| Bu məqalə insan davranışını sistemli şəkildə öyrənən elmi sahələrin məcmusu haqqındadır. Psixologiyada bir cərəyan üçün Biheviorizm səhifəsinə baxın. |
| bir hissəsi |
| Elm |
|---|
![]() |
| Ümumi |
| Elm sahələri |
| |
Davranış elmləri (ing. Behavioural sciences) — insan və heyvan davranışını sistemli şəkildə öyrənən elmi sahələrin məcmusu. Bu elmlər fərdi və qrup səviyyəsində davranışın bioloji, psixoloji, sosial və mədəni əsaslarını araşdırır. Davranış elmləri əsasən iki əsas kateqoriyaya bölünür: və . Psixoloji elmlər fərdin davranış və şüurunu, neyrobioloji elmlər isə bu davranışın sinir və bioloji əsaslarını öyrənir. Bu sahə insanın qərarvermə prosesləri, motivasiya, idrak, hiss və sosial qarşılıqlı əlaqələr kimi aspektlərini təhlil edir. Davranış elmlərinin tətbiq sahələri genişdir: təhsil, marketinq, iqtisadiyyat, səhiyyə, siyasət və s. Davranış elmləri həmçinin insanların ətraf mühitə və texnologiyalara reaksiyasını, onların sosial sistemlərdə necə davrandığını da incələyir.
Ən çox tanınan davranış elmlərinə psixologiya, sosiologiya, antropologiya, və daxildir. Bu sahələr empirik müşahidə, eksperimentlər və statistik modellərlə davranış nümunələrini təsnif edir və izah edir. Davranış elmləri insan davranışını daha dərindən anlamağa və bu davranışı daha proqnozlaşdırıla bilən və idarə oluna bilən formaya salmağa çalışır. Davranış iqtisadiyyatı kimi yeni alt sahələr də bu fənnin interdisiplinar tətbiqinin nümunələridir.
Sosial elmlərdən fərqləndirilməsi
| ]Davranış elmləri və sosial elmlər — hər ikisi davranışın sistemli proseslərini öyrənən əlaqəli sahələrdir, lakin onlar müxtəlif davranış ölçüləri üzrə elmi təhlil səviyyəsinə görə fərqlənirlər.
Davranış elmləri empirik məlumatları ümumiləşdirərək, canlıların sosial sistem daxilində qərarvermə proseslərini və kommunikasiya strategiyalarını araşdırır. Bu yanaşmaya psixologiya, sosial neyrologiya, etologiya və kognitiv elmlər kimi sahələr aiddir. Əksinə, sosial elmlər daha çox fərdlərin və qrupların sosial təşkilatlar vasitəsilə sosial sistemdə necə dəyişməsinə yönəlmiş konseptual çərçivələr təqdim edir. Bu sahəyə sosiologiya, iqtisadiyyat, ictimai səhiyyə, antropologiya, demoqrafiya və siyasi elmlər daxildir.
Bu iki elmi sahənin bir çox alt sahələri davranış və sosial elmlər arasındakı sərhədləri yoxlayır və bir-birinə yaxınlaşdırır. Məsələn, siyasi psixologiya və davranış iqtisadiyyatı davranış yanaşmalarından istifadə edir, baxmayaraq ki, ümumi sahələri olan siyasi elmlər və iqtisadiyyat daha çox sistem və institusional faktorları ön plana çıxarır.
Davranış elmləri daha çox fərdi və nöro-bioloji səviyyədə qərarların, hisslərin və qarşılıqlı münasibətlərin izahına yönəlmişdirsə, sosial elmlər strukturlaşmış sosial münasibətlərin və təşkilatların insan davranışına təsirini tədqiq edir.
İstinadlar
| ]- Hallsworth, M. (2023). A manifesto for applying behavioural science. Nature Human Behaviour, 7(3), 310-322.
- Sanders, M., Snijders, V., & Hallsworth, M. (2018). Behavioural science and policy: where are we now and where are we going?. Behavioural Public Policy, 2(2), 144-167.
- Loewenstein, G., Rick, S., & Cohen, J. D. (2008). Neuroeconomics. Annu. Rev. Psychol., 59(1), 647-672.
- Bavel, J. J. V., Baicker, K., Boggio, P. S., Capraro, V., Cichocka, A., Cikara, M., ... & Willer, R. (2020). Using social and behavioural science to support COVID-19 pandemic response. Nature human behaviour, 4(5), 460-471.
