Bolluq bayramı — payız gecə-gündüz bərabərliyinə həsr olunmuş tarixi el bayramıdır.
Türk inanclarında payız gecə-gündüz bərabərliyi
| ]
Qədim türklərdə gecə və gündüzün bərabər olduğu gün kosmik tarazlığın və təbiət dövranının simvolu idi, payız ekinoksu, yer-göy balansının bərpa olunduğu bir dövr kimi qəbul edilirdi. Qədim türklər bu günü torpağa təşəkkür və qışa hazırlıq mərasimi kimi qeyd edirdilər. Bu gün yer və göy arasında harmoniya bərpa olunur, Tanrı Ülgen və Yer-Su ruhlarına dualar edilir. Qədim türk xalqları torpağın məhsuldarlığına təşəkkür etmək üçün bu günə xüsusi önəm verirdilər.
Rəsmi bayram olmasa da, türk xalqlarının yaşadığı bəzi bölgələrdə payız şənlikləri və məhsul bayramları bu tarixə yaxın keçirilir.
Altaylılarda bu gün od ətrafında toplaşma, dualar, qurban mərasimləri və şənliklər keçirilər. Yakutlar arasında payız duaları və ailevi süfrə mərasimləri ilə bolluq qeyd olunur, alq musiqisi və dualar oxunur, yemək paylaşımı edilir. Sibirlilər arasında payızın gəlişi ilə bağlı mərasimlər mövcuddur. Bu zaman xalq musiqisi, dualar və yemək paylaşımı əsas rol oynayır.
Türk dastanlarında ekinoks dövrü yenilənmə, qəhrəmanlıq və qaranlıqla mübarizə simvolu kimi yer alır; bu bayramlar qışa keçid və məhsulun son mərhələsi kimi qəbul edilir.
Zərdüştlükdə payız gecə-gündüz bərabərliyi
| ]Zərdüştlükdə Mihrican bayramı payız ekinoksuna yaxın — sentyabrın sonu və ya oktyabrın əvvəli — qeyd olunur.
Qədim İran və Azərbaycan ərazilərində Mihrican bayramı zamanı insanlar rəngli geyimlər, meyvə və məhsul süfrələri, dualar və şənliklər təşkil edirdilər. Bu bayram Novruz bayramı qədər əhəmiyyətli sayılırdı və şahlar (xüsusən də Şah Abbas I) tərəfindən rəsmi şəkildə qeyd olunurdu. Mihrican həm bolluq, həm də tarazlıq və ədalət simvoludur.
Qədim İran və Azərbaycan ərazilərində bu Bayram zamanı insanlar rəngli geyimlər geyinib, meyvə və məhsul süfrələri düzür, dualar və şənliklər təşkil ediblər.

İrançılıqda payız gecə-gündüz bərabərliyi
| ]Bu bayram UNESCO tərəfindən qeyri-maddi mədəni irs kimi tanınıb.
İran və Tacikistanda Mehregan mədəniyyət festivalları, rəqs və musiqi tədbirləri, sənətkarlıq sərgiləri ilə qeyd olunur. Bayram həm də azadlıq, sevgi və xalq birliyi ideyalarını simvolizə edir.
Azərbaycanda Bolluq bayramı
| ]Azərbaycanda bolluq və məhsuldarlıqla bağlı mərasimlər əsasən kənd təsərrüfatı ilə bağlı olan bölgələrdə payız aylarında keçirilir. Bu mərasimlər rəsmi bayram statusu daşımasa da, xalq arasında bolluq, məhsul yığımı və torpağa təşəkkür ifadəsi kimi qeyd olunur.
Tarixi və Mədəni kontekst
| ]Azərbaycanda da bolluq mərasimləri qədim türk inanclarına və zərdüştçülük dövrünə qədər uzanır. Bu bayramın kökləri qədim agrar inanclara, təbiətə ibadət ənənələrinə və mövsümi rituallara dayanır. Bolluq bayramı təbiətin insanlara bəxş etdiyi nemətlərə təşəkkür xarakteri daşıyır və bu münasibətlə müxtəlif mərasimlər, şənliklər, qurbanlar və dualar həyata keçirilir.
