Azərbaycanca
Deutsch
日本語
Lietuvos
සිංහල
Türkçe
Українська
United State
Vaza (isv. Vasa) — 1626-1628-ci illərdə tikilmiş İsveç döyüş gəmisidir. Gəmi 10 avqust 1628-ci ildə ilk səfərində limandan ayrıldıqdan dərhal sonra - 1 dəniz mili belə getmədən batmışdır. Gəmidəki ən qiymətli bürünc toplar çıxarıldıqdan sonra gəminin batdığı yer unudulmuşdur, ancaq 1950-ci ildə yenidən tapılmışdır. 24 Aprel 1961-ci ildə Stokholm limanının girişində - sıx dəniz nəqliyyatının olduğu bölgədə demək olar ki, heç köhnəlməmiş vəziyyətdə tapılmış və su səthinə çıxardılmışdır. Əvvəlcə bir muzeyə qoyulmuş gəmi daha sonra Stokholmdakı gəmiylə eyni adı daşıyan Vaza Muzeyinə köçürülmüşdür. İsveçin ən əhəmiyyətli turist cəlb edən mərkəzlərindən biri olan muzeyi 1961-ci ildən bugünə qədər 29 milyon adam ziyarət etmişdir.
 | |
|---|---|
| isv. Vasa | |
 Vazanın sol cinahı | |
| Ölkə |  İsveç |
| Təşkilat |  İsveç |
| Dövrü | XVII əsr |
| Tarixi | 1625 |
| Salınma tarixi | 1627 |
| Batma tarixi | 10 avqust 1628 |
| İstehsal yeri | Stokholm |
| Tipi | Üçdorlu |
| Sinifi | Yelkənli |
| Növü | Qaleon - xətt gəmisi |
| Ranqı | III |
| Təyinatı | Cərgə taktikası |
| Top | Layihə (1625)
|
| Heyət |
|
| Dor ağacı | 3 |
| Göyərtəsi | 3 |
| Yelkəni | 10 |
| Yelkən sahəsi | 1.275 |
| Uzunluğu |
|
| Midel-şpanqaut | 11,7 |
| Hündürlüyü | 52,5 |
| Su sıxışdırması | 1210 |
| Vasanın batdığı yer: Bekholmen adasından 1300m aralı. | |
 Vikianbarda əlaqəli mediafayllar | |
Gəmi dövrünün ağır gəmilərindən biri idi və kifayət qədər yüklənmişdi. Gəminin hərəkət başladığı bir neçə dəqiqə içində qüvvətli küləklə qarşılaşmış və batmışdır. Gəminin batmasında bir neçə faktorun təsiri vardır. O dövrdə İsveç kralı II bu əhəmiyyətli döyüş gəmisinin Otuzillik müharibədə döyüş əsnasında Baltik flotuna təcili olaraq qatılmasını istəyirdi. Eyni zamanda kralın məsləhətçiləri gəminin zəif tərəfləriniı krala bildirməkdən çəkinmiş və dənizə buraxılmasını təxirə sala bilməmişdilər. Gəmi batdıqdan sonra istintaq olsa da, heç kəsə cəza verilməmişdir.
Gəminin 1961-ci ildə yenidən su səthinə çıxardılması ilə birlikdə, minlərlə əşya ilə birgə 15 dənizçiyə aid cəsəd də tapılmışdır. Tapılan əşyalar arasında paltarlar, silahlar, toplar, mətbəx dəstələri, yemək və içkilər var idi. Çox yaxşı qorunmuş halda tapılan gəmi tarixçilərə o dövrün dənizçiliyinin gündəlik həyatına dair çox əhəmiyyətli məlumatlar verməkdədir. Gəmi İsveçin qürur duyacağı böyük döyüş gəmisi olaraq hazırlandığı üçün heç bir maliyyə çətinliyi ilə qarşılaşmamış və müxtəlif sənət əsərlərinə məxsus bəzəklərlə bəzənmişdi. Bu gün gəmi muzeydə sərgilənməkdədir.
