Azərbaycanca
Deutsch
日本語
Lietuvos
සිංහල
Türkçe
Українська
United State
Teberda (qaraç.-balk. Теберди́) — Şimali Qafqazdakı Qaraçay-Çərkəz Respublikasında çay, Kuban çayının sol qolu. Uzunluğu 60 km, su hövzəsi sahəsi isə 1080 km-dir..
| Teberda | |
|---|---|
 | |
| Ölkə |  Rusiya |
| Mənsəbi | Kuban çayı |
| Uzunluğu | 60 km |
| Su sərfi | 27,2 m³/s |
| Su hövzəsi | Kuban çayı /Azov dənizi |
| Hövzəsinin sahəsi | 1080 km |
| Qaraçay-Çərkəz Respublikası ərazisi | |
| [ru] | 06020000112108000001760 |
 Vikianbarda əlaqəli mediafayllar | |
Adının mənşəyi
Çayın rusca adı XIX əsrin birinci yarısındakı qeydlərə görə qaraçay Te (y) adından gəlir. Bu toponimi tərcümə etmək üçün bir neçə variant var. Onlardan birinə görə, Qaraçaydakı Teberda (Teberdi) "məskunlaşma" mənasını verir (sözün əsl mənası "itələdi"). Vadidəki təsərrüfatlar-məskunlaşma yerləri, hələ XVI-XVII əsrlərdə mövcud idi. "Teberda" sözünün "tab cjerdi" dən gələ biləcəyi istisna edilmir, bu da qaraçay dilindən tərcümədə "əlverişli yer" mənasını verir. Başqa bir variant da: adın mənşəyi "teiri verdi" sözlərindən gəldiyi deyilir, yəni "Tanrının hədiyyəsi" mənasındadır (sözün əsl mənasında - "Tanrı verdi").
Coğrafiyası
Çayın yatağı çınqıl, qarışıq daşlarla: şəlalələrlə zəngindir.
Çay Baş Qafqaz silsiləsindən aşağıya enir və sol tərəfdən Kuban çayına axır. Teberda çayı su tutumu böyük olan çaydır, çox sürətli axır və gözlə görüləcək dərəcədə suyu şəffafdır. Ən dərin dərəsi sıx iynəyarpaqlı meşələrlə örtülüdür və Qafqazın ən gözəl yerlərindən biridir. Teberda vadisində bir neçə qeyri-adi gözəl dağ gölləri var.
Çayın qidalanması qarışıqdır. Belə ki, çayın qidalanmasında əsas üstünlüyü (55%) təşkil edir ki,Teberda hövzəsində təxminən 100 buzlaq vardır.
Suyun ən yüksək həcmi iyul-avqust aylarında olur. Orta illik su axını 27.2 m³/ s-dir. Uzunluğu 45 km-dir. Qışda palçıq olur (davamlı donma yoxdur).
Teberda çayı sahilində - Teberda şəhəri və kurortu yerləşir. Mənbəyində Qaraçayevsk şəhəri yerləşir. Ümumiyyətlə Teberda çayının mənbəyi çox maraqlıdı. Belə ki, Qaraçayevsk şəhəri üç çayın birləşdiyi yerdə: Kuban, Teberda və Marının birləşdiyi ərazidədir. Bu da həm üç çayın birləşməsinin gözəl su qovuşan mənzərə yaradır.
Hərbi-Suxum yolu çay vadisi boyunca uzanır.
Teberda çayının yuxarı hissəsində - Teberda qoruğu yerləşir.
Teberda çayı bölgənin iqtisadi və təsərrüfat həyatında mühüm rola malikdir. Belə ki, ətraf ərazilərin suvarmasında, xüsusilə baxçılıq təsərrüfatları bu çayın suyu ilə suvarılır. Çayın suyu şəfaf və təmiz olduğundan əhalinin içməli su mənbəyi kimi də istifadə olunur. Çay dalğıc idmanı ilə məşğul olan xeyli sayda peşəkar və həvəskar dalğıcların məşq etdiyi yerdir.
Maraqlı faktlar
- Çay həmçinin mineral su bulaqlarından qidalanır.
- Yuri İosifiç Vizborun eyni adlı mahnısı Teberda çayına həsr edilmişdir.
- Böyük Ayı bürcündəki ekzoplanetə çayın adı verilmişdir.
İstinadlar
- Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] (3-е изд.). М.: Советская энциклопедия. гл. ред.: А. М. Прохоров. 1969–1978.
- "Л. В. Вегенер Опубликовано в путеводителе «От Марухи до Эльбруса»". budetinteresno.info. 2019-12-19 tarixində . İstifadə tarixi: 2019-12-12.
- "А. В. Твердый «Топонимический словарь Кавказа»". budetinteresno.info. 2019-12-18 tarixində . İstifadə tarixi: 2019-12-12.