Novruz bayramı kimi rəsmi bayramlar bolluq və yenilənmə ilə əlaqələndirilsə də, payızda məhsul yığımı ilə bağlı yerli mərasimlər daha çox kəndlərdə müşahidə olunur. Bəzi tədqiqatçılar Azərbaycandakı Bolluq bayramının izlərini Zərdüştçü Mihrican bayramı ilə, bəziləri isə Altay və Sibir türklərinin məhsul ayinləri ilə əlaqələndirirlər.
Azərbaycanın kənd yerlərində bu bayram daha çox "Payız bayramı", "Məhsul bayramı", bəzi bölgələrdə isə "Təntənəli süfrə" kimi adlarla tanınır.
Bu mərasimlərdə əsas məqsəd torpağın verdiyi nemətlərə təşəkkür etmək və gələcək məhsul üçün dua etməkdir.
Sovet dövründə bu bayram rəsmi şəkildə "Məhsul bayramı" kimi qeyd olunurdu və təbliğ olunurdu. Bu gün isə bəzi bölgələrdə kəndlər səviyyəsində folklor tədbirləri, mədəniyyət festivalları, kənd təsərrüfatı yarmarkaları formatında keçirilir.
Ənənəvi mərasimlər
| ]Məhsul bayramları: Xüsusilə üzüm, nar, alma və digər payız meyvələrinin yığımından sonra keçirilir.
Ənənəvi olaraq məhsul yığımı başa çatdıqdan sonra kəndlilər bir yerə toplaşaraq:
- bolluq süfrəsi açır,
- əkin-biçin işlərində iştirak edənlərə təşəkkür edilir,
- il ərzində dünyasını dəyişənlər yad olunur,
- bəzi yerlərdə qurban kəsilir,
- xalq mahnıları oxunur, oyunlar və rəqslər təşkil olunur.
Nar bayramı: Quba və Göyçay bölgələrində nar məhsulunun yığımı ilə əlaqədar keçirilən tədbirlər bolluq bayramı kimi qəbul edilir.
Üzüm yığımı şənlikləri: Şamaxı və Gəncə bölgələrində üzüm bağlarında məhsul yığımı zamanı təşkil olunan tədbirlər.
Mövsüm ayinləri və bolluq mərasimləri aşağıdakılardır:
- sentyabrın sonları, məhsul yığımının yekunlaşdığı dövrə düşdüyü üçün bəzi bölgələrdə məhsul bayramı və ya bolluq süfrələri təşkil olunurdu;
- bu mərasimlərdə təbiətə təşəkkür, qurban, xalq oyunları, dua və niyyətlər yer alırdı;
- bu ənənələr rəsmi bayram kimi deyil, yerli mərasimlər şəklində mövcud olmuşdur.
Əkinçi və heyvandarlıqla bağlı mərasimlər aşağıdakılardır:
- payız bərabərliyi dövrü həm də heyvanların qışlamaya hazırlanması, taxılın anbarda saxlanması və torpağın son becərilməsi mərhələsidir;
- bu dövrdə bəzən niyyət gecələri, ailəvi yığıncaqlar keçirilirdi;
- bu mərasimlərdə qədimdən bəri mövcud olan təbiət kultları (günəş, ay, torpaq) ilə bağlı dualar edilirdi.
- Simvolika və adətlər
Payız bolluq mərasimlərində bolluq rəmzi olan meyvələr, çörək, buğda və digər məhsullar nümayiş olunur.
Xalq oyunları, musiqi və rəqslərlə müşayiət olunan tədbirlərdə kənd camaatı bir araya gəlir. Qadınlar tərəfindən bişirilən ənənəvi yeməklər süfrəyə düzülür və paylaşılır.
Eyni zamanda simvollara aiddir:
- taxıl başağı, buğda, çörək, meyvə səbətləri bolluq simvolu sayılır;
- süfrədə məhsulun hər növündən olması vacib hesab edilir;
- bəzi yerlərdə uşaqlara bolluq niyyəti ilə gəvər (qovrulmuş buğda) paylanır;
- qocalar "nə qədər süfrədə nemət çox olsa, gələn il bir o qədər bərəkətli olar" deyirlər.
Müasir tədbirlər
| ]Göyçayda keçirilən Nar bayramı bolluq bayramı kimi geniş tanınır. Bu festivalda nar məhsulları, sənətkarlıq nümunələri və folklor təqdim olunur. Həmin nar bayramı 16.12.2020-ci ildə UNOSCO tərəfindən Bəşəriyyətin Qeyri-Maddi Mədəni İrsi üzrə Reprezentativ Siyahısına daxil edilib.
