça üç rozetdən hər hansı birinə düşəndə, oyunçu əlavə rulon alır.
Qumar
Arxeoloji qazıntılardan birində Ur Oyununun dəsti ilə birlikdə iyirmi bir ağ top tapıldı. Ehtimal olunur ki, bu toplar mərclərin qoyulması üçün istifadə olunub. İtti-Marduk-balatu planşetinə görə, oyunçu rozetlə işarələnmiş qutulardan birini atlayanda qazanın içinə bir işarə qoymalıdır. Əgər oyunçu rozetin üstünə düşərsə, o, qazandan bir işarə götürə bilər.
İyirmilik oyunu
İyirmilik Oyunu, ya da İyirmi Kvadrat Oyunu, Ur Kral Oyununa oxşar başqa bir qədim masa oyunudur. Misir oyun qutularında tez-tez bu oyun üçün daha yaxşı tanınan senet oyununun əks tərəfində lövhə var. Təxminən eramızdan əvvəl 1500-dən 300-cü ilə qədər olan dövrə aiddir və Babil, Mezopotamiya, Fars, və Misir bölgələrində oynandığı bilinir. Şura iki fərqli bölmədən ibarətdir: Ur oyunundakı kimi 3 × 4 kvadratdan ibarət kvadrant və kvadrantın mərkəzi çərgəsindən çıxan 8 kvadratdan ibarət bir sıra və ya 'qol'. Beş rozet var. Qaydalar dəqiq məlum deyil, lakin çox güman ki, oyunçular 5 fiqurdan qola daxil olub və onları dörddəbirin kənarlarından daşımaq məqsədi güdürlər, ola bilsin ki, əks fiqurları vuraraq qola mübahisə edirdilər.
İstinadlar
- S, Priyadershini. "Traditional board games: From Kochi to Iraq". The Hindu. 1 October 2015. 4 October 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 July 2019 – www.thehindu.com vasitəsilə.
- Time.
- Collon, Dominique. "Assyrian guardian figure". BBC History (ingilis). BBC. 1 July 2011. 2007-07-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-09-23.
- Bell, Robert Charles. Board and table games from many civilizations (Revised). New York: Dover Publications. 1979. 16, 17, 21, 25. ISBN . OCLC 868966489.
- Botermans, Jack. The book of games : strategy, tactics & history. New York: Sterling. 2008. [1]. ISBN . OCLC 86069181.
- Donovan, Tristan. It's all a game : the history of board games from Monopoly to Settlers of Catan (First). New York: Thomas Dunne Books. 2017. 13–16. ISBN . OCLC 960239246.
- Becker, Andrea. The Royal Game of Ur // (redaktor). Ancient Board Games in Perspective: Papers from the 1990 British Museum Colloquium, with Additional Contributions. London, England: British Museum Press. 2007. 16. ISBN . OCLC 150371733.
Əlavə oxu
- Botermans, Cek (1988). Le Monde des jeux. Paris: Le Chêne.ISBN .
- Crist, Walter, Anne-Elizabeth Dunn-Vaturi və Alex de Voogt (2016). Qədim misirlilər oyunda: Sərhədlər boyu stolüstü oyunlar. Böyük Britaniya: Bloomsbury.
- Finkel, Irving (2007), "Ur Kral Oyunu haqqında", Perspektivdə Qədim Stolüstü Oyunlarda, ed. İrvinq Finkel. London: British Museum Press, səh. 16–32.
- Finkel, İrvinq (1991). La tablette des régles du jeu royal d'Ur . Jouer dans l'Antiquité, Kataloq de l'Exposition. Marsel: Méditerranéenne Arxeologiya Muzeyi.
- Finkel, İrvinq (2005) [1995]. Oyunlar: Beş Məşhur Qədim Oyunu kəşf edin və oynayın (3-cü nəşr) . London: British Museum Press.ISBN
- Lhote, Jean-Marie (1993). Societé tarixi. Paris: Flammarion.ISBN .
