| Bayram oldu | |
|---|---|
| Müəllif | Molla Pənah Vaqif |
| Orijinal dili | azərbaycanca |
Bayram oldu — Molla Pənah Vaqifin şeiri. "Bayram oldu" şeiri Vaqifin ömrünün 42 illik Qazax dövrünə, Qarabağ xan sarayına daxil olmazdan əvvəlki dövrə aiddir. Bu dövrdə şair maddi sıxıntı çəkmişdir, nisbətən kasıb güzəranı var idi. Şeirdə bu açıq-aydın görünür.
Şeirdə XVIII əsr Azərbaycan insanının vəziyyətinin, məişətinin açıq şəkildə təsvir edilməsi erkən realizmin konkret addımı idi. "Bayram oldu" şeirindən "Görmədim" müxəmməsinədək keçilən yaradıcılıq yolu Molla Pənah Vaqifin erkən realizm ədəbi cərəyanının təkamülünü və inkişafını göstərir. Bu şeir özündən sonra ortaya çıxacaq yeni ədəbi mərhələnin bünövrəsini hazırlayan erkən yeni dövr ədəbiyyatı nümunəsidir. Əsər Molla Pənah Vaqifin şikayətnaməsidir. Burada sadəcə bir adam və ya ailənin vəziyyəti yox, kasıb xalqın vəziyyəti təsvir edildiyi üçün onu "XVIII əsr Azərbaycan ədəbiyyatının da şikayətnaməsi" adlandırmaq mümkündür. "Bayram oldu" şeiri "Füzuli şikayətnamə"sinin davamı, Mirzə Ələkbər Sabirin "Nədamət və şikayət"inin əvvəlidir.
Aşıq Hüseyn Bozalqanlı Vaqifin "Bayram oldu" şeirinə "Bayram gəlib hamı geyib zər-ziba" adlı nəzirə yazmışdır. Bu qoşma şəkli xüsusiyyətləri, qafiyəsi, rədifi, məzmunu etibarilə Molla Pənah Vaqifin təsiri altında yazılmışdır.
Tarixi
| ]
Molla Pənah Vaqifin "Bayram oldu" şeiri onun ömrünün 42 illik Qazax dövrünə, Qarabağ xan sarayına daxil olmazdan əvvəlki dövrə aiddir. Bu dövrdə şair maddi sıxıntı çəkmişdir, nisbətən kasıb güzəranı var idi. "Bayram oldu" şeirində bu aydın görünür.Firudin bəy Köçərli Vaqifin bu dövrünü belə təsvir edir: "Əvvəl vaxtlarda Molla Pənahın məaşı çox təng keçirmiş. Bu barədə həzl təriqi ilə münasibi-hal bu şeirləri yazıbdır ki, onun pərişan halını və şikəstə xatirini eyni ilə bəyan edir." Araz Dadaşzadə də bu dövrdə Vaqifin sıxıntı çəkdiyini və bu münasibətlə "Bayram oldu" şeirini yazdığını qeyd edir.
Analizi
| ]
"Bayram oldu" şeirində şair maddi ehtiyacdan, kasıblıqdan şikayətlənir:
Bayram oldu, heç bilmirəm neyləyim…
Bizim evdə dolu çuval da yoxdur.
Dügüylə yağ hamı çoxdan tükənmiş
Ət heç ələ düşməz, motal da yoxdur.
Şeirdə Vaqif fikrini açıq şəkildə ifadə etməsə də, onun dövrün qanunlarından narazı olduğu aydın görünür. Bu şeirdə Vaqifin cəmiyyətə, var-dövlətə münasibəti əks olunur. Şeirdəki "Bizim evdə dolu çuval da yoxdur" ifadəsi ədəbiyyatın realizmə, məişət məsələlərinə qayıdışının ifadəsi idi. Şeirdə XVIII əsr Azərbaycan insanının vəziyyətinin, məişətinin açıq şəkildə təsvir edilməsi erkən realizmin konkret addımı idi. "Bayram oldu" şeirindən "Görmədim" müxəmməsinədək keçilən yaradıcılıq yolu Molla Pənah Vaqifin erkən realizm ədəbi cərəyanının təkamülünü və inkişafını göstərir. Bu şeir özündən sonra ortaya çıxacaq yeni ədəbi mərhələnin bünövrəsini hazırlayan erkən yeni dövr ədəbiyyatı nümunəsidir. Şeirin hələ şairin ilkin fəaliyyət dövründə yazılması onu göstərir ki, Vaqif bu dövrdə belə həyatı realist təqdim etməkdə maraqlı idi. Əsər Molla Pənah Vaqifin şikayətnaməsidir. Burada sadəcə bir adam və ya ailənin vəziyyəti yox, kasıb xalqın vəziyyəti təsvir edildiyi üçün onu "XVIII əsr Azərbaycan ədəbiyyatının da şikayətnaməsi" adlandırmaq mümkündür. "Bayram oldu" şeiri "Füzuli şikayətnamə"sinin davamı, Mirzə Ələkbər Sabirin "Nədamət və şikayət"inin əvvəlidir.