Müasir Azərbaycanda payız gecə-gündüz bərabərliyinin müxtəlif şəhərlərdə müxtəlif formada qeyd nümunələri var, məslən Bakı Caz Festivalı, qastronomiya festivalları və s..
İstinadlar
| ]- "Türk Folklor Araştırmaları". turkfolklorarastirmalari.com (türk). İstifadə tarixi: 29 oktyabr 2025.
- Türk Dünyası’nda Geçiş Dönemi Ritüelleri Üzerine Tespitler (türk) (Cild 3). 2014. (#first_missing_last)
- "Millî Folklor". millifolklordergisi.com. İstifadə tarixi: 29 oktyabr 2025.
- "Zoroastrian Festival of Mihragan". www.avesta.org. İstifadə tarixi: 29 oktyabr 2025.
- "Mihregan (Mehregan) جشن مهرگان – IranOnline.com" (ingilis). İstifadə tarixi: 29 oktyabr 2025.
- Mehr, Farhang. The Zoroastrian tradition : an introduction to the ancient wisdom of Zarathustra. Rockport, Mass. : Element. 1991. ISBN .
- Zoroastrians: Their Religious Beliefs and Practices (ingilis). Routledge. 2001. (#first_missing_last)
- "ICH - UNESCO Intangible Cultural Heritage". ich.unesco.org (ingilis). İstifadə tarixi: 29 oktyabr 2025.
- "Mehregan: Persian Festival for Light, Friendship, and Love - To Iran Tour" (ingilis). 27 fevral 2024. İstifadə tarixi: 29 oktyabr 2025.
- Məmmədov, Q. Türk mifologiyası və təbiət kultları (az.). Bakı: Təhsil nəşriyyatı. 1995.
- İbrahimli, F. Azərbaycan etnoqrafiyası (az.) (II cild). Bakı: Şərq-Qərb nəşriyyatı. 2002.
- Əlizadə, H. Azərbaycan xalq mərasimləri və bayramları. Bakı: Elm nəşriyyatı. 2008.
- "Nar bayramı, ənənəvi nar festivalı və mədəniyyəti ::". UNESCO üzrə Azərbaycan Respublikasının Milli Komissiyası (az.). İstifadə tarixi: 29 oktyabr 2025.
- "What to do in autumn in Azerbaijan". special.azertag.az (ingilis). İstifadə tarixi: 29 oktyabr 2025.
wikipedia, oxu, kitab, kitabxana, axtar, tap, meqaleler, kitablar, oyrenmek, wiki, bilgi, tarix, tarixi, endir, indir, yukle, izlə, izle, mobil, telefon ucun, azeri, azəri, azerbaycanca, azərbaycanca, sayt, yüklə, pulsuz, pulsuz yüklə, haqqında, haqqinda, məlumat, melumat, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, şəkil, muisiqi, mahnı, kino, film, kitab, oyun, oyunlar, android, ios, apple, samsung, iphone, pc, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, web, computer, komputer
Vikipediya azad ensiklopediya sehifesinden istiqametlendirilmisdir Bolluq bayrami payiz gece gunduz beraberliyine hesr olunmus tarixi el bayramidir Turk inanclarinda payiz gece gunduz beraberliyi span Bolluq bayramini tecessum edir Qedim turklerde gece ve gunduzun beraber oldugu gun kosmik tarazligin ve tebiet dovraninin simvolu idi payiz ekinoksu yer goy balansinin berpa olundugu bir dovr kimi qebul edilirdi Qedim turkler bu gunu torpaga tesekkur ve qisa hazirliq merasimi kimi qeyd edirdiler Bu gun yer ve goy arasinda harmoniya berpa olunur Tanri Ulgen ve Yer Su ruhlarina dualar edilir Qedim turk xalqlari torpagin mehsuldarligina tesekkur etmek ucun bu gune xususi onem verirdiler Resmi bayram olmasa da turk xalqlarinin yasadigi bezi bolgelerde payiz senlikleri ve mehsul bayramlari bu tarixe yaxin kecirilir Altaylilarda bu gun od etrafinda toplasma dualar qurban merasimleri ve senlikler keciriler Yakutlar arasinda payiz dualari ve ailevi sufre merasimleri ile bolluq qeyd olunur alq musiqisi ve dualar oxunur yemek paylasimi edilir Sibirliler arasinda payizin gelisi ile bagli merasimler