- Parlett, David (2018) [1999]. VT: Echo.ISBN
xarici linklər
- Dünyanın ən qədim qaydalar kitabının deşifr edilməsi – İrvinq Finkel – Britaniya Muzeyi
- Tom Scott vs İrvinq Finkel: Ur Kral Oyunu - Britaniya Muzeyi
- GouziGouza-da Kral Ur Oyununu oynayın
wikipedia, oxu, kitab, kitabxana, axtar, tap, meqaleler, kitablar, oyrenmek, wiki, bilgi, tarix, tarixi, endir, indir, yukle, izlə, izle, mobil, telefon ucun, azeri, azəri, azerbaycanca, azərbaycanca, sayt, yüklə, pulsuz, pulsuz yüklə, haqqında, haqqinda, məlumat, melumat, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, şəkil, muisiqi, mahnı, kino, film, kitab, oyun, oyunlar, android, ios, apple, samsung, iphone, pc, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, web, computer, komputer
Bu meqale Azerbaycan diline uygun yazilmayib ve ya duzgun tercume edilmeyib Meqalede cumle quruluslarindaki yanlisliqlari ve orfoqrafik sehvleri duzeltdikden sonra Azerbaycanca deyil sablonunu silmeyi unutmayin Ur Kral Oyunu minilliyin evvelinde qedim Mezopotamiya ilk defe oynanmis iki oyuncu taktiki yaris stolustu oyunudur Bu oyun Yaxin Serqde butun sosial tebeqelerde meshur idi ve onu oynamaq ucun lovheler Mezopotamiya Krit ve Sri Lanka kimi uzaq yerlerde tapilmisdir Britaniya Muzeyinde saxlanilan lovhelerden biri teqriben MO 2600 MO 2400 illerine mexsusdur bu da onu dunyanin en qedim oyun lovhelerinden biri halina getirir Ur Kral Oyunu Novler Stolustu oyun Yaris oyunu Zer oyunu Oyuncular 2 Teleb olunan bacariq Strategiya taktika hesablama ehtimal Vikianbarda elaqeli mediafayllar Ur Kral Oyunu bezen cox oxsar olan basqa bir qedim oyuna Iyirmi Kvadrat Oyununa beraber tutulur Ur oyunu menevi ehemiyyet kesb etdiyi dovrde populyarliginin zirvesinde idi ve inanilirdi ki oyundaki hadiseler oyuncunun geleceyini eks etdirir ve tanrilardan ve ya diger fovqeltebii varliqlardan mesajlar otururdu Son antik dovrlere qeder Ur oyunu populyarligini qoruyub daha sonra oynanmagi dayandi belelikle stolustu oyun formasina cevrildi ve ya onun terefinden deyisdirildi 1950 ci illere qeder Israil ehalisinin muhacireti baslayana qeder Ur oyununun Asha adli versiyasini oynamaq davam eden yehudi cemiyyeti xarici istisna olmaqla her yerde unudulmusdu 1 Ur Oyunu adini ilk defe ingilis arxeoloqu ser Leonard Vulli terefinden 1922 1934 cu illerde Urdaki Kral Qebiristanliginda apardigi qazintilar zamani yeniden kesf edildiyi ucun almisdir O vaxtdan beri oyunun nusxeleri Yaxin Serqdeki diger arxeoloqlar terefinden tapilib Eramizdan evvel II esrde oynanan Ur Oyununun qaydalarinin mixi yazi ile qismen tesviri Babil gil lovhesinde qorunub saxlanilmisdir bu tesvir katib Itti Marduk balatu terefinden yazilmisdir Bu planset ve gameboard formasi esasinda Britaniya Muzeyinin kuratoru Irvinq Finkel oyunun nece oynandigina dair esas qaydalari yeniden qurdu Oyunun meqsedi lovheden qacmaq ve reqibin qarsisinda butun fiqurlari dasimaqdir Muasir nerd kimi oyun hem strategiya hem de sans elementlerini ozunde birlesdirir Mundericat 1 Tarix 2 Muasir yeniden kesf 3 Oynamaq 3 1 Yenidenqurma 3 2 Esas qaydalar 3 3 Qumar 4 Iyirmilik oyunu 5 Istinadlar 6 Elave oxu 7 xarici linklerTarixredakte nbsp II Sarqon sarayindan Londondaki Britaniya Muzeyi oyunun qraffito versiyasi 2 3 nbsp Senet ve Twenty Squares oynamaq ucun oyun qutusu eramizdan evvel 1635 1458 Ur oyunu butun Yaxin Serqde meshur idi ve onun lovheleri Iraq Iran Suriya Misir Livan Sri Lanka Kipr ve Kritde tapilirdi 4 Tutankhamunun mezarindan Ur Kral Oyununa cox oxsar dord oyun lovhesi tapildi Bu lovheler zar ve oyun