Ədəbiyyat
- Теберда. // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). СПб.. 1890–1907.
wikipedia, oxu, kitab, kitabxana, axtar, tap, meqaleler, kitablar, oyrenmek, wiki, bilgi, tarix, tarixi, endir, indir, yukle, izlə, izle, mobil, telefon ucun, azeri, azəri, azerbaycanca, azərbaycanca, sayt, yüklə, pulsuz, pulsuz yüklə, haqqında, haqqinda, məlumat, melumat, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, şəkil, muisiqi, mahnı, kino, film, kitab, oyun, oyunlar, android, ios, apple, samsung, iphone, pc, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, web, computer, komputer
Teberda qarac balk Teberdi Simali Qafqazdaki Qaracay Cerkez Respublikasinda cay Kuban cayinin sol qolu Uzunlugu 60 km su hovzesi sahesi ise 1080 km dir TeberdaOlke RusiyaMensebi Kuban cayiUzunlugu 60 kmSu serfi 27 2 m sSu hovzesi Kuban cayi Azov deniziHovzesinin sahesi 1080 km43 46 38 sm e 41 55 00 s u Qaracay Cerkez Respublikasi erazisi ru 06020000112108000001760 Vikianbarda elaqeli mediafayllarAdinin menseyiQaracayevsk seherinden kecen Teberda cayi Cayin rusca adi XIX esrin birinci yarisindaki qeydlere gore qaracay Te y adindan gelir Bu toponimi tercume etmek ucun bir nece variant var Onlardan birine gore Qaracaydaki Teberda Teberdi meskunlasma menasini verir sozun esl menasi iteledi Vadideki teserrufatlar meskunlasma yerleri hele XVI XVII esrlerde movcud idi Teberda sozunun tab cjerdi den gele bileceyi istisna edilmir bu da qaracay dilinden tercumede elverisli yer menasini verir Basqa bir variant da adin menseyi teiri verdi sozlerinden geldiyi deyilir yeni Tanrinin hediyyesi menasindadir sozun esl menasinda Tanri verdi CografiyasiKuban cayi hovzesiQafqazdaki qazli mineral sularin menbeyi Cayin yatagi cinqil qarisiq daslarla selalelerle zengindir Cay Bas Qafqaz silsilesinden asagiya enir ve sol terefden Kuban cayina axir Teberda cayi su tutumu boyuk olan caydir cox suretli axir ve gozle gorulecek derecede suyu seffafdir En derin deresi six iyneyarpaqli meselerle ortuludur ve Qafqazin en gozel yerlerinden biridir Teberda vadisinde bir nece qeyri adi gozel dag golleri var Cayin qidalanmasi qarisiqdir Bele ki cayin qidalanmasinda esas ustunluyu 55 teskil edir ki Teberda hovzesinde texminen 100 buzlaq vardir Suyun en yuksek hecmi iyul avqust aylarinda olur Orta illik su axini 27 2 m s dir Uzunlugu 45 km dir Qisda palciq olur davamli donma yoxdur Teberda cayi sahilinde Teberda seheri ve kurortu yerlesir Menbeyinde Qaracayevsk seheri yerlesir Umumiyyetle Teberda cayinin menbeyi cox maraqlidi Bele ki Qaracayevsk seheri uc cayin birlesdiyi yerde Kuban Teberda ve Marinin birlesdiyi erazidedir Bu da hem uc cayin birlesmesinin gozel su qovusan menzere yaradir Herbi Suxum yolu cay vadisi boyunca uzanir Teberda cayinin yuxari hissesinde Teberda qorugu yerlesir Teberda cayi bolgenin iqtisadi ve teserrufat heyatinda muhum rola malikdir Bele ki etraf erazilerin suvarmasinda xususile baxciliq teserrufatlari bu cayin suyu ile suvarilir Cayin suyu sefaf ve temiz oldugundan ehalinin icmeli su menbeyi kimi de istifade olunur Cay dalgic idmani ile mesgul olan xeyli sayda pesekar ve heveskar dalgiclarin mesq etdiyi yerdir Maraqli faktlarCay hemcinin mineral su bulaqlarindan qidalanir Yuri Iosific Vizborun eyni adli mahnisi Teberda cayina hesr edilmisdir Boyuk Ayi burcundeki ekzoplanete cayin adi verilmisdir IstinadlarBolshaya sovetskaya enciklopediya v 30 t 3 e izd M Sovetskaya enciklopediya gl red A M Prohorov 1969 1978 L V Vegener Opublikovano v putevoditele Ot Maruhi do Elbrusa budetinteresno info 2019 12 19 tarixinde Istifade tarixi 2019 12 12 A V Tverdyj Toponimicheskij slovar Kavkaza budetinteresno info 2019 12 18 tarixinde Istifade tarixi 2019 12 12 EdebiyyatTeberda Teberda cay Enciklopedicheskij slovar Brokgauza i Efrona V 86 tomah 82 t i 4 dop SPb 1890 1907