Şeirin ikinci bəndində şair qeyd edir ki, varlılar yoxsulları naşükür adlandırır, burada Vaqif kənddən qovulmamaq üçün fikrini tam açıq ifadə etmir:
Allaha bizmişik naşükür bəndə,
Bir söz desəm, dəxi qoymazlar kəndə.
Xalq batıb noğula, şəkərə, qəndə,
Bizim evdə axta zoğal da yoxdur.
Vaqif "Bayram oldu" şeirində özünü "kamalı olmayan" adam adlandırır. Burada şair məsələyə məcazi şəkildə yanaşır, dövrün gözü ilə özünü kamalsız adlandırır. Bu da zəmanəyə qarşı istehzadır. Vaqifə görə kamal var, ancaq hakim qüvvələr bu kamalı başa düşüb qiymətləndirə bilmir. Şairi ağrıdan da budur.
"Bayram oldu" şeiri həm də kasıb ailələrdə Novruz bayramının poetik səhnəsidir. Noğul, düyü, motal, yağ, çuval kimi detallar şeirin ab-havasına baxmayaraq, əsərə bayram əhval-ruhiyyəsi verir.
Təsiri
| ]Molla Pənah Vaqifin "Bayram oldu" şeiri şairin daha sonra realizm mövzusunda yazacağı "Bax" rədifli qəzəli və "Görmədim" müxəmməsinin başlanğıc nöqtəsidir. Molla Pənah Vaqif Aşıq Hüseyn Bozalqanlının yaradıcılığına böyük təsir etmişdir. Bozalqanlının qoşmalarında Vaqifin ifadələrinə çox təsadüf edilir. O, Vaqifin "Bayram oldu" şeirinə nəzirə (Bayram gəlib hamı geyib zər-ziba) yazmışdır:
Bayram gəlib hamı geyib zər-ziba,
Bizdə nə bez, qədək, nə şal da yoxdur.
Qocaların şövqi olmaz söhbətə,
Nə başı eşqli cahıl da yoxdur.
Bu qoşma şəkli xüsusiyyətləri, qafiyəsi, rədifi, məzmunu etibarilə Molla Pənah Vaqifin təsiri altında yazılmışdır.
Vaqif realizminin inkişaf xətti
| ]
Vikimənbədə
| ]- Bayram oldu (Müəllifi: Molla Pənah Vaqif)
- Bayram gəlib hamı geyib zər-ziba (Müəllifi: Aşıq Hüseyn Bozalqanlı)
İstinadlar
| ]- Babayev, 2018. səh. 714
- Molla Pənah Vaqif. Həyatı və yaradıcılığı (kollektiv), 2022. səh. 116
- Molla Pənah Vaqif. Həyatı və yaradıcılığı (kollektiv), 2022. səh. 120
- Molla Pənah Vaqif. Həyatı və yaradıcılığı (kollektiv), 2022. səh. 146
- Molla Pənah Vaqif. Həyatı və yaradıcılığı (kollektiv), 2022. səh. 163
- Səfiyeva, 2018. səh. 86
- Molla Pənah Vaqif. Həyatı və yaradıcılığı (kollektiv), 2022. səh. 36
- Səfərli, Yusifli, 2008. səh. 656-657
- Molla Pənah Vaqif. Həyatı və yaradıcılığı (kollektiv), 2022. səh. 151
Ədəbiyyat
| ]- Y. M. Babayev. Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi (XIII–XVIII əsrlər). Dərslik. Təkrar nəşr. Bakı, "Elm və təhsil", 2018, 760 səh.
- Ə. Səfərli, X. Yusifli. "Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi (qədim və orta əsrlər)", Bakı, "Ozan", 2008, 696 səh.
- Molla Pənah Vaqif. Həyatı və yaradıcılığı (kollektiv). Sənətkarın elmi pasportu–31. Bakı, "Elm və təhsil", 2022, 342 səh.
