Azərbaycanca
Deutsch
日本語
Lietuvos
සිංහල
Türkçe
Українська
United State
Hallüsinogen — realda mövcud olmayan, lakin insan tərəfindən mövcud kimi qavranılan obyektlərin və ya hadisələrin görünməsinə (hallüsinasiyalara) səbəb olan maddə. Hallüsinogenlər bu vəziyyətin yaranmasına şərait yaradan kimyəvi birləşmələrdirlər.
Adətən qanunsuz hesab edilən LSD, meskalin və hallüsinogen göbələklər (ing. magic mushrooms) bu qrupa aiddirlər. Onlar insanın reallıq hissini zəiflədirlər.
| Hallüsinogen maddə | Hallüsinogen gücü |
|---|---|
| LSD | Çox güclü |
| Psilosibin (göbələklər) | Güclü |
| Salvinorin A | Güclü |
| Meskalin | Güclü/Orta |
| Marixuana () | |
| Sintetik kannabinoid (bonzai) | |
| Benzidamin | Aşağı |
Tarixi
Hallüsinogenlərin istifadəsi qədim dövrlərə gedib çıxır. Müxtəlif xalqlar bu maddələri dini mərasimlərdə, şaman ayinlərində və mistik təcrübələrdə istifadə etmişlər. Məsələn, Cənubi Amerikada peyotl kaktusundan alınan meskalin, Amazoniyada isə ayahuasca adlı içki qədim ənənələrin bir hissəsi olmuşdur.
XX əsrdə sintetik hallüsinogenlər, xüsusilə də LSD (dietilamid lizerq turşusu) kəşf edilmiş və qısa müddət elmi təcrübələrdə istifadə edilmişdir. Lakin daha sonra onların təhlükəli yan təsirləri və sui-istifadə hallarına görə əksər ölkələrdə qadağan edilmişdir.
Növləri
Hallüsinogenlər mənşəyinə görə iki əsas qrupa bölünür:
- Təbii halüsinojenlər
- Meskalin — peyotl, San Pedro və Peruvian torch (Elmi adı Echinopsis peruviana olan Peru mənşəli bir kaktus növü. O, yüksək dağlıq ərazilərdə, xüsusilə də And dağlarında bitir) kaktuslarında olur.
- Psilosibin — bəzi göbələk növlərində (azərb. sehrli göbələklər, ing. magic mushrooms) olur.
- Ayahuasca — Banisteriopsis caapi adlı bitkidən hazırlanır.
- İbogain — Afrika mənşəli Tabernanthe iboga bitkisindən əldə edilir.
- Süni hallüsinogenlər
- LSD (dietilamid lizerq turşusu) — 1938-ci ildə Albert Hofmann tərəfindən sintez olunmuşdur.
- MDMA (bəzən empatogen kimi təsnif edilir).
- Bəzi kimyəvi törəmələr (2C-B, NBOMe seriyası və s.).
Təsirləri
Hallüsinogenlərin təsiri qəbul edilən doza, istifadəçinin psixoloji vəziyyəti və mühitdən asılıdır. Əsas təsirlərinə daxildir:
- Görmə və eşitmə hallüsinasiyaları
- Zaman və məkan qavrayışının dəyişməsi
- Emosional yüksəliş və ya qorxu hissi
- Reallıq hissinin zəifləməsi
- Yaddaş və diqqət pozuntuları
Bəzi hallarda "pis səyahət" (ing. bad trip) adlanan ağır psixoloji vəziyyət yarana bilər ki, bu da panika, depressiya, aqressiya və intihar meyillərinə səbəb ola bilər.
Tibbdə istifadəsi
Son illərdə bəzi hallüsinogenlərin tibbi potensialı yenidən tədqiq edilir. Xüsusilə:
- Psilosibin — depressiya, posttravmatik stress pozuntusu və alkoqol asılılığının müalicəsində sınaqdan keçirilir.