Tarixi
XVII əsrdə İsveç kiçik, yoxsul və əhəmiyyətsiz bir krallıqdan Avropa səhnəsində əhəmiyyətli rol oynayan bir dövlət olur. Beynəlxalq sahədə artan bu əhəmiyyətin ən diqqətə çarpan səbəbi ölkənin əsgəri gücünün artması və bu məqsəd uğrunda bütün ölkənin səfərbər edilməsidir. Bu dövrdəki ən güclü liderlərdən olan II Qustav Adolf İsveçi idarə edirdi. İsveç donanması yaxşı vəziyyətdə deyildi, davam edən Polşa-İsveç döyüşü və Otuzillik müharibə ölkəni zəiflətmişdi. İsveçin güclü dövlətə çevrilməsi üçün donanmasının gücləndirməsi lazım idi. İsveç donanması bu dövrdə əhəmiyyətli itkilər vermişdi. 1625-ci ildə fırtınaya tutularkən flot on gəmisini itirmiş və 1627-ci ildəki Oliva kəndinin yaxınlığındakı Qdansk limanının şimalında baş verən Oliva donanma müharibəsində ağır bir məğlubiyyətə uğramışdır. İsveç donanması 1628-ci ildə Vazanın batmağı da daxil olmaqla üç böyük gəmi itirir. XVII əsrə qədər kiçik və zəif atış gücünə sahib gəmilərdən ibarət olan İsveç donanması II Qustav Adolfun dövründə böyük gəmilərlə gücləndirilmişdi. İsveç donanmasında Vaza dövrün ən böyük döyüş gəmisi idi. Eyni dövrdə tikilən dörd gəmi Äpplet, Kronan, Scepter və Göta Ark 1660-cı illərə kimi uğurla xidmət etmiş və İsveç donanmasının özülünü formalaşdırmışdır.
İstehsalı
Vazanın hazırlandığı Stokholm limanı xüsusilə bu dövrdə hollandiyalı gəmiçilər tərəfindən istifadə olunur. 1627-ci ildə Vazanın gövdəsinin böyük hissəsi tamamlanmışdır. Bu illərdə İsveçdə toxuculuq sənayesi çox inkişaf etmədiyindən gəminin yelkənləri Fransa, Almaniya və Hollandiyadan sifariş edilmişdir. Gəminin təchizatını isə Litvadan gətirirdilər. 1628-ci ildə gəminin inşasında məsuliyyətli olan kapitan Söfrinq Hansson gəminin tarazlığını yoxladı. Otuz əsgərin göyərtədə irəli-geri qaçaraq gəminin tarazlığını pozmağa çalışdığı təcrübələrdə admiral Klas Fleminqi gəminin aşacağı narahat etdi. Kral II Qustav isə yazdığı məktublarla gəminin niyə hələ suya salınmadığını soruşurdu.
Silahları
Vaza dəniz döyüşü taktikalarının dəyişməkdə olduğu bir dövrdə tikilmişdir. Vazanı dövrünün ən güclü gəmilərindən biri edən xüsusiyyət həm çox sayda əsgər daşıya bilməsi, həm də çox böyük atəş gücünə sahib olması idi. Bir istiqamətdən atəş edilə biləcək güllənin ağırlığı 267 kq səviyyəsində idi. Bu, dövrün digər döyüş gəmilərinə görə olduqca yüksək bir səviyyədə idi. Bu dövrdə dəniz topçuluğu hələ inkişaf etməmişdi. Toplar çox bahalı idi və hər gəmi çıxacağı səfərə görə topları götürürdü. Yer və maliyyə çətinliyi olduğundan gəmilərdə hər növ tip toplara rast gəlmək mümkün idi. Vaza daşıdığı top gülləsi və barıtla dövrün əhəmiyyətli silahlarından biri idi.
Arxitekturası
O dövrdəki döyüş gəmilərində adət olduğu üzrə Vaza da monarxiyanın gücünü göstərmək məqsədiylə heykəllərlə bəzənmişdi. Xüsusilə heykəllər gəmi xərcinin əhəmiyyətli bir hissəsini təşkil etmişdir. Gəminin bəzənməsində intibah izlərinə də rast gəlinir. Gəmidəki heykəllərdə ortaya çıxardılan boya qalıqlarına görə gəminin çox cəlbedici şəkildə bəzəndiyi görünür. Heykəllər ümumiyyətlə palıd, şam və cökə ağaclarından oyulmuşdur. 3 metr uzunluğundakı aslan başı heykəli kimi böyük strukturlar isə bir-birinə bitişdirilmiş kiçik heykəllərdən yaradılmışdır. Roma imperatorlarından İsveç krallarına qədər çox sayda məşhur tarixi şəxsiyyətin də büstləri heykəllər arasında yer alır. Bu heykəllərin altı heykəltaraş və çoxlu köməkçilərin dəstəyilə iki ildə tamamlandığı güman edilir.