- Vüsal Səfiyeva. Akademik Həmid Araslının folklorşünaslıq irsi. Bakı, Elm və təhsil, 2018, −156 səh.
wikipedia, oxu, kitab, kitabxana, axtar, tap, meqaleler, kitablar, oyrenmek, wiki, bilgi, tarix, tarixi, endir, indir, yukle, izlə, izle, mobil, telefon ucun, azeri, azəri, azerbaycanca, azərbaycanca, sayt, yüklə, pulsuz, pulsuz yüklə, haqqında, haqqinda, məlumat, melumat, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, şəkil, muisiqi, mahnı, kino, film, kitab, oyun, oyunlar, android, ios, apple, samsung, iphone, pc, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, web, computer, komputer
Vikipediya azad ensiklopediya Bayram olduMuellif Molla Penah VaqifOrijinal dili azerbaycancaBayram oldu Vikimenbede Bayram oldu Molla Penah Vaqifin seiri Bayram oldu seiri Vaqifin omrunun 42 illik Qazax dovrune Qarabag xan sarayina daxil olmazdan evvelki dovre aiddir Bu dovrde sair maddi sixinti cekmisdir nisbeten kasib guzerani var idi Seirde bu aciq aydin gorunur Seirde XVIII esr Azerbaycan insaninin veziyyetinin meisetinin aciq sekilde tesvir edilmesi erken realizmin konkret addimi idi Bayram oldu seirinden Gormedim muxemmesinedek kecilen yaradiciliq yolu Molla Penah Vaqifin erken realizm edebi cereyaninin tekamulunu ve inkisafini gosterir Bu seir ozunden sonra ortaya cixacaq yeni edebi merhelenin bunovresini hazirlayan erken yeni dovr edebiyyati numunesidir Eser Molla Penah Vaqifin sikayetnamesidir Burada sadece bir adam ve ya ailenin veziyyeti yox kasib xalqin veziyyeti tesvir edildiyi ucun onu XVIII esr Azerbaycan edebiyyatinin da sikayetnamesi adlandirmaq mumkundur Bayram oldu seiri Fuzuli sikayetname sinin davami Mirze Elekber Sabirin Nedamet ve sikayet inin evvelidir Asiq Huseyn Bozalqanli Vaqifin Bayram oldu seirine Bayram gelib hami geyib zer ziba adli nezire yazmisdir Bu qosma sekli xususiyyetleri qafiyesi redifi mezmunu etibarile Molla Penah Vaqifin tesiri altinda yazilmisdir Tarixi span Elesger Elekberov Molla Penah Vaqif rolunda Vaqif pyesi Molla Penah Vaqifin Bayram oldu seiri onun omrunun 42 illik Qazax dovrune Qarabag xan sarayina daxil olmazdan evvelki dovre aiddir Bu dovrde sair maddi sixinti cekmisdir nisbeten kasib guzerani var idi Bayram oldu seirinde bu aydin gorunur Firudin bey Kocerli Vaqifin bu dovrunu bele tesvir edir Evvel vaxtlarda Molla Penahin measi cox teng kecirmis Bu barede hezl teriqi ile munasibi hal bu seirleri yazibdir ki onun perisan halini ve sikeste xatirini eyni ile beyan edir Araz Dadaszade de bu dovrde Vaqifin sixinti cekdiyini ve bu munasibetle Bayram oldu seirini yazdigini qeyd edir Analizi span Kasib evinde bayram Ezim EzimzadeUc bendlik sade bir qosmada Vaqif ozunemexsus senetkarliq ve kinaye ile tam heyati lovhe cizib ictimai berabersizliyin canli tebii real resmini cekmisdir Araz Dadaszade Bayram oldu seirinde sair maddi ehtiyacdan kasibliqdan sikayetlenir Bayram oldu hec bilmirem neyleyim Bizim evde dolu cuval da yoxdur Duguyle yag hami coxdan tukenmis Et hec ele dusmez motal da yoxdur Seirde Vaqif fikrini aciq sekilde ifade etmese de onun dovrun qanunlarindan narazi oldugu aydin gorunur Bu seirde Vaqifin cemiyyete var dovlete munasibeti eks olunur Seirdeki Bizim evde dolu cuval da yoxdur ifadesi edebiyyatin realizme meiset meselelerine qayidisinin ifadesi idi Seirde XVIII esr Azerbaycan insaninin veziyyetinin meisetinin aciq sekilde tesvir edilmesi erken realizmin konkret addimi idi Bayram oldu seirinden Gormedim muxemmesinedek kecilen yaradiciliq yolu Molla Penah Vaqifin erken realizm edebi cereyaninin