parcalarini saxlamaq ucun kicik qutularla birlikde gelirdi ve bir coxunun arxa tereflerinde senet lovheleri olurdu ki eyni lovhe hem iki oyunu da oynamaq ucun istifade oluna bilerdi ve sadece cevirmek kifayetdi 5 Oyun butun sosial tebeqeler arasinda meshur idi 2 Xorsabad seherinde II Sarqon sarayindan insan basli qanadli okuz qapisi gozetcilerinden birinde oyunun iti esya ile ehtimal ki xencerle oyulmus qraffito versiyasi askar edilmisdir 2 3 Ur Oyunu sonradan xurafat ehemiyyeti qazandi ve Itti Marduk balatu planseti oyuncularin mueyyen bosluqlara duseceyi halda gelecekleri ucun qeyri mueyyen proqnozlar verirdi meselen Siz tapa bilersiniz dost Aslan kimi guclu olacaqsan ve ya Siz gozel pive cekeceksiniz Insanlar bir oyuncunun oyundaki uguru ile real heyatdaki ugurlari arasinda elaqeler qururdular Mueyyen bir meydancaya enme kimi tesadufi gorunen hadiseler tanrilardan olmus ecdadlarin ruhlarindan ve ya insanin oz ruhundan gelen mesajlar kimi serh olunurdu 2013 cu ilde Yaxin Serqde yuze yaxin yaxsi tarixli oyun lovhesi uzerinde aparilan arasdirma lovhedeki kvadratlarin duzulusunde ehemiyyetli deyisikliklerin 1200 il erzinde bas verdiyini gosterir Bu oyun qaydalarinin ve oyunun statik olmadigini zamanla deyisdiyini gosterir Tedqiqat daha sonra gosterir ki oyun texminen eramizdan evvel 1800 cu ilde Mesopotamiyadan Levanta texminen eramizdan evvel 1600 cu ilde ise Levantdan Misire oturulur ve burada taxta dizayninda kicik yenilikler elave kvadratlar ve Misir ve ya Levantdan Kipr ve Nubiyaya catdirilmisdir Lovhenin dizayninda ugursuz gorunen bir nece yenilik de gorunur yeni arxeoloji qeydlerden konkret lovhe dizayninin yalniz bir numunesi melumdur Son antik dovrde Ur Oyununun son tenezzulunun sebebi aydin deyil Bir nezeriyyet onun nerde cevrildiyini iddia edir halbuki basqa biri hesab edir ki nerdin erken formalari populyarliq baximindan Ur Oyununu geride qoydu ve bu oyuncularin sonda kohne oyunu unutmasina sebeb oldu Oyun Yaxin Serqde populyarliqdan dusmezden evvel yeqin ki bir qrup yehudi tacir terefinden Hindistanin Koci seherine getirildi 6 Kocinin yehudi ehalisinin uzvleri IBirinci Dunya muharibesinden sonra 1950 ci illerde Israile muhaciret etmeye basladiqlarinda hele de Aasa adlandirdiqlari Ur Oyununun taninan bir formasini oynayirdilar Oyunun Koci versiyasi orijinal Mesopotamiya versiyasi kimi iyirmi kvadratdan ibaret idi lakin her oyuncuda yeddi deyil on iki parca vardi ve iyirmi kvadratin yerlesdirilmesi bir qeder ferqli idi Muasir yeniden kesfredakteIngilis arxeoloqu Ser Leonard Woolley 1922 1934 cu iller arasinda Ur seherindeki Kral qebiristanliginda apardigi qazinti zamani Ur Oyununun bes oyun lovhesini askar etdi Oyun ilk defe Urdaki Kral Qebiristanliginda kesf edildiyi ucun Ur Kral Oyunu kimi tanindi lakin sonradan arxeoloqlar oyunun diger nusxelerini Yaxin Serqin diger yerlerinden tapdilar Woolley in kesf etdiyi lovheler eramizdan evvel 2600 2400 cu illere mexsusdur Bes lovhenin hamisi eyni tipde idi lakin onlar muxtelif materiallardan hazirlanmis ve muxtelif bezeklere malik idiler Woolley 1949 cu ilde yazdigi The First Phases kitabinda bu lovhelerden ikisinin sekillerini tekrar etdi Bunlardan biri odunla ortulmus bitum yerlesdirilmis mavi ve ya qirmizi merkezleri olan qabiq disklerinden ibaret fonu olan nisbeten sade destdir Digeri ise tamamile qirmizi ehengdasi ve lapis lazuli ile bezedilmis qabiq lovheleri ile ortulmus daha murekkebdir Diger oyun lovhelerinde tez tez heyvanlarin tesvirleri hekk olunur OynamaqredakteYenidenqurmaredakte Ur oyunu ilk defe