Azərbaycanca
Deutsch
日本語
Lietuvos
සිංහල
Türkçe
Українська
United State
| Iris haussknechtii | ||||
|---|---|---|---|---|
| Elmi təsnifat | ||||
| Domen: Klad: Ranqsız: Aləm: Klad: Klad: Klad: Klad: Klad: Klad: Klad: Dəstə: Fəsilə: Yarımfəsilə: Triba: Cins: Növ: Iris haussknechtii | ||||
| Beynəlxalq elmi adı | ||||
| ||||
| ||||
Iris haussknechtii (lat. Iris haussknechtii) — bitkilər aləminin qulançarçiçəklilər dəstəsinin süsənkimilər fəsiləsinin süsən cinsinə aid bitki növü. Türkiyədə yetişən ətirli, sarı çiçəklərdir. Mülayim bölgələrdə dekorativ bitki kimi becərilir.
Təsviri
| ]Tez-tez daha böyük yarpaqları olan Iris halophila ilə qarışdırılır. Çiçəklərin rəngindən başqa digər bir çox xüsusiyyətləri ilə İris sintenisii ilə də bənzərdir.
Uzun, nazik köklərə malikdir. Bu, bitkilərin sürünən dəstələrini əmələ gətirə bilər.
Nazik, otabənzər, parlaq və ya solğun yaşıl yarpaqları var. 30 santimetr (12 düym) uzunluğuna, 2–3 mm (nadir hallarda 1 sm) eninə qədər böyüyə bilərlər.Iris graminea-dan daha sıxdırlar.
Çiçək sapları normal olaraq dar yarpaqlardan daha uzun olur. 20–45 santimetr arasında hündürlüyə qədər böyüyə bilərlər. Çox nadir hallarda 55 santimetrə çatırlar.
Aid olduğu cinsin digər növlərinə nisbətən daha geniş çətirə malikdir və sapda 2–4 çiçək açır. Geniş şəffaf hüdudları olan kasayarpaqları var.
Ətirli çiçəklər yaz və yazın əvvəllərində, may-iyul ayları arasında görünməyə başlayır. Çiçəklər bir sıra sarı rəng çalarlarında: kükürdü sarı, limon sarısı, saman sarısı, solğun sarı və tutqun krem rəngində ola bilər. Çiçəklər 5–12 diametrində olur. 2 cüt, 3 böyük tək yarpağı var.
Biokimya
| ]İrislərin çoxu diploid olduğundan, iki dəst xromosoma sahibdir. Bu, hibridləri və qruplaşmaları təsnif etmək üçün istifadə edilə bilər. 2n =18 sayına malikdir. Bu rəqəm La Cour, (lakin nəşr olunmamış) və Lenzin hər ikisi tərəfindən 1963-cü ildə, 2n = 18 olaraq sayılmışdır.
2011-ci ildə, Türkiyədən gələn 3 növ yerli iris içərisində müxtəlif uçucu kimyəvi birləşmələrin tapılması üçün bir iş aparıldı. Iris pseudacorus, Iris haussknechtii və Iris sofarana, Beyşehir və Trabzonda becərilərək toplanmışdı. Qaz xromatoqrafiyası və kütləvi spektrometriya metodlarından istifadə edildi. Araşdırmalarda Iris haussknechtii çiçəklərində α-kessil asetat (14.7%), longipinene (10.8%), kaprit turşusu (10.6%), heptakosan (10.2%), heksadekanoik turşusu (9.5%) aşkar edilidi. Iris haussknechtii kökləri tetradekanoik turşusu (31.5%), heptakosan (10.0%), α-kessil asetat (9.5%), nonakosan (8.8%) və 6-metil-5-hepten-2-bir (7.7%) ehtiva edirdi. Iris haussknechtii da isə nonakosan (18.3%), heptakosan (16.7%), pentakosan (10.3%) və trikosan (6.0%) aşkar edildi.
2013-cü ildə, Iris növlərinin müxtəlif kimyəvi birləşmələri üzərində aparılan bir araşdırma zamanı, İris soforana və Iris haussknechtii sapılarında b-iron, Iris haussknechtii saplarında trans-bionon-5,6-epoksid olduğu aşkar edildi.
Yayılması
| ]Qərbi Asiyanın kiçik bir mülayim bölgəsi üçün tipikdir.