tekamulunu ve inkisafini gosterir Bu seir ozunden sonra ortaya cixacaq yeni edebi merhelenin bunovresini hazirlayan erken yeni dovr edebiyyati numunesidir Seirin hele sairin ilkin fealiyyet dovrunde yazilmasi onu gosterir ki Vaqif bu dovrde bele heyati realist teqdim etmekde maraqli idi Eser Molla Penah Vaqifin sikayetnamesidir Burada sadece bir adam ve ya ailenin veziyyeti yox kasib xalqin veziyyeti tesvir edildiyi ucun onu XVIII esr Azerbaycan edebiyyatinin da sikayetnamesi adlandirmaq mumkundur Bayram oldu seiri Fuzuli sikayetname sinin davami Mirze Elekber Sabirin Nedamet ve sikayet inin evvelidir Seirin ikinci bendinde sair qeyd edir ki varlilar yoxsullari nasukur adlandirir burada Vaqif kendden qovulmamaq ucun fikrini tam aciq ifade etmir Allaha bizmisik nasukur bende Bir soz desem dexi qoymazlar kende Xalq batib nogula sekere qende Bizim evde axta zogal da yoxdur Vaqif Bayram oldu seirinde ozunu kamali olmayan adam adlandirir Burada sair meseleye mecazi sekilde yanasir dovrun gozu ile ozunu kamalsiz adlandirir Bu da zemaneye qarsi istehzadir Vaqife gore kamal var ancaq hakim quvveler bu kamali basa dusub qiymetlendire bilmir Sairi agridan da budur Bayram oldu seiri hem de kasib ailelerde Novruz bayraminin poetik sehnesidir Nogul duyu motal yag cuval kimi detallar seirin ab havasina baxmayaraq esere bayram ehval ruhiyyesi verir Tesiri span Molla Penah Vaqifin Bayram oldu seiri sairin daha sonra realizm movzusunda yazacagi Bax redifli qezeli ve Gormedim muxemmesinin baslangic noqtesidir Molla Penah Vaqif Asiq Huseyn Bozalqanlinin yaradiciligina boyuk tesir etmisdir Bozalqanlinin qosmalarinda Vaqifin ifadelerine cox tesaduf edilir O Vaqifin Bayram oldu seirine nezire Bayram gelib hami geyib zer ziba yazmisdir Bayram gelib hami geyib zer ziba Bizde ne bez qedek ne sal da yoxdur Qocalarin sovqi olmaz sohbete Ne basi esqli cahil da yoxdur Bu qosma sekli xususiyyetleri qafiyesi redifi mezmunu etibarile Molla Penah Vaqifin tesiri altinda yazilmisdir Vaqif realizminin inkisaf xetti span Vikimenbede span Bayram oldu Muellifi Molla Penah Vaqif Bayram gelib hami geyib zer ziba Muellifi Asiq Huseyn Bozalqanli Istinadlar span Babayev 2018 seh 714 Molla Penah Vaqif Heyati ve yaradiciligi kollektiv 2022 seh 116 Molla Penah Vaqif Heyati ve yaradiciligi kollektiv 2022 seh 120 Molla Penah Vaqif Heyati ve yaradiciligi kollektiv 2022 seh 146 Molla Penah Vaqif Heyati ve yaradiciligi kollektiv 2022 seh 163 Sefiyeva 2018 seh 86 Molla Penah Vaqif Heyati ve yaradiciligi kollektiv 2022 seh 36 Seferli Yusifli 2008 seh 656 657 Molla Penah Vaqif Heyati ve yaradiciligi kollektiv 2022 seh 151 Edebiyyat span Y M Babayev Azerbaycan edebiyyati tarixi XIII XVIII esrler Derslik Tekrar nesr Baki Elm ve tehsil 2018 760 seh E Seferli X Yusifli Azerbaycan edebiyyati tarixi qedim ve orta esrler Baki Ozan 2008 696 seh Molla Penah Vaqif Heyati ve yaradiciligi kollektiv Senetkarin elmi pasportu 31 Baki Elm ve tehsil 2022 342 seh Vusal Sefiyeva Akademik Hemid Araslinin folklorsunasliq irsi Baki Elm ve tehsil 2018 156 seh Molla Penah VaqifEserleriBayram oldu Aglarsan GormedimXatiresiMolla Penah Vaqifin ve Molla Veli Vidadinin xatire muzeyi Molla Penah Vaqifin bustu Vaqif turbesiFilmoqrafiyaVaqif film 1968 Molla Penah Vaqif film 1990 Qetl gunu film 1990 DigerVaqif dram Vaqif Poeziya Gunleri Qizxanim Medine Kateqoriyalar Elifba sirasina gore edebi eserlerMolla Penah VaqifAzerbaycan dilinde eserlerNovruz bayramiGizli kateqoriya Cagirilan sablonun tekrar arqumentlerinden istifade eden sehifeler