kesf edildikde onun nece oynandigini hec kim bilmirdi Sonra 1980 ci illerin evvellerinde Britaniya Muzeyinin kuratoru Irvinq Finkel terefinden teq Eramizdan evvel 177 ci ilde Babil katibi Itti Marduk balatu terefinden Iddin Bel adli basqa bir katibin qaydalarin evvelki tesvirine esaslanaraq hemin dovrde oyunun nece oynandigini tesvir edir Bu lovhe Babil sivilizasiyasinin zeiflemesi dovrunde Ur Oyununun ilk oynandigi vaxtdan xeyli sonra yazilmisdir 1880 ci ilde Babil xarabaliqlarinda askar edilmis ve Britaniya Muzeyine satilmisdir Finkel hemcinin qraf Aymar de Liedekerke Beaufortun sexsi kolleksiyasinda olan lakin Birinci Dunya muharibesi zamani mehv edilmis qaydalari tesvir eden basqa bir plansetin fotosekillerinden de istifade etdi Bu ikinci lovhenin tarixi yox idi lakin arxeoloqlar hesab edirler ki Itti Marduk Balatu terefinden yazilmis lovheden bir nece esr evvel yazilmis ve Uruk seherinden yaranmisdir Her iki plansetin arxa terefinde hansi oyunu tesvir etdiklerini aydin sekilde gosteren oyun lovhesinin diaqramlari gosterilir Bu qaydalara ve oyun lovhesinin formasina esaslanaraq Finkel oyunun nece oynandigini yeniden qura bilerdi Esas qaydalarredakte Ur Oyunu bir yaris oyunudur ve bu yeqin ki bu gun de oynanilan ve nerdden ibaret stolustu oyunlar ailesinin ecdadidir Ur Oyunu qaralama ve ya damada istifade olunanlara benzer yeddi oyun parcasindan ibaret iki destden istifade ederek oynanir Parcalarin bir desti bes qara noqte ile ag diger dest ise bes ag noqte ile qaradir Oyun lovhesi iki qutudan ibaret dar korpu ile birlesdirilen iki duzbucaqli qutu destinden ibaretdir birinde her biri dord qutudan ibaret uc sira digerinde ise her biri iki qutudan ibaret uc sira var 7 Oyun hem sans hem de strategiya elementlerini ehtiva edir Hereketler dord terefli tetraedr formali zarlarin yuvarlanmasi ile teyin olunur Her bir zerf dord kuncunden ikisi isarelenir diger ikisi ise isarelenmir Her bir zerre yuxariya dogru isarelenmis ve ya isarelenmemis kunceler beraber enis sansi verir Zerlerin atilmasindan sonra yuxariya baxan isarelenmis uclarin sayi oyuncunun bu dovrede nece bosluga hereket ede bileceyini gosterir Tek bir oyun yarim saata qeder davam ede biler ve cox gergin ola biler Oyunlar cox vaxt gozlenilmez olur ve sonuncu merheleye catir Oyunun meqsedi oyuncunun butun yeddi fiqurunu kurs boyunca sagda teqdim edilen iki variantdan birinde ve lovheden kenarda reqibinden evvel hereket etdirmekdir Qalan butun oyun lovhelerinde lovhenin her iki terefi daima bir birine beraberdir ve bu lovhenin bir terefinin bir oyuncuya qarsi terefinin ise diger oyuncuya mexsus oldugunu gosterir Bir fiqurun oz meydanlarindan birinde olmasi halinda tutulmaqdan tehlukesizdir Lovhenin ortasindaki sekkiz kvadratdan birinde oldugunda reqibin fiqurlari eyni bosluga enerek onu tuta biler ve fiquru yeniden lovheden gondere biler ki o kursu evvelden yeniden baslamalidir Bu o demekdir ki alti tehlukesiz kvadrat ve sekkiz doyus meydani var Istenilen vaxt bir kvadratda hec vaxt birden cox parca ola bilmez ona gore de lovhede birden cox parcanin olmasi oyuncunun hereketliliyine mane ola biler Oyuncu zerden istifade ederek nomre atdiqda o her hansi bir parcasini lovhede hereket etdirmeyi ve ya hele de oyuna daxil olmayan fiqurlari varsa lovheye yeni bir parca elave etmeyi sece biler Oyuncudan her bir hereketde bir parca tutmaq mecburiyyeti yoxdur Buna baxmayaraq oyunculardan mumkun oldugu qeder eger netice elverissizdirse bele bir parcani hereket etmeleri teleb olunur Sag qalan butun oyun lovhelerinde merkezi