Şimali Türkiyədə,Bolunun şərqindən Ərzuruma və cənubda Kaz Dağından Ankaraya qədər tapılır. O cümlədən Amasya şəhəri və Direkli, Yassucal və Abacu kəndləri ətrafında aşkar edilmişdir.
Iris haussknechtii açıq şam meşələrində, quru otlu çəmənliklərdə və quru torpaqlarda, dəniz səviyyəsindən 300–2300 m yüksəkliklərdə yetişir.
Becərilməsi
| ]Avropada və İngiltərədə yetişdirilməsi çətindir.
Neytral olaraq bir qədər turşulu, qidalı maddələrlə zəngin çınqıllı torpaqlarda böyüməyə üstünlük verir. Əhəngli torpaqları sevmir. Tam günəşli mövqelərə üstünlük verir. Yazda, böyümək dövründə sərbəst axan su olmalıdır. Ayrıca, payız zamanı yuxusuz dövrdə bir qədər su içməlidir.
Bu növlərin bağ daxilində becərilməsinin çətil olduğu bilinir. Əkildikdən sonra narahat olmağa təşəbbüs göstərir, kolluqlar bir neçə il (ideal şəkildə 10–15 il) eyni ərazidə qalmalıdır. Bu növü rododendronla birlikdə torfun içində də böyütmək olar.Kyu kral botanika bağlarında böyüdülməsi mümkündür.
Çoxaldılması
| ]Iris haussknechtii vegetativ yolla və ya toxum yetişdirməklə də yayıla bilər. Uyğunlaşma probleminə görə toxum yetişdirmə ən yaxşı seçimdir. Toxumlar irisdəki qurudulmuş toxum kapsulalarından toplana bilər (çiçəkləndikdən sonra). Toxumlar istənilən vaxt əkilə bilər, ancaq qış və ya yazın əvvəli daha yaxşı nəticələr verir, çünki nəm şəraitdə soyuğa üstünlük verirlər. Toxumlar çox incə bir qum təbəqəsi və ya çınqıl ilə örtülməlidir. Toxum cücərmək üçün çox uzun vaxt tələb edir, bəzən aylarla görünmür. Bu müddət 6–12 aya qədər uzana bilər.
Zəhər
| ]Bir çox digər iris növləri kimi, bitkinin əksər hissəsi zəhərlidir (xüsusən kök və yarpaqlar) və əgər yeyilərsə mədə ağrısı və qusmayla nəticələnə bilər. Bitki ilə işləmək dəri qıcıqlanmasına və ya allergik reaksiyaya səbəb ola bilər.
Sinonimləri
| ]Homotipik sinonimləri
| ]- Chamaeiris haussknechtii (Bornm. ex Baker) M.B.Crespo
- Iris kerneriana Asch. & Sint. ex Dykes
- Xyridion kernerianum Rodion.
Heterotipik sinonimləri
| ]- Iris graminifolia Freyn
İstinadlar
| ]- Phillips, Roger; Rix, Martyn. Perennials Vol. 1. Pan Books Ltd. 1991. səh. 188. ISBN .
- Phillips, Roger; Rix, Martyn. Perennials Vol. 1. Pan Books Ltd. 1991. səh. 188. ISBN .
- . "Handbook of Garden Irises" (PDF). beardlessiris.org (The Group for Beardless Irises). 2009. 3 noyabr 2014 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 1 noyabr 2014.
- Cassidy, George E.; Linnegar, Sidney. Growing Irises (Revised). Bromley: Christopher Helm. 1987. səh. 146. ISBN .
- Austin, Claire. Irises: A Gardener's Encyclopedia. Timber Press, Incorporated. 2005. ISBN . 8176432M.}
- "Iris kerneriana". plant-world-seeds.com. 3 mart 2016 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 fevral 2015.
- Christopher Bricknell, redaktorGardeners' Encyclopedia of Plants and Flowers. Dorling Kindersley. 1994 [1989]. səh. 522. ISBN .
- "Spuria Irises". herbs2000. 21 aprel 2005 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 yanvar 2015.
- Stebbings, Geoff. The Gardener's Guide to Growing Irises. Newton Abbot: David and Charles. 1997. səh. 61. ISBN .
- Franco, Alain. "(SPEC) Iris kerneriana Aschers. & Sint. ex Baker". wiki.irises.org (American Iris Society). 20 aprel 2010. 31 oktyabr 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 sentyabr 2014.