İlk səfəri
10 avqust 1628-ci ildə kapitan Vazanın ilk səfərə çıxması üçün əmr verdi. Bu vaxt hava açıq idi, cənub-şərq tərəfdən yüngül bir külək vardı. Gəmi limandaykən üç yelkənini açaraq şərq istiqamətində irəliləməyə başladı. Topların atəş edə bilməsi üçün lumbar qapaqlar açıldı. Vasa şəhərdən ayrılmaqda olarkən birdən dəyişən külək gəmini sağa doğru yırğalamağa başladı. Külək şiddətləndikdən sonra gəmi daha da yırğalammağa başladı və topların lumbar qapaqları açıq olduğundan gəmiyə su doldu. Gəminin su ilə dolması gəminin 32 metr dərinliyə batmasına səbəb oldu. Gəminin heyəti ətrafdakıların köməyilə qurtarılsa da, sahilə çox yaxın bir yerdə 50 dənizçi həyatını itirdi. Gəminin ilk səfərini izləməyə gəlmiş xarici elçilər də batışa şahidlik etdilər.
İstintaq
Vazanın taleyi haqda xaricdə olan krala 27 avqust tarixində məktubla bildirdilər. Kral çox sərt bir şəkildə yazdığı cavabda günahkarların cəzalandırılmasını tələb etdi. Qəzadan xilas olan kapitan Hanssonu məhkəməyə qədər həbsə atdılar. Gəmidəki zabit və mütəxəssislər sorğu-sual edildilər. Bu müddət içində gəminin heyəti də detallı şəkildə sorğu-sual edildi. İddia əsnasında heyət ilə gəminin emalatçıları arasında günahı bir-birinin üzərinə atma səyləri də oldu. İstintaq kimsənin açıq bir şəkildə günahlandırılmayacağı bir şəkildə tamamlandı. Bu gəminin batması İsveç iqtisadiyyatına olduqca ağır zərbə vurdu.
İncəsənətdə əks etdirilməsi
Vasa çox sayda kitab və elmi məqaləyə mövzu olmuşdur. İsveç dilində yazılan üç ədəd uşaq kitabı bir çox dilə tərcümə edilmişdir:
- The Vasa Saga (Bertil Almqvist)
- The Vasa Sets Sail (Mats Wahl (şəkillər Sven Nordqvist))
- The Vasa Piglet (Björn Bergenholtz)
1991-ci ildə Yaponiyada Vasanın eynisi olan bir gəmi hazırlanaraq suya salınmışdır.
Xarici keçidlər
Vasa muzeyinin rəsmi web səhifəsi
wikipedia, oxu, kitab, kitabxana, axtar, tap, meqaleler, kitablar, oyrenmek, wiki, bilgi, tarix, tarixi, endir, indir, yukle, izlə, izle, mobil, telefon ucun, azeri, azəri, azerbaycanca, azərbaycanca, sayt, yüklə, pulsuz, pulsuz yüklə, haqqında, haqqinda, məlumat, melumat, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, şəkil, muisiqi, mahnı, kino, film, kitab, oyun, oyunlar, android, ios, apple, samsung, iphone, pc, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, web, computer, komputer
Vaza isv Vasa 1626 1628 ci illerde tikilmis Isvec doyus gemisidir Gemi 10 avqust 1628 ci ilde ilk seferinde limandan ayrildiqdan derhal sonra 1 deniz mili bele getmeden batmisdir Gemideki en qiymetli burunc toplar cixarildiqdan sonra geminin batdigi yer unudulmusdur ancaq 1950 ci ilde yeniden tapilmisdir 24 Aprel 1961 ci ilde Stokholm limaninin girisinde six deniz neqliyyatinin oldugu bolgede demek olar ki hec kohnelmemis veziyyetde tapilmis ve su sethine cixardilmisdir Evvelce bir muzeye qoyulmus gemi daha sonra Stokholmdaki gemiyle eyni adi dasiyan Vaza Muzeyine kocurulmusdur Isvecin en ehemiyyetli turist celb eden merkezlerinden biri olan muzeyi 1961 ci ilden bugune qeder 29 milyon adam ziyaret etmisdir Vazaisv VasaVazanin sol cinahiOlke IsvecTeskilat IsvecDovru XVII esrTarixi 1625Salinma tarixi 1627Batma tarixi 10 avqust 1628Istehsal yeri StokholmTipi UcdorluSinifi YelkenliNovu Qaleon xett gemisiRanqi IIITeyinati Cerge taktikasiTop Layihe 1625 48 24 funtluq top 8 3 funtluq top 30 12 funtluq top 2 1 funtluq