Azərbaycanca
Deutsch
日本語
Lietuvos
සිංහල
Türkçe
Українська
United State
Urud qalası - Urud qalası Urud kəndi yaxınlığında yerləşən tarixi türk qalasıdır. Urud qalası qədim Zəngəzurun Qarakilsə nahiyəsinin Urud kəndində Bazarçayın sağ sahilindəki təpəlikdə VIVII əsrlərdə inşa edilmişdir.
| Urud qalası | |
|---|---|
| Ölkə |  Ermənistan |
| Yerləşir | Sünik mərzinin Qafan və Qacaran şəhərləri arasında, Oxçuçay və Kığı çaylarının qovuşan yerində, Novruzyurd adlı təpənin üstündə |
| Aidiyyatı | |
| Tikilmə tarixi | III-IV əsrlər |
| | |
Haqqında
Hündür sıldırım qayanın üstündə yerləşən qala üç tərəfdən Bazarçay çayının dərin dərəsi, bir tərəfdən isə divarla əhatələnmişdir. Yerli azərbaycanlı əhali arasında qaladan çaya gizli yolun olması haqqında fikirlər vardı. Qala – qayanın aşağısında təxminən yarım kilometr uzanan böyük bir yaşayış məntəqəsinin qalıqları görünürdü. Urud qalasının adı mənbələrdə 450-ci il hadisələrindən bəhs edilərkən çəkilir. Qala 1075–1094-cü illərdə Sünikin hökmdarı I Senikərimə məxsus idi. Qala 1104-cü ildə Səlcuqlular, 1386-cı ildə Əmir Teymur, 1407-ci ildə Qara Yusif tərəfindən fəth edilmişdir.XIII əsrin əvvəllərində Xəzərin şimalından gələn qıpçaq Orbelilər nəsli Zəngəzurda məskunlaşaraq xristianlığı qəbul etmişlər. Orbelilər nəsli sonradan erməniləşmişlər. Əmir Teymurun qoşunları 1386-cı ildə Süniki işğal edərkən Urud qalasını da zəbt etmişdir. Qaraqoyunlu hökmdarı Qara Yusif 1407-ci ildə Urud qalasını almış və yerli feodal məlik Bağırı qalanın hakimi təyin etmişdir. Qaraqoyunlu feodallarından olan Məlik Bağırın tayfası üç yüz ilə yaxın bir müddətdə Urud qalasının hakimi olmuşlar. Məlikbağırlılar XX əsrin əvvəllərinə kimi Urudda yaşamış, yüksək dini təhsil görmüş, dini rütbə daşımış, savadlı, sayılıb seçilən bir nəsil kimi tanınmışlar. Urud qalası indi uçulub-dağılmış haldadır, qalanın yuxarıdan görünüşü şimal-qərb və cənub-şərqə doğru uzanan yəhər formasındadır. Qala hər üç tərəfdən sıldırım qayalarla əhatə olunmuşdur. Yalnız cənub-qərb tərəfdən qoşa hasar divarlarının qalıqları görünür. Hasar iri, yonulmamış bazalt daşlarla və gəc məhlulla hörülmüşdür. Urud qalasının Bazarçaya baxan divarında çaya doğru gedən yeraltı yolun qalıqları indiyədək saxlanılmaqdadır.
Tarixi
Urud qalası haqqında Sultan fərmanından çıxarışı: "Bitlis hakimi Şərəf xan ilə Maku sancaqbəyisi Əvəz bəy Sultana məktub göndərib, bildirdilər ki, Naxçıvan əyanından Əmir Ziyaülmülkün övladlarından olan mövlana Məhəmməd bəd əməlli qızılbaşlardan üz döndərib, öz adamları ilə gəlib Urud qalasına yerləşmişdir. Urud qalasında olduğu müddət ərzində qızılbaşlarla dəfələrlə vuruşmuş və onları məhv etmişdir. Qalanın hakimi Urud qalasını zəbt etmək məqsədilə üzərinə hücum etmişdirsə də, döyüşləri uduzub geri çəkilmişdir. Urud qalasını lazımınca müdafiə etmiş mövlana Məhəmməd sultan üçün də böyük xidmətlər göstərmişdir. Deyilənləri nəzərə alaraq, mövlana Məhəmmədə məxsus və Naxçıvanın Cəhrik, Qıvraq adlı kəndlərindən və Türküt adlı məzrədən ibarət övlad vəqfinin yenə də onun istifadəsində qalması üçün Sultandan xahiş olunmuş, Sultanın cümadüləvvəl ayı 995-ci il tarixində bu barədə fərmanı (əmri-şərif) verilmişdir
Adının dəyişdirilməsi
Hündür, sıldırım qayanın zirvəsində yerləşən qala üç tərəfdən Bazarçay çayının dərin dərəsi, bir tərəfdən divarla əhatələnmişdi. Yerli camaatın dediyinə görə, qalanın zirvəsindən çaya gizli yol varmış. Qala-qayanın aşağısında təxminən yarım kilometr uzanan böyük bir yaşayış məntəqəsinin qalıqları görünürdü. 03.07.1968-ci ildə ermənilər Urud kəndinin adını dəyişib Vorotan, Urud qalasının adını isə Vorotanberd qoymuşlar. Urud kəndində 1988-ci ilə qədər ancaq Azərbaycan türkləri yaşamışlar. Bu kəndə ilk ermənilər Qərbi Azərbaycan türklərinin 1988-ci il soyqırımından sonra köçmüşlər. Urud qalasının yalnız xarabalıqları qalır.
İstinadlar
- Ə. Ələkbərli – Qərbi Azərbaycan abidələri, Bakı, Nurlan, 2007, səh 44–45
- "Qədim türk qalası Urud". genderi.org. İstifadə tarixi: 19 sentyabr 2023.[ölü keçid]
- Musa Urud. Zəngəzur. (Elmi-publisistik nəşr). Bakı, "NURLAR" Nəşriyyat-Poliqrafiya Mərkəzi, 2005
- "Ermənilər hər zaman tarixi torpaqlarımızda terror və vandalizm siyasəti həyata keçiriblər". ikisahil.az. 2022-11-20 tarixində . İstifadə tarixi: 19 sentyabr 2023.
Həmçinin bax
wikipedia, oxu, kitab, kitabxana, axtar, tap, meqaleler, kitablar, oyrenmek, wiki, bilgi, tarix, tarixi, endir, indir, yukle, izlə, izle, mobil, telefon ucun, azeri, azəri, azerbaycanca, azərbaycanca, sayt, yüklə, pulsuz, pulsuz yüklə, haqqında, haqqinda, məlumat, melumat, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, şəkil, muisiqi, mahnı, kino, film, kitab, oyun, oyunlar, android, ios, apple, samsung, iphone, pc, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, web, computer, komputer
Urud qalasi Urud qalasi Urud kendi yaxinliginda yerlesen tarixi turk qalasidir Urud qalasi qedim Zengezurun Qarakilse nahiyesinin Urud kendinde Bazarcayin sag sahilindeki tepelikde VIVII esrlerde insa edilmisdir Urud qalasiOlke ErmenistanYerlesir Sunik merzinin Qafan ve Qacaran seherleri arasinda Oxcucay ve Kigi caylarinin qovusan yerinde Novruzyurd adli tepenin ustundeAidiyyatiTikilme tarixi III IV esrlerOxcu qalasiHaqqindaHundur sildirim qayanin ustunde yerlesen qala uc terefden Bazarcay cayinin derin deresi bir terefden ise divarla ehatelenmisdir Yerli azerbaycanli ehali arasinda qaladan caya gizli yolun olmasi haqqinda fikirler vardi Qala qayanin asagisinda texminen yarim kilometr uzanan boyuk bir yasayis menteqesinin qaliqlari gorunurdu Urud qalasinin adi menbelerde 450 ci il hadiselerinden behs edilerken cekilir Qala 1075 1094 cu illerde Sunikin hokmdari I Senikerime mexsus idi Qala 1104 cu ilde Selcuqlular 1386 ci ilde Emir Teymur 1407 ci ilde Qara Yusif terefinden feth edilmisdir XIII esrin evvellerinde Xezerin simalindan gelen qipcaq Orbeliler nesli Zengezurda meskunlasaraq xristianligi qebul etmisler Orbeliler nesli sonradan ermenilesmisler Emir Teymurun qosunlari 1386 ci ilde Suniki isgal ederken Urud qalasini da zebt etmisdir Qaraqoyunlu hokmdari Qara Yusif 1407 ci ilde Urud qalasini almis ve yerli feodal melik Bagiri qalanin hakimi teyin etmisdir Qaraqoyunlu feodallarindan olan Melik Bagirin tayfasi uc yuz ile yaxin bir muddetde Urud qalasinin hakimi olmuslar Melikbagirlilar XX esrin evvellerine kimi Urudda yasamis yuksek dini tehsil gormus dini rutbe dasimis savadli sayilib secilen bir nesil kimi taninmislar Urud qalasi indi uculub dagilmis haldadir qalanin yuxaridan gorunusu simal qerb ve cenub serqe dogru uzanan yeher formasindadir Qala her uc terefden sildirim qayalarla ehate olunmusdur Yalniz cenub qerb terefden qosa hasar divarlarinin qaliqlari gorunur Hasar iri yonulmamis bazalt daslarla ve gec mehlulla horulmusdur Urud qalasinin Bazarcaya baxan divarinda caya dogru geden yeralti yolun qaliqlari indiyedek saxlanilmaqdadir TarixiUrud qalasi haqqinda Sultan fermanindan cixarisi Bitlis hakimi Seref xan ile Maku sancaqbeyisi Evez bey Sultana mektub gonderib bildirdiler ki Naxcivan eyanindan Emir Ziyaulmulkun ovladlarindan olan movlana Mehemmed bed emelli qizilbaslardan uz donderib oz adamlari ile gelib Urud qalasina yerlesmisdir Urud qalasinda oldugu muddet erzinde qizilbaslarla defelerle vurusmus ve onlari mehv etmisdir Qalanin hakimi Urud qalasini zebt etmek meqsedile uzerine hucum etmisdirse de doyusleri uduzub geri cekilmisdir Urud qalasini laziminca mudafie etmis movlana Mehemmed sultan ucun de boyuk xidmetler gostermisdir Deyilenleri nezere alaraq movlana Mehemmede mexsus ve Naxcivanin Cehrik Qivraq adli kendlerinden ve Turkut adli mezreden ibaret ovlad veqfinin yene de onun istifadesinde qalmasi ucun Sultandan xahis olunmus Sultanin cumadulevvel ayi 995 ci il tarixinde bu barede fermani emri serif verilmisdirAdinin deyisdirilmesiHundur sildirim qayanin zirvesinde yerlesen qala uc terefden Bazarcay cayinin derin deresi bir terefden divarla ehatelenmisdi Yerli camaatin dediyine gore qalanin zirvesinden caya gizli yol varmis Qala qayanin asagisinda texminen yarim kilometr uzanan boyuk bir yasayis menteqesinin qaliqlari gorunurdu 03 07 1968 ci ilde ermeniler Urud kendinin adini deyisib Vorotan Urud qalasinin adini ise Vorotanberd qoymuslar Urud kendinde 1988 ci ile qeder ancaq Azerbaycan turkleri yasamislar Bu kende ilk ermeniler Qerbi Azerbaycan turklerinin 1988 ci il soyqirimindan sonra kocmusler Urud qalasinin yalniz xarabaliqlari qalir IstinadlarE Elekberli Qerbi Azerbaycan abideleri Baki Nurlan 2007 seh 44 45 Qedim turk qalasi Urud genderi org Istifade tarixi 19 sentyabr 2023 olu kecid Musa Urud Zengezur Elmi publisistik nesr Baki NURLAR Nesriyyat Poliqrafiya Merkezi 2005 Ermeniler her zaman tarixi torpaqlarimizda terror ve vandalizm siyaseti heyata keciribler ikisahil az 2022 11 20 tarixinde Istifade tarixi 19 sentyabr 2023 Hemcinin baxUrud Zengezur Urud abideler kompleksi Urud korpusu Urud qebiristanligi