movcuddur Bu zaman xalq musiqisi dualar ve yemek paylasimi esas rol oynayir Turk dastanlarinda ekinoks dovru yenilenme qehremanliq ve qaranliqla mubarize simvolu kimi yer alir bu bayramlar qisa kecid ve mehsulun son merhelesi kimi qebul edilir Zerdustlukde payiz gece gunduz beraberliyi span Zerdustlukde Mihrican bayrami payiz ekinoksuna yaxin sentyabrin sonu ve ya oktyabrin evveli qeyd olunur Qedim Iran ve Azerbaycan erazilerinde Mihrican bayrami zamani insanlar rengli geyimler meyve ve mehsul sufreleri dualar ve senlikler teskil edirdiler Bu bayram Novruz bayrami qeder ehemiyyetli sayilirdi ve sahlar xususen de Sah Abbas I terefinden resmi sekilde qeyd olunurdu Mihrican hem bolluq hem de tarazliq ve edalet simvoludur Qedim Iran ve Azerbaycan erazilerinde bu Bayram zamani insanlar rengli geyimler geyinib meyve ve mehsul sufreleri duzur dualar ve senlikler teskil edibler Iranlilarda bolluq bayrami Muzey eksponatiIranciliqda payiz gece gunduz beraberliyi span Bu bayram UNESCO terefinden qeyri maddi medeni irs kimi taninib Iran ve Tacikistanda Mehregan medeniyyet festivallari reqs ve musiqi tedbirleri senetkarliq sergileri ile qeyd olunur Bayram hem de azadliq sevgi ve xalq birliyi ideyalarini simvolize edir Azerbaycanda Bolluq bayrami span Azerbaycanda bolluq ve mehsuldarliqla bagli merasimler esasen kend teserrufati ile bagli olan bolgelerde payiz aylarinda kecirilir Bu merasimler resmi bayram statusu dasimasa da xalq arasinda bolluq mehsul yigimi ve torpaga tesekkur ifadesi kimi qeyd olunur Tarixi ve Medeni kontekst span Azerbaycanda da bolluq merasimleri qedim turk inanclarina ve zerdustculuk dovrune qeder uzanir Bu bayramin kokleri qedim agrar inanclara tebiete ibadet enenelerine ve movsumi rituallara dayanir Bolluq bayrami tebietin insanlara bexs etdiyi nemetlere tesekkur xarakteri dasiyir ve bu munasibetle muxtelif merasimler senlikler qurbanlar ve dualar heyata kecirilir Novruz bayrami kimi resmi bayramlar bolluq ve yenilenme ile elaqelendirilse de payizda mehsul yigimi ile bagli yerli merasimler daha cox kendlerde musahide olunur Bezi tedqiqatcilar Azerbaycandaki Bolluq bayraminin izlerini Zerdustcu Mihrican bayrami ile bezileri ise Altay ve Sibir turklerinin mehsul ayinleri ile elaqelendirirler Azerbaycanin kend yerlerinde bu bayram daha cox Payiz bayrami Mehsul bayrami bezi bolgelerde ise Tenteneli sufre kimi adlarla taninir Bu merasimlerde esas meqsed torpagin verdiyi nemetlere tesekkur etmek ve gelecek mehsul ucun dua etmekdir Sovet dovrunde bu bayram resmi sekilde Mehsul bayrami kimi qeyd olunurdu ve teblig olunurdu Bu gun ise bezi bolgelerde kendler seviyyesinde folklor tedbirleri medeniyyet festivallari kend teserrufati yarmarkalari formatinda kecirilir Enenevi merasimler span Mehsul bayramlari Xususile uzum nar alma ve diger payiz meyvelerinin yigimindan sonra kecirilir Enenevi olaraq mehsul yigimi basa catdiqdan sonra kendliler bir yere toplasaraq bolluq sufresi acir ekin bicin islerinde istirak edenlere tesekkur edilir il erzinde dunyasini deyisenler yad olunur bezi yerlerde qurban kesilir xalq mahnilari oxunur oyunlar ve reqsler teskil olunur Nar bayrami Quba ve Goycay bolgelerinde nar mehsulunun yigimi ile elaqedar kecirilen tedbirler bolluq bayrami kimi qebul edilir Uzum yigimi senlikleri Samaxi