- Dristi, Adhikari. "Exploring the Differences Between Social and Behavioral Science". Behavioral Development Bulletin. 21 (2). 2016: 128–135. doi:10.1037/bdb0000029.
- Mallio, C. A., Buoso, A., Stiffi, M., Cea, L., Vertulli, D., Bernetti, C., ... & Beomonte Zobel, B. (2024). Mapping the Neural Basis of Neuroeconomics with Functional Magnetic Resonance Imaging: A Narrative Literature Review. Brain sciences, 14(5), 511. Chicago
- Robila, Mihaela; Robila, Stefan A. "Applications of Artificial Intelligence Methodologies to Behavioral and Social Sciences". Journal of Child and Family Studies (ingilis). 29 (10). 1 oktyabr 2020: 2954–2966. doi:10.1007/s10826-019-01689-x. ISSN 1573-2843.
- Hallsworth, Michael. "A manifesto for applying behavioural science". Nature Human Behaviour. 7 (3). 2023: 310–322. doi:10.1038/s41562-023-01555-3. PMID 36941468 (#bad_pmid).
- "Definition of BEHAVIOURAL SCIENCE". www.Merriam-Webster.com. 10 dekabr 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 dekabr 2017.
- Klemke, E. D., Hollinger, R., and Kline, A. D., (1980), Introduction to the book in 'Introductory Readings in the Philosophy of Science': Buffalo, New York, Prometheus Books p 11-12
Seçilmiş biblioqrafiya
| ]- George Devereux: From anxiety to method in the behavioral sciences, The Hague, Paris. Mouton & Co, 1967
- Fred N. Kerlinger. Behavioural Research: A Conceptual Approach. New York: Holt, Rinehart & Winston. 1979. ISBN .
- E.D. Klemke, R. Hollinger & A.D. Kline, (eds.) (1980). Introductory Readings in the Philosophy of Science. Prometheus Books, New York.
- Neil J. Smelser & Paul B. Baltes, eds. (2001). International Encyclopedia of the Social & Behavioral Sciences, 26 v. Oxford: Elsevier. ISBN
- Mills, J. A. (1998). Control a history of behavioral psychology. New York University Press.
Xarici keçidlər
| ]wikipedia, oxu, kitab, kitabxana, axtar, tap, meqaleler, kitablar, oyrenmek, wiki, bilgi, tarix, tarixi, endir, indir, yukle, izlə, izle, mobil, telefon ucun, azeri, azəri, azerbaycanca, azərbaycanca, sayt, yüklə, pulsuz, pulsuz yüklə, haqqında, haqqinda, məlumat, melumat, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, şəkil, muisiqi, mahnı, kino, film, kitab, oyun, oyunlar, android, ios, apple, samsung, iphone, pc, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, web, computer, komputer
Vikipediya azad ensiklopediya Bu meqale insan davranisini sistemli sekilde oyrenen elmi sahelerin mecmusu haqqindadir Psixologiyada bir cereyan ucun Biheviorizm sehifesine baxin Seriyanin bir hissesiElmUmumiElm tarixi Elmi edebiyyat Elmi metod Elm felsefesiElm saheleriTebiet elmleri Sosial elmler Davranis elmleriElm tehsili Elm siyaseti Alim Elm portalibr Davranis elmleri ing Behavioural sciences insan ve heyvan davranisini sistemli sekilde oyrenen elmi sahelerin mecmusu Bu elmler ferdi ve qrup seviyyesinde davranisin bioloji psixoloji sosial ve medeni esaslarini arasdirir Davranis elmleri esasen iki esas kateqoriyaya bolunur ve Psixoloji elmler ferdin davranis ve suurunu neyrobioloji elmler ise bu davranisin sinir ve bioloji esaslarini oyrenir Bu sahe insanin qerarverme prosesleri motivasiya idrak hiss ve sosial qarsiliqli elaqeler kimi aspektlerini tehlil edir Davranis elmlerinin tetbiq saheleri genisdir tehsil marketinq iqtisadiyyat sehiyye siyaset ve s Davranis elmleri hemcinin insanlarin etraf muhite ve texnologiyalara reaksiyasini onlarin sosial sistemlerde nece davrandigini da inceleyir En cox taninan davranis elmlerine psixologiya sosiologiya antropologiya ve daxildir Bu saheler empirik musahide eksperimentler ve statistik modellerle davranis numunelerini tesnif edir ve izah edir Davranis elmleri insan davranisini daha derinden anlamaga ve bu davranisi daha proqnozlasdirila bilen ve idare oluna bilen formaya salmaga calisir Davranis