- MDMA — terapevtik şəraitdə travma sonrası stress pozuntusunun müalicəsində istifadə olunur.
- Ayahuasca — bəzi tədqiqatlarda asılılıqlara qarşı potensial göstərmişdir.
Bu tədqiqatlar hələ erkən mərhələdədir və klinik istifadəsi yalnız məhdud eksperimental şəraitdə mümkündür.
Hüquqi status
Hallüsinogenlərin böyük əksəriyyəti BMT-nin 1971-ci il Psixotrop maddələr haqqında Konvensiyası ilə nəzarət altına alınmışdır. Hazırda:
- ABŞ, Kanada, Avropa ölkələrinin çoxunda LSD, psilosibin və meskalin qanunsuzdur.
- Meksika və Braziliyada bəzi dini icmaların ayinlərində istifadə edilməsinə icazə verilir.
- Son illərdə bəzi ölkələrdə psilosibinin tibbi və elmi araşdırmalar üçün leqallaşdırılması tendensiyası müşahidə olunur.
İstinadlar
- Karch, S. B. (Ed.). (2007). Pharmacokinetics and pharmacodynamics of abused drugs. CRC Press.
- A Dangerous Game That May Harm Kids and Teens: A Review on Synthetic Cannabinoids (Bonzai) Ö. Ayhan Kalyoncu, Buse Ünlü, Ufuk Taştan
Ədəbiyyat siyahısı
- Ann & Alexander Shulgin: PIHKAL (Phenethylamines I Have Known And Loved), a Chemical Love Story
- Ann & Alexander Shulgin: TIHKAL (Tryptamines I Have Known And Loved), the Continuation
- Charles S. Grob, ed.: Hallucinogens, a reader
- Winkelman, Michael J., and Thomas B. Roberts (editors) (2007).Psychedelic Medicine: New Evidence for Hallucinogens as Treatments 2 Volumes. Westport, CT: Praeger/Greenwood.
Xarici keçidlər
- "Psychedelic and Dissociative Drugs". National Institute on Drug Abuse (NIDA). 13 April 2023 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
- "Psychedelic and Dissociative Drugs as Medicines". National Institute on Drug Abuse (NIDA). 25 January 2024 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
wikipedia, oxu, kitab, kitabxana, axtar, tap, meqaleler, kitablar, oyrenmek, wiki, bilgi, tarix, tarixi, endir, indir, yukle, izlə, izle, mobil, telefon ucun, azeri, azəri, azerbaycanca, azərbaycanca, sayt, yüklə, pulsuz, pulsuz yüklə, haqqında, haqqinda, məlumat, melumat, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, şəkil, muisiqi, mahnı, kino, film, kitab, oyun, oyunlar, android, ios, apple, samsung, iphone, pc, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, web, computer, komputer
Hallusinogen realda movcud olmayan lakin insan terefinden movcud kimi qavranilan obyektlerin ve ya hadiselerin gorunmesine hallusinasiyalara sebeb olan madde Hallusinogenler bu veziyyetin yaranmasina serait yaradan kimyevi birlesmelerdirler Adeten qanunsuz hesab edilen LSD meskalin ve hallusinogen gobelekler ing magic mushrooms bu qrupa aiddirler Onlar insanin realliq hissini zeifledirler Hallusinogen madde Hallusinogen gucuLSD Cox gucluPsilosibin gobelekler GucluSalvinorin A GucluMeskalin Guclu OrtaMarixuana Sintetik kannabinoid bonzai Benzidamin AsagiTarixiHallusinogenlerin istifadesi qedim dovrlere gedib cixir Muxtelif xalqlar bu maddeleri dini merasimlerde saman ayinlerinde ve mistik tecrubelerde istifade etmisler Meselen Cenubi Amerikada peyotl kaktusundan alinan meskalin Amazoniyada ise ayahuasca adli icki qedim enenelerin bir hissesi olmusdur XX esrde sintetik hallusinogenler xususile de LSD dietilamid lizerq tursusu kesf edilmis ve