- "Iris kerneriana". gardenaway.com. 11 fevral 2015 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 fevral 2015.
- "Iris kerneriana". jardinsdugue.eu. 21 aprel 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 fevral 2015.
- "Iris summary" (PDF). pacificbulbsociety.org. 14 aprel 2014. 16 may 2011 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 23 noyabr 2014.
- "Iris kerneriana". rareplants.co.uk. 11 fevral 2015 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 fevral 2015.
- Ozkan, Mustafa; Kandemir, Nezahat; Senel, Gulcan. "Karyological study on some endemic Iris L. (Iridaceae) species from Turkey" (PDF). Pakistan Journal of Botany. 33 (2). 2001: 167–171. 11 fevral 2015 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 9 fevral 2015.
- Başera, Kemal H.C.; Demircia, Betül; Orhanb, Ilkay Erdogan; Kartalc, Murat; Sekeroglud, Nazim; Senerb, Bilge. "Composition of Volatiles from Three Iris Species of Turkey". Journal of Essential Oil Research. 23 (4). 2011: 66–71. doi:10.1080/10412905.2011.9700471.
- Kukula-Koch, Wirginia; Sieniawska, Elwira; Widelski, Jarosław; Urjin, Otgonbataar; Głowniak, Paweł; Skalicka-Woźniak, Krystyna. "Major secondary metaboloities of Iris spp". Phytochemistry Reviews, Fundamentals and Perspectives of Natural Products Research. 12 (4). 2013: 51–80. doi:10.1007/s11101-013-9333-1. 27 yanvar 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 fevral 2015.
- "Iris kerneriana". davesgarden.com. 11 aprel 2010 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 fevral 2015.
Həmçinin bax
| ]wikipedia, oxu, kitab, kitabxana, axtar, tap, meqaleler, kitablar, oyrenmek, wiki, bilgi, tarix, tarixi, endir, indir, yukle, izlə, izle, mobil, telefon ucun, azeri, azəri, azerbaycanca, azərbaycanca, sayt, yüklə, pulsuz, pulsuz yüklə, haqqında, haqqinda, məlumat, melumat, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, şəkil, muisiqi, mahnı, kino, film, kitab, oyun, oyunlar, android, ios, apple, samsung, iphone, pc, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, web, computer, komputer
Vikipediya azad ensiklopediya Iris haussknechtiiElmi tesnifatDomen EukariotlarKlad DiaphoretickesRanqsiz ArxeplastidlerAlem BitkilerKlad StreptofitlerKlad Ali bitkilerKlad Coxsporlu bitkilerKlad Borulu bitkilerKlad Toxumlu bitkilerKlad Cicekli bitkilerKlad BirlepelilerDeste QulancarciceklilerFesile SusenkimilerYarimfesile SusenkimilerTriba SusenkimilerCins SusenNov Iris haussknechtiiBeynelxalq elmi adiIris haussknechtii 1892Vikianbarda sekil axtarisi Iris haussknechtii lat Iris haussknechtii bitkiler aleminin qulancarcicekliler destesinin susenkimiler fesilesinin susen cinsine aid bitki novu Turkiyede yetisen etirli sari ciceklerdir Mulayim bolgelerde dekorativ bitki kimi becerilir Tesviri span Tez tez daha boyuk yarpaqlari olan Iris halophila ile qarisdirilir Ciceklerin renginden basqa diger bir cox xususiyyetleri ile Iris sintenisii ile de benzerdir Uzun nazik koklere malikdir Bu bitkilerin surunen destelerini emele getire biler Nazik otabenzer parlaq ve ya solgun yasil yarpaqlari var 30 santimetr 12 duym uzunluguna 2 3 mm nadir hallarda 1 sm enine qeder boyuye bilerler Iris graminea dan daha sixdirlar Cicek saplari normal olaraq dar yarpaqlardan daha uzun olur 20 45 santimetr arasinda hundurluye qeder boyuye bilerler Cox nadir hallarda 55 santimetre catirlar Aid oldugu cinsin diger novlerine nisbeten daha genis cetire malikdir ve sapda 2 4 cicek acir Genis seffaf hududlari olan