iqtisadiyyati kimi yeni alt saheler de bu fennin interdisiplinar tetbiqinin numuneleridir Sosial elmlerden ferqlendirilmesi span Davranis elmleri ve sosial elmler her ikisi davranisin sistemli proseslerini oyrenen elaqeli sahelerdir lakin onlar muxtelif davranis olculeri uzre elmi tehlil seviyyesine gore ferqlenirler Davranis elmleri empirik melumatlari umumilesdirerek canlilarin sosial sistem daxilinde qerarverme proseslerini ve kommunikasiya strategiyalarini arasdirir Bu yanasmaya psixologiya sosial neyrologiya etologiya ve kognitiv elmler kimi saheler aiddir Eksine sosial elmler daha cox ferdlerin ve qruplarin sosial teskilatlar vasitesile sosial sistemde nece deyismesine yonelmis konseptual cerciveler teqdim edir Bu saheye sosiologiya iqtisadiyyat ictimai sehiyye antropologiya demoqrafiya ve siyasi elmler daxildir Bu iki elmi sahenin bir cox alt saheleri davranis ve sosial elmler arasindaki serhedleri yoxlayir ve bir birine yaxinlasdirir Meselen siyasi psixologiya ve davranis iqtisadiyyati davranis yanasmalarindan istifade edir baxmayaraq ki umumi saheleri olan siyasi elmler ve iqtisadiyyat daha cox sistem ve institusional faktorlari on plana cixarir Davranis elmleri daha cox ferdi ve noro bioloji seviyyede qerarlarin hisslerin ve qarsiliqli munasibetlerin izahina yonelmisdirse sosial elmler strukturlasmis sosial munasibetlerin ve teskilatlarin insan davranisina tesirini tedqiq edir Istinadlar span Hallsworth M 2023 A manifesto for applying behavioural science Nature Human Behaviour 7 3 310 322 Sanders M Snijders V amp Hallsworth M 2018 Behavioural science and policy where are we now and where are we going Behavioural Public Policy 2 2 144 167 Loewenstein G Rick S amp Cohen J D 2008 Neuroeconomics Annu Rev Psychol 59 1 647 672 Bavel J J V Baicker K Boggio P S Capraro V Cichocka A Cikara M amp Willer R 2020 Using social and behavioural science to support COVID 19 pandemic response Nature human behaviour 4 5 460 471 Dristi Adhikari Exploring the Differences Between Social and Behavioral Science Behavioral Development Bulletin 21 2 2016 128 135 doi 10 1037 bdb0000029 Mallio C A Buoso A Stiffi M Cea L Vertulli D Bernetti C amp Beomonte Zobel B 2024 Mapping the Neural Basis of Neuroeconomics with Functional Magnetic Resonance Imaging A Narrative Literature Review Brain sciences 14 5 511 Chicago Robila Mihaela Robila Stefan A Applications of Artificial Intelligence Methodologies to Behavioral and Social Sciences Journal of Child and Family Studies ingilis 29 10 1 oktyabr 2020 2954 2966 doi 10 1007 s10826 019 01689 x ISSN 1573 2843 Hallsworth Michael A manifesto for applying behavioural science Nature Human Behaviour 7 3 2023 310 322 doi 10 1038 s41562 023 01555 3 PMID 36941468 bad pmid Definition of BEHAVIOURAL SCIENCE www Merriam Webster com 10 dekabr 2019 tarixinde arxivlesdirilib Istifade tarixi 23 dekabr 2017 Klemke E D Hollinger R and Kline A D 1980 Introduction to the book in Introductory Readings in the Philosophy of Science Buffalo New York Prometheus Books p 11 12 Secilmis biblioqrafiya span George Devereux From anxiety to method in the behavioral sciences The Hague Paris Mouton amp Co 1967 Fred N Kerlinger Behavioural Research A Conceptual Approach New York Holt Rinehart amp Winston 1979 ISBN 0 03 013331 9 E D Klemke R Hollinger amp A D Kline eds 1980 Introductory Readings in the Philosophy of Science Prometheus Books New York Neil J Smelser amp Paul B Baltes eds 2001 International Encyclopedia of the Social amp Behavioral Sciences 26 v Oxford Elsevier ISBN 978 0 08 043076 8 Mills J A 1998 Control a history of behavioral psychology New York University Press Xarici kecidler span Lugetler ve ensiklopediyalarBritannica onlayn Normativ yoxlamaMicrosoft 5570062 NDL 00566109 Kateqoriyalar Davranis elmleriKoqnitiv elmler

