Azərbaycanca
Deutsch
日本語
Lietuvos
සිංහල
Türkçe
Українська
United State
Sibir Respublikası (17 iyul 1918 — 3 noyabr 1918) — yarım il müddətində mövcud olan Müvəqqəti Sibir hökuməti tərəfindən idarə edilən dövlət. Respublika iyundan noyabra qədər müddətdə Vətəndaş müharibəsi dönəmində Ural dağlarından Sakit okean sahillərinə qədər uzanırmış. Ərazisinə həmcinin dəmir yolu sahəsi və Harbin əraziləridə daxil olmuşdur.
| Tanınmamış | |||
| Sibir Respublikası | |||
|---|---|---|---|
| |||
 | |||
| | |||
| Paytaxt | Omsk | ||
| Dilləri | rus dili | ||
| Rəsmi dilləri | Rus dili | ||
| İdarəetmə forması | Respublika | ||
İstiqlaliyyətdən öncə
Sibir Respublikasının yaramasının əsas səbəbi 1917-ci ilin dekabrından 1918-ci ilin mayına qədər Rusiyanın şərq hissəsində yaranan idarə boşluqları olmuşdur. Bu zaman Sibirdə vilayətlərin idarə edilməsi üçün dövlət orqanları təşkil edilir.
Respuplikanın tarixi
İcraedici hakimiyyət Müvvəqəti Sibir hökumətinə məxsus olmuşdur. Hökumətə Pyotr Vasileviç Volqodski rəhbərlik etmişdir. Sibir vilayət duması Omsk şəhərində yerləşirdi. Ölkənin əsas hərbi qüvvəsi Sibir ordusu olmuşdur. Bu ordu bir necə 10 minlik qüvvədən ibarət olmuşdur. Orduda separatçılıq gçlü idi. Səbəb isə vilayətlərin müstəqillik istəyi ilə bağlı olmuşdur. 4 iyul 1918 ildə Omsk şəhərində Müvvəqəti Sibir hökuməti başda Volqodski olmaqla Müvvəqəti hökumətin Sibirin müstəqilliyi haqqında deklarasiyanı imzalayırlar.
Deklarasiyada beynəlxalq müstəvidə bərabər hüquqlu, müstəqil siyasət yerdən qurum olması təstiqlənir. Onlar həmcinin ölkənin gerbini, bayrağını və himnini təstiqləyirlər. Digər tərəfdən isə Sibir xalqları vilayət statusulu dövlətin mövcuqluğunu istəməyərək milli əsaslar üzrə bölgü sisteminin təşkilini idtəuirdilər. Hökumət daxilində Liberallar və sosialistlər arasında mübarizə gedirdi. Konfliklər əsasən ölkdə sonuncu kabitetin qurulmaması, mülki və hərbi idarəçiliyin zəyifləməsi olmuşdur. Liberallar ümumrusiya qüvvələri ilə itifaqa girməli olurlar.
Sibir Respublikası bir tərəfli qaydada 23 sentyabr 1918-ci ildə yaradılan Ümumrusiya müvvəqəti dövləti yaradıldıqdan sonra onun tərkibinə keçir.
3 (4?) noyabrda qəbul edilən deklarasiyaya görə Sibir Respublikası Ümumrusiya Müvvəqəti hökumətinin tərkib hissəsi olmaqla yanaşı onun inzibati ərazi bölgülərini olduğu kimi saxlanılır. Vətəndaş müharibəsi dönəmində sibir separatizmini ümumrusiya qüvvələri ilə müzakirə edilməsi onun müstəqilliyinin yox olmasının başlıca səbəbinə çevrilir. 1919-cı ildə dövlətin yenidən yaradılmasını təşkil etmək isə separatimə cəth göstərənlərin azlığı səbəbindən mümküsüz olmuşdur.
Quruluşu haqqında mübahisələr
Respublikanın hüquq xüsusiyyətləri baxımından mübahisələr yaranır. O.F.Qordeevanın fikirincə vətəndaş müharibəsi dönəmində tam dövlət quruluşlu subyekt olmamışdır. Sadəcə müvvəqqəti idarə quruluşu olduğunu bildirir. O sadəcə ilk baxışda dövlət əlamətlərini özündə cəmləyən bir idarə sistemi olmuşdur. A. N. Nikitin isə vətəndaş müharibəsi dönəmində Sibirdə tam dövlət quruluşu formalaşırdı.
Ədəbiyyat
- Лончаков Ю. Г. Аграрная политика временных государственных обрагований на территории Сибири (1918 −1919 гг.) Дисс…. канд. ист. наук.. — Новосибирск, 1997.
- Шиловский М. В. Хроника областнического движения в Сибири (1852−1919) // Материалы к хронике общественного движения в Сибири в 1895−1917 гг.. — Томск, 1994. — Вып. 1. — С. 6−16
İstinadlar
- . 2016-03-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-11-21.
- "Deklarasiya". 2015-05-15 tarixində . İstifadə tarixi: 2015-11-21.