kasayarpaqlari var Etirli cicekler yaz ve yazin evvellerinde may iyul aylari arasinda gorunmeye baslayir Cicekler bir sira sari reng calarlarinda kukurdu sari limon sarisi saman sarisi solgun sari ve tutqun krem renginde ola biler Cicekler 5 12 diametrinde olur 2 cut 3 boyuk tek yarpagi var Biokimya span Irislerin coxu diploid oldugundan iki dest xromosoma sahibdir Bu hibridleri ve qruplasmalari tesnif etmek ucun istifade edile biler 2n 18 sayina malikdir Bu reqem La Cour lakin nesr olunmamis ve Lenzin her ikisi terefinden 1963 cu ilde 2n 18 olaraq sayilmisdir 2011 ci ilde Turkiyeden gelen 3 nov yerli iris icerisinde muxtelif ucucu kimyevi birlesmelerin tapilmasi ucun bir is aparildi Iris pseudacorus Iris haussknechtii ve Iris sofarana Beysehir ve Trabzonda becerilerek toplanmisdi Qaz xromatoqrafiyasi ve kutlevi spektrometriya metodlarindan istifade edildi Arasdirmalarda Iris haussknechtii ciceklerinde a kessil asetat 14 7 longipinene 10 8 kaprit tursusu 10 6 heptakosan 10 2 heksadekanoik tursusu 9 5 askar edilidi Iris haussknechtii kokleri tetradekanoik tursusu 31 5 heptakosan 10 0 a kessil asetat 9 5 nonakosan 8 8 ve 6 metil 5 hepten 2 bir 7 7 ehtiva edirdi Iris haussknechtii da ise nonakosan 18 3 heptakosan 16 7 pentakosan 10 3 ve trikosan 6 0 askar edildi 2013 cu ilde Iris novlerinin muxtelif kimyevi birlesmeleri uzerinde aparilan bir arasdirma zamani Iris soforana ve Iris haussknechtii sapilarinda b iron Iris haussknechtii saplarinda trans bionon 5 6 epoksid oldugu askar edildi Yayilmasi span Qerbi Asiyanin kicik bir mulayim bolgesi ucun tipikdir Simali Turkiyede Bolunun serqinden Erzuruma ve cenubda Kaz Dagindan Ankaraya qeder tapilir O cumleden Amasya seheri ve Direkli Yassucal ve Abacu kendleri etrafinda askar edilmisdir Iris haussknechtii aciq sam meselerinde quru otlu cemenliklerde ve quru torpaqlarda deniz seviyyesinden 300 2300 m yuksekliklerde yetisir Becerilmesi span Avropada ve Ingilterede yetisdirilmesi cetindir Neytral olaraq bir qeder tursulu qidali maddelerle zengin cinqilli torpaqlarda boyumeye ustunluk verir Ehengli torpaqlari sevmir Tam gunesli movqelere ustunluk verir Yazda boyumek dovrunde serbest axan su olmalidir Ayrica payiz zamani yuxusuz dovrde bir qeder su icmelidir Bu novlerin bag daxilinde becerilmesinin cetil oldugu bilinir Ekildikden sonra narahat olmaga tesebbus gosterir kolluqlar bir nece il ideal sekilde 10 15 il eyni erazide qalmalidir Bu novu rododendronla birlikde torfun icinde de boyutmek olar Kyu kral botanika baglarinda boyudulmesi mumkundur Coxaldilmasi span Iris haussknechtii vegetativ yolla ve ya toxum yetisdirmekle de yayila biler Uygunlasma problemine gore toxum yetisdirme en yaxsi secimdir Toxumlar irisdeki qurudulmus toxum kapsulalarindan toplana biler ciceklendikden sonra Toxumlar istenilen vaxt ekile biler ancaq qis ve ya yazin evveli daha yaxsi neticeler verir cunki nem seraitde soyuga ustunluk verirler Toxumlar cox ince bir qum tebeqesi ve ya cinqil ile ortulmelidir Toxum cucermek ucun cox uzun vaxt teleb edir bezen aylarla gorunmur Bu muddet 6 12 aya qeder uzana biler Zeher span Bir cox diger iris novleri kimi bitkinin ekser hissesi zeherlidir xususen kok ve yarpaqlar ve eger yeyilerse mede agrisi ve qusmayla neticelene biler Bitki ile islemek deri qiciqlanmasina ve ya allergik reaksiyaya sebeb ola biler Sinonimleri span Homotipik sinonimleri span Chamaeiris haussknechtii Bornm ex Baker M B Crespo Iris kerneriana Asch amp Sint ex Dykes Xyridion kernerianum