top 6 Mortir cemi 64Heyet matros 145 esger 300 cemi 445Dor agaci 3Goyertesi 3Yelkeni 10Yelken sahesi 1 275Uzunlugu 61 mMidel spanqaut 11 7Hundurluyu 52 5Su sixisdirmasi 1210Bekholmen adasindan 1300 m araliVasanin batdigi yer Bekholmen adasindan 1300m arali 59 19 11 sm e 18 05 49 s u Vikianbarda elaqeli mediafayllar Gemi dovrunun agir gemilerinden biri idi ve kifayet qeder yuklenmisdi Geminin hereket basladigi bir nece deqiqe icinde quvvetli kulekle qarsilasmis ve batmisdir Geminin batmasinda bir nece faktorun tesiri vardir O dovrde Isvec krali II bu ehemiyyetli doyus gemisinin Otuzillik muharibede doyus esnasinda Baltik flotuna tecili olaraq qatilmasini isteyirdi Eyni zamanda kralin meslehetcileri geminin zeif tereflerinii krala bildirmekden cekinmis ve denize buraxilmasini texire sala bilmemisdiler Gemi batdiqdan sonra istintaq olsa da hec kese ceza verilmemisdir Geminin 1961 ci ilde yeniden su sethine cixardilmasi ile birlikde minlerle esya ile birge 15 denizciye aid cesed de tapilmisdir Tapilan esyalar arasinda paltarlar silahlar toplar metbex desteleri yemek ve ickiler var idi Cox yaxsi qorunmus halda tapilan gemi tarixcilere o dovrun denizciliyinin gundelik heyatina dair cox ehemiyyetli melumatlar vermekdedir Gemi Isvecin qurur duyacagi boyuk doyus gemisi olaraq hazirlandigi ucun hec bir maliyye cetinliyi ile qarsilasmamis ve muxtelif senet eserlerine mexsus bezeklerle bezenmisdi Bu gun gemi muzeyde sergilenmekdedir Isvec Imperatorlugunun 1560 1815 illerdeki veziyyetiTarixiXVII esrde Isvec kicik yoxsul ve ehemiyyetsiz bir kralliqdan Avropa sehnesinde ehemiyyetli rol oynayan bir dovlet olur Beynelxalq sahede artan bu ehemiyyetin en diqqete carpan sebebi olkenin esgeri gucunun artmasi ve bu meqsed ugrunda butun olkenin seferber edilmesidir Bu dovrdeki en guclu liderlerden olan II Qustav Adolf Isveci idare edirdi Isvec donanmasi yaxsi veziyyetde deyildi davam eden Polsa Isvec doyusu ve Otuzillik muharibe olkeni zeifletmisdi Isvecin guclu dovlete cevrilmesi ucun donanmasinin guclendirmesi lazim idi Isvec donanmasi bu dovrde ehemiyyetli itkiler vermisdi 1625 ci ilde firtinaya tutularken flot on gemisini itirmis ve 1627 ci ildeki Oliva kendinin yaxinligindaki Qdansk limaninin simalinda bas veren Oliva donanma muharibesinde agir bir meglubiyyete ugramisdir Isvec donanmasi 1628 ci ilde Vazanin batmagi da daxil olmaqla uc boyuk gemi itirir XVII esre qeder kicik ve zeif atis gucune sahib gemilerden ibaret olan Isvec donanmasi II Qustav Adolfun dovrunde boyuk gemilerle guclendirilmisdi Isvec donanmasinda Vaza dovrun en boyuk doyus gemisi idi Eyni dovrde tikilen dord gemi Applet Kronan Scepter ve Gota Ark 1660 ci illere kimi ugurla xidmet etmis ve Isvec donanmasinin ozulunu formalasdirmisdir IstehsaliVazanin hazirlandigi Stokholm limani xususile bu dovrde hollandiyali gemiciler terefinden istifade olunur 1627 ci ilde Vazanin govdesinin boyuk hissesi tamamlanmisdir Bu illerde Isvecde toxuculuq senayesi cox inkisaf etmediyinden geminin yelkenleri Fransa Almaniya ve Hollandiyadan sifaris edilmisdir Geminin techizatini ise Litvadan getirirdiler 1628 ci ilde geminin insasinda mesuliyyetli olan kapitan Sofrinq Hansson geminin tarazligini yoxladi Otuz esgerin goyertede ireli geri qacaraq geminin tarazligini pozmaga calisdigi tecrubelerde admiral Klas Fleminqi geminin asacagi narahat etdi Kral