ve Gence bolgelerinde uzum baglarinda mehsul yigimi zamani teskil olunan tedbirler Movsum ayinleri ve bolluq merasimleri asagidakilardir sentyabrin sonlari mehsul yigiminin yekunlasdigi dovre dusduyu ucun bezi bolgelerde mehsul bayrami ve ya bolluq sufreleri teskil olunurdu bu merasimlerde tebiete tesekkur qurban xalq oyunlari dua ve niyyetler yer alirdi bu eneneler resmi bayram kimi deyil yerli merasimler seklinde movcud olmusdur Ekinci ve heyvandarliqla bagli merasimler asagidakilardir payiz beraberliyi dovru hem de heyvanlarin qislamaya hazirlanmasi taxilin anbarda saxlanmasi ve torpagin son becerilmesi merhelesidir bu dovrde bezen niyyet geceleri ailevi yigincaqlar kecirilirdi bu merasimlerde qedimden beri movcud olan tebiet kultlari gunes ay torpaq ile bagli dualar edilirdi Simvolika ve adetler Payiz bolluq merasimlerinde bolluq remzi olan meyveler corek bugda ve diger mehsullar numayis olunur Xalq oyunlari musiqi ve reqslerle musayiet olunan tedbirlerde kend camaati bir araya gelir Qadinlar terefinden bisirilen enenevi yemekler sufreye duzulur ve paylasilir Eyni zamanda simvollara aiddir taxil basagi bugda corek meyve sebetleri bolluq simvolu sayilir sufrede mehsulun her novunden olmasi vacib hesab edilir bezi yerlerde usaqlara bolluq niyyeti ile gever qovrulmus bugda paylanir qocalar ne qeder sufrede nemet cox olsa gelen il bir o qeder bereketli olar deyirler Muasir tedbirler span Goycayda kecirilen Nar bayrami bolluq bayrami kimi genis taninir Bu festivalda nar mehsullari senetkarliq numuneleri ve folklor teqdim olunur Hemin nar bayrami 16 12 2020 ci ilde UNOSCO terefinden Beseriyyetin Qeyri Maddi Medeni Irsi uzre Reprezentativ Siyahisina daxil edilib Muasir Azerbaycanda payiz gece gunduz beraberliyinin muxtelif seherlerde muxtelif formada qeyd numuneleri var meslen Baki Caz Festivali qastronomiya festivallari ve s Istinadlar span Turk Folklor Arastirmalari turkfolklorarastirmalari com turk Istifade tarixi 29 oktyabr 2025 Turk Dunyasi nda Gecis Donemi Rituelleri Uzerine Tespitler turk Cild 3 2014 first missing last Milli Folklor millifolklordergisi com Istifade tarixi 29 oktyabr 2025 Zoroastrian Festival of Mihragan www avesta org Istifade tarixi 29 oktyabr 2025 Mihregan Mehregan جشن مهرگان IranOnline com ingilis Istifade tarixi 29 oktyabr 2025 Mehr Farhang The Zoroastrian tradition an introduction to the ancient wisdom of Zarathustra Rockport Mass Element 1991 ISBN 978 1 85230 254 2 Zoroastrians Their Religious Beliefs and Practices ingilis Routledge 2001 first missing last ICH UNESCO Intangible Cultural Heritage ich unesco org ingilis Istifade tarixi 29 oktyabr 2025 Mehregan Persian Festival for Light Friendship and Love To Iran Tour ingilis 27 fevral 2024 Istifade tarixi 29 oktyabr 2025 Memmedov Q Turk mifologiyasi ve tebiet kultlari az Baki Tehsil nesriyyati 1995 Ibrahimli F Azerbaycan etnoqrafiyasi az II cild Baki Serq Qerb nesriyyati 2002 Elizade H Azerbaycan xalq merasimleri ve bayramlari Baki Elm nesriyyati 2008 Nar bayrami enenevi nar festivali ve medeniyyeti UNESCO uzre Azerbaycan Respublikasinin Milli Komissiyasi az Istifade tarixi 29 oktyabr 2025 What to do in autumn in Azerbaijan special azertag az ingilis Istifade tarixi 29 oktyabr 2025 Kateqoriyalar BayramlarPayiz festivallariPayiz tedbirleri