Rodion Heterotipik sinonimleri span Iris graminifolia FreynIstinadlar span Phillips Roger Rix Martyn Perennials Vol 1 Pan Books Ltd 1991 seh 188 ISBN 9780330327749 Phillips Roger Rix Martyn Perennials Vol 1 Pan Books Ltd 1991 seh 188 ISBN 9780330327749 Handbook of Garden Irises PDF beardlessiris org The Group for Beardless Irises 2009 3 noyabr 2014 tarixinde arxivlesdirilib PDF Istifade tarixi 1 noyabr 2014 Cassidy George E Linnegar Sidney Growing Irises Revised Bromley Christopher Helm 1987 seh 146 ISBN 978 0 88192 089 5 Austin Claire Irises A Gardener s Encyclopedia Timber Press Incorporated 2005 ISBN 978 0881927306 8176432M Iris kerneriana plant world seeds com 3 mart 2016 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Istifade tarixi 9 fevral 2015 Christopher Bricknell redaktorGardeners Encyclopedia of Plants and Flowers Dorling Kindersley 1994 1989 seh 522 ISBN 978 0751301472 Spuria Irises herbs2000 21 aprel 2005 tarixinde arxivlesdirilib Istifade tarixi 14 yanvar 2015 Stebbings Geoff The Gardener s Guide to Growing Irises Newton Abbot David and Charles 1997 seh 61 ISBN 978 0715305393 Franco Alain SPEC Iris kerneriana Aschers amp Sint ex Baker wiki irises org American Iris Society 20 aprel 2010 31 oktyabr 2015 tarixinde arxivlesdirilib Istifade tarixi 29 sentyabr 2014 Iris kerneriana gardenaway com 11 fevral 2015 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Istifade tarixi 9 fevral 2015 Iris kerneriana jardinsdugue eu 21 aprel 2021 tarixinde arxivlesdirilib Istifade tarixi 9 fevral 2015 Iris summary PDF pacificbulbsociety org 14 aprel 2014 16 may 2011 tarixinde arxivlesdirilib PDF Istifade tarixi 23 noyabr 2014 Iris kerneriana rareplants co uk 11 fevral 2015 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Istifade tarixi 9 fevral 2015 Ozkan Mustafa Kandemir Nezahat Senel Gulcan Karyological study on some endemic Iris L Iridaceae species from Turkey PDF Pakistan Journal of Botany 33 2 2001 167 171 11 fevral 2015 tarixinde arxivlesdirilib PDF Istifade tarixi 9 fevral 2015 Basera Kemal H C Demircia Betul Orhanb Ilkay Erdogan Kartalc Murat Sekeroglud Nazim Senerb Bilge Composition of Volatiles from Three Iris Species of Turkey Journal of Essential Oil Research 23 4 2011 66 71 doi 10 1080 10412905 2011 9700471 Kukula Koch Wirginia Sieniawska Elwira Widelski Jaroslaw Urjin Otgonbataar Glowniak Pawel Skalicka Wozniak Krystyna Major secondary metaboloities of Iris spp Phytochemistry Reviews Fundamentals and Perspectives of Natural Products Research 12 4 2013 51 80 doi 10 1007 s11101 013 9333 1 27 yanvar 2016 tarixinde arxivlesdirilib Istifade tarixi 9 fevral 2015 Iris kerneriana davesgarden com 11 aprel 2010 tarixinde arxivlesdirilib Istifade tarixi 9 fevral 2015 Hemcinin bax span Takson eynilesdirmeleriWikidata Q15570970 Wikispecies Iris haussknechtii GBIF 5298385 GRIN 428734 iNaturalist 508379 IPNI 438755 1 Plant List kew 322006 POWO urn lsid ipni org names 438686 1 Tropicos 50277769 WCSP 322006 WFO wfo 0000783505 Kateqoriya SusenGizli kateqoriyalar Imtina edilmis goruntu basliqlarina malik sehifelerVikipediya Kartockasinda yanlis alem gosterilen biologiya meqaleleriVikipediya Sekilleri olmayan meqaleler tip takson Vikipediya Sekli olmayan orqanizmler haqqinda meqalelerVikinovlere istinadi olmayan meqalelerUTMX siz biologiya meqaleleriMBMM siz biologiya meqaleleriEOL suz biologiya meqaleleriTakson sablonu istifade olunan meqalelerTaksonbarda from parametri daxil edilmemis meqaleler