II Qustav ise yazdigi mektublarla geminin niye hele suya salinmadigini sorusurdu SilahlariVaza deniz doyusu taktikalarinin deyismekde oldugu bir dovrde tikilmisdir Vazani dovrunun en guclu gemilerinden biri eden xususiyyet hem cox sayda esger dasiya bilmesi hem de cox boyuk ates gucune sahib olmasi idi Bir istiqametden ates edile bilecek gullenin agirligi 267 kq seviyyesinde idi Bu dovrun diger doyus gemilerine gore olduqca yuksek bir seviyyede idi Bu dovrde deniz topculugu hele inkisaf etmemisdi Toplar cox bahali idi ve her gemi cixacagi sefere gore toplari gotururdu Yer ve maliyye cetinliyi oldugundan gemilerde her nov tip toplara rast gelmek mumkun idi Vaza dasidigi top gullesi ve baritla dovrun ehemiyyetli silahlarindan biri idi ArxitekturasiO dovrdeki doyus gemilerinde adet oldugu uzre Vaza da monarxiyanin gucunu gostermek meqsediyle heykellerle bezenmisdi Xususile heykeller gemi xercinin ehemiyyetli bir hissesini teskil etmisdir Geminin bezenmesinde intibah izlerine de rast gelinir Gemideki heykellerde ortaya cixardilan boya qaliqlarina gore geminin cox celbedici sekilde bezendiyi gorunur Heykeller umumiyyetle palid sam ve coke agaclarindan oyulmusdur 3 metr uzunlugundaki aslan basi heykeli kimi boyuk strukturlar ise bir birine bitisdirilmis kicik heykellerden yaradilmisdir Roma imperatorlarindan Isvec krallarina qeder cox sayda meshur tarixi sexsiyyetin de bustleri heykeller arasinda yer alir Bu heykellerin alti heykeltaras ve coxlu komekcilerin desteyile iki ilde tamamlandigi guman edilir Ilk seferi10 avqust 1628 ci ilde kapitan Vazanin ilk sefere cixmasi ucun emr verdi Bu vaxt hava aciq idi cenub serq terefden yungul bir kulek vardi Gemi limandayken uc yelkenini acaraq serq istiqametinde irelilemeye basladi Toplarin ates ede bilmesi ucun lumbar qapaqlar acildi Vasa seherden ayrilmaqda olarken birden deyisen kulek gemini saga dogru yirgalamaga basladi Kulek siddetlendikden sonra gemi daha da yirgalammaga basladi ve toplarin lumbar qapaqlari aciq oldugundan gemiye su doldu Geminin su ile dolmasi geminin 32 metr derinliye batmasina sebeb oldu Geminin heyeti etrafdakilarin komeyile qurtarilsa da sahile cox yaxin bir yerde 50 denizci heyatini itirdi Geminin ilk seferini izlemeye gelmis xarici elciler de batisa sahidlik etdiler IstintaqVazanin taleyi haqda xaricde olan krala 27 avqust tarixinde mektubla bildirdiler Kral cox sert bir sekilde yazdigi cavabda gunahkarlarin cezalandirilmasini teleb etdi Qezadan xilas olan kapitan Hanssonu mehkemeye qeder hebse atdilar Gemideki zabit ve mutexessisler sorgu sual edildiler Bu muddet icinde geminin heyeti de detalli sekilde sorgu sual edildi Iddia esnasinda heyet ile geminin emalatcilari arasinda gunahi bir birinin uzerine atma seyleri de oldu Istintaq kimsenin aciq bir sekilde gunahlandirilmayacagi bir sekilde tamamlandi Bu geminin batmasi Isvec iqtisadiyyatina olduqca agir zerbe vurdu Vasanin 1991 ci ilde Yaponiyada hazirlanan oxsariIncesenetde eks etdirilmesiVasa cox sayda kitab ve elmi meqaleye movzu olmusdur Isvec dilinde yazilan uc eded usaq kitabi bir cox dile tercume edilmisdir The Vasa Saga Bertil Almqvist The Vasa Sets Sail Mats Wahl sekiller Sven Nordqvist The Vasa Piglet Bjorn Bergenholtz 1991 ci ilde Yaponiyada Vasanin eynisi olan bir gemi hazirlanaraq suya salinmisdir Xarici kecidlerVasa muzeyinin resmi web sehifesi