siranin ortasinda rengli rozet var 7 Finkelin rekonstruksiyasina gore eger parca rozet ile mekanda yerlesirse o tutulmaqdan tehlukesizdir Finkel hemcinin bildirir ki bir parca uc rozetden her hansi birine dusende oyuncu elave rulon alir 7 Qumarredakte Arxeoloji qazintilardan birinde Ur Oyununun desti ile birlikde iyirmi bir ag top tapildi Ehtimal olunur ki bu top lar merclerin qoyulmasi ucun istifade olunub Itti Marduk balatu plansetine gore oyuncu rozetle isarelenmis qutulardan birini atlayanda qazanin icine bir isare qoymalidir Eger oyuncu rozetin ustune duserse o qazandan bir isare goture biler Iyirmilik oyunuredakteIyirmilik Oyunu ya da Iyirmi Kvadrat Oyunu Ur Kral Oyununa oxsar basqa bir qedim masa oyunudur Misir oyun qutularinda tez tez bu oyun ucun daha yaxsi taninan senet oyununun eks terefinde lovhe var Texminen eramizdan evvel 1500 den 300 cu ile qeder olan dovre aiddir ve Babil Mezopotamiya Fars ve Misir bolgelerinde oynandigi bilinir Sura iki ferqli bolmeden ibaretdir Ur oyunundaki kimi 3 4 kvadratdan ibaret kvadrant ve kvadrantin merkezi cergesinden cixan 8 kvadratdan ibaret bir sira ve ya qol Bes rozet var Qaydalar deqiq melum deyil lakin cox guman ki oyuncular 5 fiqurdan qola daxil olub ve onlari dorddebirin kenarlarindan dasimaq meqsedi gudurler ola bilsin ki eks fiqurlari vuraraq qola mubahise edirdiler Istinadlarredakte S Priyadershini Traditional board games From Kochi to Iraq The Hindu 1 October 2015 4 October 2015 tarixinde arxivlesdirilib Istifade tarixi 6 July 2019 www thehindu com vasitesile 1 2 3 Time 1 2 Collon Dominique Assyrian guardian figure BBC History ingilis BBC 1 July 2011 2007 07 13 tarixinde arxivlesdirilib Istifade tarixi 2019 09 23 Bell Robert Charles Board and table games from many civilizations Revised New York Dover Publications 1979 16 17 21 25 ISBN 1306356377 OCLC 868966489 Botermans Jack The book of games strategy tactics amp history New York Sterling 2008 1 ISBN 9781402742217 OCLC 86069181 Donovan Tristan It s all a game the history of board games from Monopoly to Settlers of Catan First New York Thomas Dunne Books 2017 13 16 ISBN 9781250082725 OCLC 960239246 1 2 3 Becker Andrea The Royal Game of Ur Finkel Irving redaktor Ancient Board Games in Perspective Papers from the 1990 British Museum Colloquium with Additional Contributions London England British Museum Press 2007 16 ISBN 9780714111537 OCLC 150371733 Elave oxuredakteBotermans Cek 1988 Le Monde des jeux Paris Le Chene ISBN 978 2851085122ISBN 978 2851085122 Crist Walter Anne Elizabeth Dunn Vaturi ve Alex de Voogt 2016 Qedim misirliler oyunda Serhedler boyu stolustu oyunlar Boyuk Britaniya Bloomsbury Finkel Irving 2007 Ur Kral Oyunu haqqinda Perspektivde Qedim Stolustu Oyunlarda ed Irvinq Finkel London British Museum Press seh 16 32 Finkel Irvinq 1991 La tablette des regles du jeu royal d Ur Jouer dans l Antiquite Kataloq de l Exposition Marsel Mediterraneenne Arxeologiya Muzeyi Finkel Irvinq 2005 1995 Oyunlar Bes Meshur Qedim Oyunu kesf edin ve oynayin 3 cu nesr London British Museum Press ISBN 978 0714131122ISBN 978 0714131122 Lhote Jean Marie 1993 Societe tarixi Paris Flammarion ISBN 978 2080109293ISBN 978 2080109293 Parlett David 2018 1999 VT Echo ISBN 978 1 62654 881 7ISBN 978 1 62654 881 7xarici linklerredakteDunyanin en qedim qaydalar kitabinin desifr edilmesi Irvinq Finkel Britaniya Muzeyi Tom Scott vs Irvinq Finkel Ur Kral Oyunu Britaniya Muzeyi GouziGouza da Kral Ur Oyununu oynayin Menbe https az wikipedia org w index php title Ur Kral Oyunu amp oldid 7907729