Azərbaycanca
Deutsch
日本語
Lietuvos
සිංහල
Türkçe
Українська
United State
Xəta — elm və riyaziyyatda müəyyən bir kəmiyyətin doğru (həqiqi) dəyərindən kənarlaşmasını ifadə edən anlayış.
Məsələn, həqiqi dəyəri məlum olmayan p kəmiyyəti üçün hesablanmış qiymət X olarsa, X dəyərinin xətası, yəni p-dən kənarlaşması, X − p fərqi ilə ifadə olunur. Xəta, yaxınlaşdırmanın (approksimasiyanın) nə dərəcədə uğurlu olduğunu göstərən ölçüdür.
Mühəndislikdə və elmdə bir çox kəmiyyətlər ədədi qiyməti tam dəqiqliklə müəyyən edilə bilinməyən riyazi tənliklərlə təsvir olunur. Məsələn, p cəbri üsullarla həll olunmayan mürəkkəb tənliklər sisteminin həlli ola bilər. Daha sadə tənliklərdən istifadə etməklə p-nin təxmini qiymətinin tapılması üsulları tətbiqi riyaziyyatda mühüm yer tutur.
Yaxınlaşdırma metodu, aparılan hesablamada yaranan xəta ilə bağlı (əksər hallarda onun yuxarı sərhədləri ilə) qiymətləndirməni də əhatə etməlidir. Daha geniş mənada desək, X − p xətası aşağıdakı səbəblərdən yarana bilər:
- X, p-nin qeyri-dəqiq ölçmə vasitələri ilə aparılmış ölçüsüdür (ölçmə xətası);
- X, daha geniş bir qrupdan götürülmüş nümunəyə əsaslanaraq p barədə aparılmış statistik qiymətləndirmədir (seçmə xətası);
- p-nin ədədi hesablanması zamanı yalnız məhdud sayda rəqəm mərtəbəsindən istifadə edilmişdir (yuvarlaqlaşdırma xətası).
Riyaziyyatçılar "xəta" terminindən, əsasən, yuxarıda qeyd edilən birinci mənada — yəni həqiqi dəyərdən kənarlaşma mənasında istifadə edirlər.
İstinadlar
| ]- // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). СПб.. 1890–1907.
- George A. Miller, Eugene Galanter, Karl H. Pribram Plans and the Structure of Behavior, 1960, S. 59 ff.
Ədəbiyyat siyahısı
| ]- Семёнова Т. И. Феномен ошибки в когниции, языке и речи Arxiv surəti 4 may 2019 tarixindən (Wayback Machine) saytında // Вестник ИГЛУ, 2012. — № 2.(18) С. 10—15.
- Семёнова Т. И. Ошибочные когниции сквозь призму языка Arxiv surəti 4 may 2019 tarixindən (Wayback Machine) saytında // Вестник Иркутского государственного лингвистического университета 3.(11) 2010.
- Новицкая И. В., Вакалова А. Е. Теория ошибки в свете различных подходов Arxiv surəti 15 noyabr 2017 tarixindən (Wayback Machine) saytında // Молодой учёный. — 2016. — № 26. — С. 788—794.
- Тетерлева Е. В., Попова Ю. К. Понятие ошибки в контексте различных научных дисциплин Arxiv surəti 16 noyabr 2017 tarixindən (Wayback Machine) saytında // Проблемы романо-германской филологии, педагогики и методики преподавания иностранных языков. — Пермь: ПГПУ, 2010. — С. 36—40.
- Костичева В. Н. Ошибка как лингвокультурный феномен (на материале политического дискурса) Arxiv surəti 21 avqust 2018 tarixindən (Wayback Machine) saytında // Magister Dixit. 2012. № 4.