- . 2014-08-08 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-11-21.
wikipedia, oxu, kitab, kitabxana, axtar, tap, meqaleler, kitablar, oyrenmek, wiki, bilgi, tarix, tarixi, endir, indir, yukle, izlə, izle, mobil, telefon ucun, azeri, azəri, azerbaycanca, azərbaycanca, sayt, yüklə, pulsuz, pulsuz yüklə, haqqında, haqqinda, məlumat, melumat, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, şəkil, muisiqi, mahnı, kino, film, kitab, oyun, oyunlar, android, ios, apple, samsung, iphone, pc, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, web, computer, komputer
Sibir Respublikasi 17 iyul 1918 3 noyabr 1918 yarim il muddetinde movcud olan Muveqqeti Sibir hokumeti terefinden idare edilen dovlet Respublika iyundan noyabra qeder muddetde Vetendas muharibesi doneminde Ural daglarindan Sakit okean sahillerine qeder uzanirmis Erazisine hemcinin demir yolu sahesi ve Harbin erazileride daxil olmusdur TaninmamisSibir RespublikasiBayraq d 17 iyun 1918 3 noyabr 1918Paytaxt OmskDilleri rus diliResmi dilleri Rus diliIdareetme formasi RespublikaIstiqlaliyyetden onceSibir Respublikasinin yaramasinin esas sebebi 1917 ci ilin dekabrindan 1918 ci ilin mayina qeder Rusiyanin serq hissesinde yaranan idare bosluqlari olmusdur Bu zaman Sibirde vilayetlerin idare edilmesi ucun dovlet orqanlari teskil edilir Respuplikanin tarixiIcraedici hakimiyyet Muvveqeti Sibir hokumetine mexsus olmusdur Hokumete Pyotr Vasilevic Volqodski rehberlik etmisdir Sibir vilayet dumasi Omsk seherinde yerlesirdi Olkenin esas herbi quvvesi Sibir ordusu olmusdur Bu ordu bir nece 10 minlik quvveden ibaret olmusdur Orduda separatciliq gclu idi Sebeb ise vilayetlerin musteqillik isteyi ile bagli olmusdur 4 iyul 1918 ilde Omsk seherinde Muvveqeti Sibir hokumeti basda Volqodski olmaqla Muvveqeti hokumetin Sibirin musteqilliyi haqqinda deklarasiyani imzalayirlar Deklarasiyada beynelxalq mustevide beraber huquqlu musteqil siyaset yerden qurum olmasi testiqlenir Onlar hemcinin olkenin gerbini bayragini ve himnini testiqleyirler Diger terefden ise Sibir xalqlari vilayet statusulu dovletin movcuqlugunu istemeyerek milli esaslar uzre bolgu sisteminin teskilini idteuirdiler Hokumet daxilinde Liberallar ve sosialistler arasinda mubarize gedirdi Konflikler esasen olkde sonuncu kabitetin qurulmamasi mulki ve herbi idareciliyin zeyiflemesi olmusdur Liberallar umumrusiya quvveleri ile itifaqa girmeli olurlar Sibir Respublikasi bir terefli qaydada 23 sentyabr 1918 ci ilde yaradilan Umumrusiya muvveqeti dovleti yaradildiqdan sonra onun terkibine kecir 3 4 noyabrda qebul edilen deklarasiyaya gore Sibir Respublikasi Umumrusiya Muvveqeti hokumetinin terkib hissesi olmaqla yanasi onun inzibati erazi bolgulerini oldugu kimi saxlanilir Vetendas muharibesi doneminde sibir separatizmini umumrusiya quvveleri ile muzakire edilmesi onun musteqilliyinin yox olmasinin baslica sebebine cevrilir 1919 ci ilde dovletin yeniden yaradilmasini teskil etmek ise separatime ceth gosterenlerin azligi sebebinden mumkusuz olmusdur Qurulusu haqqinda mubahiselerRespublikanin huquq xususiyyetleri baximindan mubahiseler yaranir O F Qordeevanin fikirince vetendas muharibesi doneminde tam dovlet quruluslu subyekt olmamisdir Sadece muvveqqeti idare qurulusu oldugunu bildirir O sadece ilk baxisda dovlet elametlerini ozunde cemleyen bir idare sistemi olmusdur A N Nikitin ise vetendas muharibesi doneminde Sibirde tam dovlet qurulusu formalasirdi EdebiyyatLonchakov Yu G Agrarnaya politika vremennyh gosudarstvennyh obragovanij na territorii Sibiri 1918 1919 gg Diss kand ist nauk Novosibirsk 1997 Shilovskij M V Hronika oblastnicheskogo dvizheniya v Sibiri 1852 1919 Materialy k hronike obshestvennogo dvizheniya v Sibiri v 1895 1917 gg Tomsk 1994 Vyp 1 S 6 16Istinadlar 2016 03 04 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Istifade tarixi 2015 11 21 Deklarasiya 2015 05 15 tarixinde Istifade tarixi 2015 11 21 2014 08 08 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Istifade tarixi 2015 11 21