qisa muddet elmi tecrubelerde istifade edilmisdir Lakin daha sonra onlarin tehlukeli yan tesirleri ve sui istifade hallarina gore ekser olkelerde qadagan edilmisdir NovleriHallusinogenler menseyine gore iki esas qrupa bolunur Tebii halusinojenler Meskalin peyotl San Pedro ve Peruvian torch Elmi adi Echinopsis peruviana olan Peru menseli bir kaktus novu O yuksek dagliq erazilerde xususile de And daglarinda bitir kaktuslarinda olur Psilosibin bezi gobelek novlerinde azerb sehrli gobelekler ing magic mushrooms olur Ayahuasca Banisteriopsis caapi adli bitkiden hazirlanir Ibogain Afrika menseli Tabernanthe iboga bitkisinden elde edilir Suni hallusinogenler LSD dietilamid lizerq tursusu 1938 ci ilde Albert Hofmann terefinden sintez olunmusdur MDMA bezen empatogen kimi tesnif edilir Bezi kimyevi toremeler 2C B NBOMe seriyasi ve s TesirleriHallusinogenlerin tesiri qebul edilen doza istifadecinin psixoloji veziyyeti ve muhitden asilidir Esas tesirlerine daxildir Gorme ve esitme hallusinasiyalari Zaman ve mekan qavrayisinin deyismesi Emosional yukselis ve ya qorxu hissi Realliq hissinin zeiflemesi Yaddas ve diqqet pozuntulari Bezi hallarda pis seyahet ing bad trip adlanan agir psixoloji veziyyet yarana biler ki bu da panika depressiya aqressiya ve intihar meyillerine sebeb ola biler Tibbde istifadesiSon illerde bezi hallusinogenlerin tibbi potensiali yeniden tedqiq edilir Xususile Psilosibin depressiya posttravmatik stress pozuntusu ve alkoqol asililiginin mualicesinde sinaqdan kecirilir MDMA terapevtik seraitde travma sonrasi stress pozuntusunun mualicesinde istifade olunur Ayahuasca bezi tedqiqatlarda asililiqlara qarsi potensial gostermisdir Bu tedqiqatlar hele erken merhelededir ve klinik istifadesi yalniz mehdud eksperimental seraitde mumkundur Huquqi statusHallusinogenlerin boyuk ekseriyyeti BMT nin 1971 ci il Psixotrop maddeler haqqinda Konvensiyasi ile nezaret altina alinmisdir Hazirda ABS Kanada Avropa olkelerinin coxunda LSD psilosibin ve meskalin qanunsuzdur Meksika ve Braziliyada bezi dini icmalarin ayinlerinde istifade edilmesine icaze verilir Son illerde bezi olkelerde psilosibinin tibbi ve elmi arasdirmalar ucun leqallasdirilmasi tendensiyasi musahide olunur IstinadlarKarch S B Ed 2007 Pharmacokinetics and pharmacodynamics of abused drugs CRC Press A Dangerous Game That May Harm Kids and Teens A Review on Synthetic Cannabinoids Bonzai O Ayhan Kalyoncu Buse Unlu Ufuk TastanEdebiyyat siyahisiAnn amp Alexander Shulgin PIHKAL Phenethylamines I Have Known And Loved a Chemical Love Story Ann amp Alexander Shulgin TIHKAL Tryptamines I Have Known And Loved the Continuation Charles S Grob ed Hallucinogens a reader Winkelman Michael J and Thomas B Roberts editors 2007 Psychedelic Medicine New Evidence for Hallucinogens as Treatments 2 Volumes Westport CT Praeger Greenwood Xarici kecidlerVikianbarda Hallusinogen ile elaqeli mediafayllar var Psychedelic and Dissociative Drugs National Institute on Drug Abuse NIDA 13 April 2023 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Psychedelic and Dissociative Drugs as Medicines National Institute on Drug Abuse NIDA 25 January 2024 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib