| Tenreklər | ||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| | ||||||||||||
| Elmi təsnifat | ||||||||||||
| XƏTA: parent və rang parametrlərini doldurmaq lazımdır. ???: Tenreklər | ||||||||||||
| Beynəlxalq elmi adı | ||||||||||||
| ||||||||||||
Tenrek (lat. Tenrecidae) – Madaqaskarda yaşayan, endemik məməlilər ailəsi. Tenreklər müxtəlif xüsusiyyətlərə malik heyvanlardır və konvergent təkamül nəticəsində bir çox növü kirpi, siçan, opossum, yereşən və ya siçovullara bənzəyir. Bu heyvanların müxtəlif yaşayış mühitlərində, o cümlədən akvatik, ağacda yaşayan, yerüstü və torpaqda yaşayan növləri mövcuddur. İri kirpi kimi tenrek növləri Madaqaskarın quru yarpaqlı meşələrində tapıla bilər.
Taksonomiya
| ]Tenreklərin 29–37 milyon il əvvəl, Afrika üzərindən üzərəkMadaqaskara keçmiş bir növdən təkamül etdiyi düşünülür. Tenrek ailəsinin Madaqaskara necə gəldiyi hələ tam aydın olmasa da, ən güclü hipotezə görə, bir neçə tenrek kiçik bir qrup şəklində üzən bitkilərlə keçmişdir. Tenrek ailəsi Madaqaskara köçən və burada çoxalan dörd yerli məməli ailəsindən biridir. Madaqaskara yerləşdikdən sonra tenreklər müxtəlif mühitlərdə yaşayış sahələri tutmuş və konvergent təkamül nəticəsində digər oxşar olmayan məməlilərlə bənzər xüsusiyyətlər inkişaf etdirmişlər. Məsələn, bəzi növləri kirpi tikanlarına sahibdir və təhlükə qarşısında top halında yuvarlana bilir. Bu, konvergent təkamülün bariz nümunəsidir.
Xüsusiyyətləri
| ]Tenreklər, müxtəlif bədən ölçülərinə malik kiçik məməlilərlə tanınır. Ən kiçik növlərin uzunluğu 4.5 sm, ağırlığı isə 5 qramdır. Ən böyük növün isə uzunluğu 39 sm-ə qədər, ağırlığı isə 1 kiloqramdan çox ola bilər. Tenreklər, bədənlərindən çıxan səsləri təkrarlayaraq ətraflarını duymaq üçün səs dalğalarından istifadə edən nadir məməlilərdən biridir. Bundan başqa, tenreklərin bağırsaq və urogenital sistemləri birgə açılışa (kloaka) sahibdir ki, bu xüsusiyyət quşlar, sürünənlər və amfibiyalarla əlaqəlidir. Tenreklərin çoxu omnivordur (hər şey yeyən) və invertebratlarla qidalanır. Onların bədən temperaturu çox aşağıdır və bu səbəbdən digər məməlilərdən fərqli olaraq spermanın soyudulması üçün skrotuma ehtiyacları yoxdur.
Davranışı
| ]Çox sayda tenrek növü gecə aktivdir və zəif görmə qabiliyyətinə sahibdir, lakin digər duyğuları yaxşı inkişaf etmişdir, xüsusilə kirpikləri çox həssasdır. Tenreklərin diş quruluşu da fərqlidir və 32 ilə 42 arasında dişə sahibdirlər. Hamiləlik müddəti 50–64 gündür və nisbətən inkişaf etməmiş bala doğurlar. "Tailless tenrec" növü 32 bala verə bilir və dişiləri 29 süd vəzisi ilə dünyada ən çox süd verən məməlilərdən biridir.
İnsanlarla əlaqəsi
| ]Madaqaskarın bəzi adalarında, xüsusilə Mavriki və Mayotta adalarında əhali tenrek əti yeyir, lakin bu ət çətin tapılır və düzgün hazırlanmadığı təqdirdə ciddi tibbi problemlər yarada bilər. Tenrek növlərindən ""nin genetikası "Mammalian Genome Project" çərçivəsində təhlil ediləcək 16 məməli növündən biridir və gələcəkdə biomedikal araşdırmalarda model orqanizm kimi istifadə edilə bilər.
Təhlükələri
| ]Tenrek növləri üçün əsas təhlükələr arasında meşələrin kəsilməsi, ovlanma, təsadüfi ölümlər və iqlim dəyişikliyi vardır. Meşələrin məhv edilməsi, kənd təsərrüfatı, kommersiya fəaliyyətləri və mədənçilik sahələrinin inkişafı Madaqaskarda tenrek növlərinin yaşayış sahələrinə mənfi təsir göstərir. Hazırda 31 tenrek növü məlumdur, bunlardan 24-ü "Təhdid altında olmayan", 1-i "haqqında az məlumat olan", 4-ü "Həssas" və 2-si "Təhlükə altında" olan növ kimi qiymətləndirilmişdir.
İstinadlar
| ]- Integrated Taxonomic Information System (ing.). 2006.
- Wilson D. E., Reeder D. Class Mammalia Linnaeus, 1758. // Animal Biodiversity: An Outline of Higher-level Classification and Survey of Taxonomic Richness / red. Z. Zhang 2011. C. 3148, burax. 1. S. 56–60. , 978-1-86977-850-7
- Olson, Link E. "Tenrecs". Current Biology. 23 (1). 2013: R5–R8. Bibcode:2013CBio...23...R5O. doi:10.1016/j.cub.2012.11.015. PMID 23305671.
- Everson, K. M.; Soarimalala, V.; Goodman, S. M.; Olson, L. E. "Multiple Loci and Complete Taxonomic Sampling Resolve the Phylogeny and Biogeographic History of Tenrecs (Mammalia: Tenrecidae) and Reveal Higher Speciation Rates in Madagascar's Humid Forests". Systematic Biology. 65 (5). 2016: 890–909. doi:10.1093/sysbio/syw034. PMID 27103169.
- Kinver, M. "Mammals 'floated to Madagascar'". BBC News web site. BBC. 20 yanvar 2010. 21 yanvar 2010 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 yanvar 2010.
- Ali, J. R.; Huber, M. "Mammalian biodiversity on Madagascar controlled by ocean currents". . 463 (4 Feb. 2010). 20 yanvar 2010: 653–656. Bibcode:2010Natur.463..653A. doi:10.1038/nature08706. PMID 20090678.
- Douady, C. J.; Catzeflis, F.; Kao, D. J.; Springer, M. S.; Stanhope, M. J. "Molecular Evidence for the Monophyly of Tenrecidae (Mammalia) and the Timing of the Colonization of Madagascar by Malagasy Tenrecs". Molecular Phylogenetics and Evolution. 22 (3). 2002: 357–363. Bibcode:2002MolPE..22..357D. doi:10.1006/mpev.2001.1055. PMID 11884160.
- Poux, C.; Madsen, O.; Glos, J.; de Jong, W. W.; Vences, M. "Molecular phylogeny and divergence times of Malagasy tenrecs: Influence of data partitioning and taxon sampling on dating analyses". BMC Evolutionary Biology. 8 (1). 2008: 102. Bibcode:2008BMCEE...8..102P. doi:10.1186/1471-2148-8-102. PMC 2330147. PMID 18377639.
- Everson, Kathryn M.; Soarimalala, Voahangy; Goodman, Steven M.; Olson, Link E. "Multiple Loci and Complete Taxonomic Sampling Resolve the Phylogeny and Biogeographic History of Tenrecs (Mammalia: Tenrecidae) and Reveal Higher Speciation Rates in Madagascar's Humid Forests". Systematic Biology. 65 (5). 21 aprel 2016: 890–909. doi:10.1093/sysbio/syw034. ISSN 1063-5157. PMID 27103169.
- Nicholl, Martin. Macdonald, D. (redaktor). The Encyclopedia of Mammals. New York: Facts on File. 1984. 744–747. ISBN .
- Asher, R.J.; Bennet, N.; Lehmann, T. "The new framework for understanding placental mammal evolution". BioEssays. 31 (8). 2009: 853–864. doi:10.1002/bies.200900053. PMID 19582725.
- Tabuce, R.; Marivaux, L.; Adaci, M.; və b. "Early tertiary mammals from North Africa reinforce the molecular Afrotheria clade". . 274 (1614). 2007: 1159–1166. doi:10.1098/rspb.2006.0229. PMC 2189562. PMID 17329227.
- Seiffert, E. "A new estimate of afrotherian phylogeny based on simultaneous analysis of genomic, morphological, and fossil evidence". BMC Evolutionary Biology. 7 (224). 2007: 13. Bibcode:2007BMCEE...7..224S. doi:10.1186/1471-2148-7-224. PMC 2248600. PMID 17999766.
- Sanchez-Villagra, M. R., Narita, Y. and Kuratani, S. "Thoracolumbar vertebral number: the first skeletal synapomorphy for afrotherian mammals". Syst Biodivers. 5 (1). 2007: 1–17. Bibcode:2007SyBio...5Q...1S. doi:10.1017/S1477200006002258.
- Benstead, J. P.; Olson, L. E. 'Limnogale mergulus, web-footed tenrec or aquatic tenrec // S. M. Goodman; J. P. Benstead (redaktorlar ). The natural history of Madagascar. Chicago: University of Chicago Press. 2003. 1267–1273. ISBN .
- Asher, R. J.; Lehmann, T. "Dental eruption in afrotherian mammals". BMC Biology. 6. 2008: 14. doi:10.1186/1741-7007-6-14. PMC 2292681. PMID 18366669.
- "Afrotherian Conservation | IUCN Afrotheria Specialist Group". www.afrotheria.net. 15 yanvar 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 aprel 2022.
- Stephenson, P. J.; Soarimalala, Voahangy; Goodman, Steven M.; və b. "Review of the status and conservation of tenrecs (Mammalia: Afrotheria: Tenrecidae)". Oryx. 55 (1). yanvar 2021: 13–22. doi:10.1017/S0030605318001205. hdl:20.500.11850/445760. ISSN 0030-6053.
wikipedia, oxu, kitab, kitabxana, axtar, tap, meqaleler, kitablar, oyrenmek, wiki, bilgi, tarix, tarixi, endir, indir, yukle, izlə, izle, mobil, telefon ucun, azeri, azəri, azerbaycanca, azərbaycanca, sayt, yüklə, pulsuz, pulsuz yüklə, haqqında, haqqinda, məlumat, melumat, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, şəkil, muisiqi, mahnı, kino, film, kitab, oyun, oyunlar, android, ios, apple, samsung, iphone, pc, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, web, computer, komputer
Vikipediya azad ensiklopediya TenreklerElmi tesnifatXETA parent ve rang parametrlerini doldurmaq lazimdir TenreklerBeynelxalq elmi adiTenrecidae J E Gray 1821 Sekil axtarisiITIS 633417NCBI 9369EOL 7690FW 40531 Tenrek lat Tenrecidae Madaqaskarda yasayan endemik memeliler ailesi Tenrekler muxtelif xususiyyetlere malik heyvanlardir ve konvergent tekamul neticesinde bir cox novu kirpi sican opossum yeresen ve ya sicovullara benzeyir Bu heyvanlarin muxtelif yasayis muhitlerinde o cumleden akvatik agacda yasayan yerustu ve torpaqda yasayan novleri movcuddur Iri kirpi kimi tenrek novleri Madaqaskarin quru yarpaqli meselerinde tapila biler Taksonomiya span Tenreklerin 29 37 milyon il evvel Afrika uzerinden uzerekMadaqaskara kecmis bir novden tekamul etdiyi dusunulur Tenrek ailesinin Madaqaskara nece geldiyi hele tam aydin olmasa da en guclu hipoteze gore bir nece tenrek kicik bir qrup seklinde uzen bitkilerle kecmisdir Tenrek ailesi Madaqaskara kocen ve burada coxalan dord yerli memeli ailesinden biridir Madaqaskara yerlesdikden sonra tenrekler muxtelif muhitlerde yasayis saheleri tutmus ve konvergent tekamul neticesinde diger oxsar olmayan memelilerle benzer xususiyyetler inkisaf etdirmisler Meselen bezi novleri kirpi tikanlarina sahibdir ve tehluke qarsisinda top halinda yuvarlana bilir Bu konvergent tekamulun bariz numunesidir Xususiyyetleri span Tenrekler muxtelif beden olculerine malik kicik memelilerle taninir En kicik novlerin uzunlugu 4 5 sm agirligi ise 5 qramdir En boyuk novun ise uzunlugu 39 sm e qeder agirligi ise 1 kiloqramdan cox ola biler Tenrekler bedenlerinden cixan sesleri tekrarlayaraq etraflarini duymaq ucun ses dalgalarindan istifade eden nadir memelilerden biridir Bundan basqa tenreklerin bagirsaq ve urogenital sistemleri birge acilisa kloaka sahibdir ki bu xususiyyet quslar surunenler ve amfibiyalarla elaqelidir Tenreklerin coxu omnivordur her sey yeyen ve invertebratlarla qidalanir Onlarin beden temperaturu cox asagidir ve bu sebebden diger memelilerden ferqli olaraq spermanin soyudulmasi ucun skrotuma ehtiyaclari yoxdur Davranisi span Cox sayda tenrek novu gece aktivdir ve zeif gorme qabiliyyetine sahibdir lakin diger duygulari yaxsi inkisaf etmisdir xususile kirpikleri cox hessasdir Tenreklerin dis qurulusu da ferqlidir ve 32 ile 42 arasinda dise sahibdirler Hamilelik muddeti 50 64 gundur ve nisbeten inkisaf etmemis bala dogurlar Tailless tenrec novu 32 bala vere bilir ve disileri 29 sud vezisi ile dunyada en cox sud veren memelilerden biridir Insanlarla elaqesi span Madaqaskarin bezi adalarinda xususile Mavriki ve Mayotta adalarinda ehali tenrek eti yeyir lakin bu et cetin tapilir ve duzgun hazirlanmadigi teqdirde ciddi tibbi problemler yarada biler Tenrek novlerinden nin genetikasi Mammalian Genome Project cercivesinde tehlil edilecek 16 memeli novunden biridir ve gelecekde biomedikal arasdirmalarda model orqanizm kimi istifade edile biler Tehlukeleri span Tenrek novleri ucun esas tehlukeler arasinda meselerin kesilmesi ovlanma tesadufi olumler ve iqlim deyisikliyi vardir Meselerin mehv edilmesi kend teserrufati kommersiya fealiyyetleri ve medencilik sahelerinin inkisafi Madaqaskarda tenrek novlerinin yasayis sahelerine menfi tesir gosterir Hazirda 31 tenrek novu melumdur bunlardan 24 u Tehdid altinda olmayan 1 i haqqinda az melumat olan 4 u Hessas ve 2 si Tehluke altinda olan nov kimi qiymetlendirilmisdir Istinadlar span Integrated Taxonomic Information System ing 2006 Wilson D E Reeder D Class Mammalia Linnaeus 1758 Animal Biodiversity An Outline of Higher level Classification and Survey of Taxonomic Richness red Z Zhang 2011 C 3148 burax 1 S 56 60 ISBN 978 1 86977 849 1 978 1 86977 850 7 Olson Link E Tenrecs Current Biology 23 1 2013 R5 R8 Bibcode 2013CBio 23 R5O doi 10 1016 j cub 2012 11 015 PMID 23305671 Everson K M Soarimalala V Goodman S M Olson L E Multiple Loci and Complete Taxonomic Sampling Resolve the Phylogeny and Biogeographic History of Tenrecs Mammalia Tenrecidae and Reveal Higher Speciation Rates in Madagascar s Humid Forests Systematic Biology 65 5 2016 890 909 doi 10 1093 sysbio syw034 PMID 27103169 Kinver M Mammals floated to Madagascar BBC News web site BBC 20 yanvar 2010 21 yanvar 2010 tarixinde arxivlesdirilib Istifade tarixi 20 yanvar 2010 Ali J R Huber M Mammalian biodiversity on Madagascar controlled by ocean currents 463 4 Feb 2010 20 yanvar 2010 653 656 Bibcode 2010Natur 463 653A doi 10 1038 nature08706 PMID 20090678 Douady C J Catzeflis F Kao D J Springer M S Stanhope M J Molecular Evidence for the Monophyly of Tenrecidae Mammalia and the Timing of the Colonization of Madagascar by Malagasy Tenrecs Molecular Phylogenetics and Evolution 22 3 2002 357 363 Bibcode 2002MolPE 22 357D doi 10 1006 mpev 2001 1055 PMID 11884160 Poux C Madsen O Glos J de Jong W W Vences M Molecular phylogeny and divergence times of Malagasy tenrecs Influence of data partitioning and taxon sampling on dating analyses BMC Evolutionary Biology 8 1 2008 102 Bibcode 2008BMCEE 8 102P doi 10 1186 1471 2148 8 102 PMC 2330147 PMID 18377639 Everson Kathryn M Soarimalala Voahangy Goodman Steven M Olson Link E Multiple Loci and Complete Taxonomic Sampling Resolve the Phylogeny and Biogeographic History of Tenrecs Mammalia Tenrecidae and Reveal Higher Speciation Rates in Madagascar s Humid Forests Systematic Biology 65 5 21 aprel 2016 890 909 doi 10 1093 sysbio syw034 ISSN 1063 5157 PMID 27103169 Nicholl Martin Macdonald D redaktor The Encyclopedia of Mammals New York Facts on File 1984 744 747 ISBN 978 0 87196 871 5 Asher R J Bennet N Lehmann T The new framework for understanding placental mammal evolution BioEssays 31 8 2009 853 864 doi 10 1002 bies 200900053 PMID 19582725 Tabuce R Marivaux L Adaci M ve b Early tertiary mammals from North Africa reinforce the molecular Afrotheria clade 274 1614 2007 1159 1166 doi 10 1098 rspb 2006 0229 PMC 2189562 PMID 17329227 Seiffert E A new estimate of afrotherian phylogeny based on simultaneous analysis of genomic morphological and fossil evidence BMC Evolutionary Biology 7 224 2007 13 Bibcode 2007BMCEE 7 224S doi 10 1186 1471 2148 7 224 PMC 2248600 PMID 17999766 Sanchez Villagra M R Narita Y and Kuratani S Thoracolumbar vertebral number the first skeletal synapomorphy for afrotherian mammals Syst Biodivers 5 1 2007 1 17 Bibcode 2007SyBio 5Q 1S doi 10 1017 S1477200006002258 Benstead J P Olson L E Limnogale mergulus web footed tenrec or aquatic tenrec S M Goodman J P Benstead redaktorlar The natural history of Madagascar Chicago University of Chicago Press 2003 1267 1273 ISBN 978 0 226 30307 9 Asher R J Lehmann T Dental eruption in afrotherian mammals BMC Biology 6 2008 14 doi 10 1186 1741 7007 6 14 PMC 2292681 PMID 18366669 Afrotherian Conservation IUCN Afrotheria Specialist Group www afrotheria net 15 yanvar 2024 tarixinde arxivlesdirilib Istifade tarixi 23 aprel 2022 Stephenson P J Soarimalala Voahangy Goodman Steven M ve b Review of the status and conservation of tenrecs Mammalia Afrotheria Tenrecidae Oryx 55 1 yanvar 2021 13 22 doi 10 1017 S0030605318001205 hdl 20 500 11850 445760 ISSN 0030 6053 Kateqoriya AfroterilerGizli kateqoriyalar ISBN sehrli kecidlerinin istifade olundugu sehifelerVikipediya Taksosablonsuz biologiya meqaleleriVikipediya Vikidatada menbeleri olan meqalelerVikinovlere istinadi olmayan meqalelerTaksonun latinca adindan istiqametlendirme olmayan biologiya meqaleleriTakson sablonu istifade olunan meqaleler