Xarici keçidlər
| ]- Errors contained in reference books – Internet Accuracy Project
wikipedia, oxu, kitab, kitabxana, axtar, tap, meqaleler, kitablar, oyrenmek, wiki, bilgi, tarix, tarixi, endir, indir, yukle, izlə, izle, mobil, telefon ucun, azeri, azəri, azerbaycanca, azərbaycanca, sayt, yüklə, pulsuz, pulsuz yüklə, haqqında, haqqinda, məlumat, melumat, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, şəkil, muisiqi, mahnı, kino, film, kitab, oyun, oyunlar, android, ios, apple, samsung, iphone, pc, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, web, computer, komputer
Vikipediya azad ensiklopediya Qatar qezasi Monparnas Fransa 1895 Xeta elm ve riyaziyyatda mueyyen bir kemiyyetin dogru heqiqi deyerinden kenarlasmasini ifade eden anlayis Meselen heqiqi deyeri melum olmayan p kemiyyeti ucun hesablanmis qiymet X olarsa X deyerinin xetasi yeni p den kenarlasmasi X p ferqi ile ifade olunur Xeta yaxinlasdirmanin approksimasiyanin ne derecede ugurlu oldugunu gosteren olcudur Muhendislikde ve elmde bir cox kemiyyetler ededi qiymeti tam deqiqlikle mueyyen edile bilinmeyen riyazi tenliklerle tesvir olunur Meselen p cebri usullarla hell olunmayan murekkeb tenlikler sisteminin helli ola biler Daha sade tenliklerden istifade etmekle p nin texmini qiymetinin tapilmasi usullari tetbiqi riyaziyyatda muhum yer tutur Yaxinlasdirma metodu aparilan hesablamada yaranan xeta ile bagli ekser hallarda onun yuxari serhedleri ile qiymetlendirmeni de ehate etmelidir Daha genis menada desek X p xetasi asagidaki sebeblerden yarana biler X p nin qeyri deqiq olcme vasiteleri ile aparilmis olcusudur olcme xetasi X daha genis bir qrupdan goturulmus numuneye esaslanaraq p barede aparilmis statistik qiymetlendirmedir secme xetasi p nin ededi hesablanmasi zamani yalniz mehdud sayda reqem mertebesinden istifade edilmisdir yuvarlaqlasdirma xetasi Riyaziyyatcilar xeta termininden esasen yuxarida qeyd edilen birinci menada yeni heqiqi deyerden kenarlasma menasinda istifade edirler Istinadlar span Oshibki Enciklopedicheskij slovar Brokgauza i Efrona V 86 tomah 82 t i 4 dop SPb 1890 1907 George A Miller Eugene Galanter Karl H Pribram Plans and the Structure of Behavior 1960 S 59 ff Edebiyyat siyahisi span Semyonova T I Fenomen oshibki v kognicii yazyke i rechi Arxiv sureti 4 may 2019 tarixinden Wayback Machine saytinda Vestnik IGLU 2012 2 18 S 10 15 Semyonova T I Oshibochnye kognicii skvoz prizmu yazyka Arxiv sureti 4 may 2019 tarixinden Wayback Machine saytinda Vestnik Irkutskogo gosudarstvennogo lingvisticheskogo universiteta 3 11 2010 Novickaya I V Vakalova A E Teoriya oshibki v svete razlichnyh podhodov Arxiv sureti 15 noyabr 2017 tarixinden Wayback Machine saytinda Molodoj uchyonyj 2016 26 S 788 794 Teterleva E V Popova Yu K Ponyatie oshibki v kontekste razlichnyh nauchnyh disciplin Arxiv sureti 16 noyabr 2017 tarixinden Wayback Machine saytinda Problemy romano germanskoj filologii pedagogiki i metodiki prepodavaniya inostrannyh yazykov Perm PGPU 2010 S 36 40 Kosticheva V N Oshibka kak lingvokulturnyj fenomen na materiale politicheskogo diskursa Arxiv sureti 21 avqust 2018 tarixinden Wayback Machine saytinda Magister Dixit 2012 4 Xarici kecidler span Errors contained in reference books Internet Accuracy Project Lugetler ve ensiklopediyalarBoyuk katalan Britannica 11 ci Britannica onlayn Catholic 1997 UniversalisNormativ yoxlamaBNE XX536206 BNF 11975301p GND 4016606 5 LCCN sh85044727 sh85046974 sh85044723 LNB 000078245 SUDOC 027785130 Kateqoriyalar XetalarOlcuInsan kommunikasiyasiRiyazi terminler