Azərbaycanca
Deutsch
日本語
Lietuvos
සිංහල
Türkçe
Українська
United State
Qeysanilər — Əli ibn Əbu Talibin oğlu Məhəmməd ibn Hənəfiyyənin imamətini qəbul edən dini cərəyanlardan biri.
Tarixi
redaktə | vikimətni redaktə et]Muxtar ibn Əbu Übeydə Səqəfi hicri-qəməri 1-ci ildə Taifdə dünyaya göz açıb, 67-ci ildə Kufədə öldürülüb. Muxtar Aşuradan sonra 4-cü qiyamın rəhbəri olub. Kərbəla hadisəsindən 5 il sonra qiyam qaldırıb və Əhli-beyt qatillərinin çoxunu öldürüb. 18 ay hakimiyyətdə olub. Atası Əbu Übeydə Səqəfi, anası Dumədir.
Muxtarın barəsində hədis kitablarında gələn rəvayətlər iki qisimdir: bəzi rəvayətlərdə o təriflənir, bəzilərində isə məzəmmət olunur. Hədis və rical alimləri Muxtarın barəsində olan hədislərlə qarşılaşarkən əksər hallarda onu tərifləyən rəvayətlərə üstünlük vermiş və bunun müqabilində olan rəvayətlərlə əlaqədar müxtəlif nəzəriyyələr irəli çəkmişlər. Mərhum Məclisi Muxtarın nicat tapması ilə əlaqədar deyilən rəvayəti onun mədhində və məzəmmətində olan rəvayətlərin arasında ittifaq yaratmaq üçün bir əsas hesab edir. Belə ki, ilkin əqidəsinə görə Cəhənnəm əhli olmuş, lakin axırda imam Hüseynin şəfaəti ilə ilahi əzabdan nicat tapmışdır. Amma Ayətullah Xoi bu rəvayətin sənədini zəif hesab edir. Muxtar Səqəfi imam Hüseynin Kərbəladakı qiyamından və Aşura hərəkatından əvvəl onun Kufədəki səfiri Müslim ibn Əqli himayə etdiyinə görə İbn Ziyadın göstərişi ilə həbs edildi və Kərbəla qiyamının axırına qədər zindanda qaldı.
Təlimi
redaktə | vikimətni redaktə et]Qeysanilərin təlimi "ifratçı" təriqətlərdən fərqli olmuşdur. Belə ki, onlar Əli ibn Əbu Talibi və onun nəslindən olan imamları ilahiləşdirməmiş, amma onların günahsız, müqəddəs insanlar olduqlarını və bu səbəbdən onlara tabe olmağın vacibliyini iddia etmişlər. Onların inanclarına görə, imamlar dünyadakı ilahi təcəssümün nümunələridir. Onlar hətta peyğəmbərlərə bərabər sayılırdı. Şiə təriqətlərinin çoxunda olduğu kimi, qeysanilər də imamın gəlişini gözləyirdilər. İkinci gəlişı gözlənilən imam kimi isə Məhəmməd ibnül-Hənəfiyyəni qəbul edirdilər. Qeysanilərin bir hissəsi onun öldüyünü təsdiq edib, yenidən dirilib dünyaya qayıdacağına inanırdılar. Başqa qruplar isə onun ölməsi faktını rədd edib, bir başqa yerdə yaşadığını iddia edirdilər. Qeysanilər həm də inanırdılar ki, Allah imamlara hansısa göstəriş versə də, onu başqası ilə (hətta ona zidd olanla) dəyişə bilər. Bəzi xəbərlərə görə, onlar insanın ölümündən sonra onun ruhunun başqa bədənlərə köçməsinə də inanırdılar.
Sonu
redaktə | vikimətni redaktə et]Qeysanilərin içində birlik olmamışdır və onlar bir neçə təriqətə parçalanmışdır. İslam tarixçiləri onların iki əsas qolunu qeyd edir: muxtarilər (Muxtar Səqəfinin tərəfdarları) və həşimilər (Məhəmməd ibn-Hənəfiyyənin oğlu Əbu Həşimin imamlığını qəbul edənlər). Həşimilər də bir neçə təriqətə parçalanmışdır: onlardan biri, Əbu Həşimdən sonra imamətin Bəyan ibn Siman Nəhdiyə keçdiyini iddia edən bəyanilərdir. Əbu Həşimdən sonra imamətin Abbasilər nəslinə keçdiyini iddia edən rizamilər də qeysani təriqətlərindən biridir. Onlara Abbasi şiələri də deyirlər. Hal-hazırda qeysanilər təriqəti mövcud deyil.
Həmçinin bax
redaktə | vikimətni redaktə et]- Muxtar Səqəfi
Mənbə
redaktə | vikimətni redaktə et]- Məclisi, Məhəmməd Baqir, "Biharul-ənvar", 45-ci cild, səh. 345, "Vəfa" müəssisəsi, Beyrut, 1404-cü h.q ili; Firuzabadi, Məhəmməd ibni Yəqub, "Qamusul-mühit", 1-ci cild, səh. 257, Beyrut, "Daru ehyait-turasil-ərəbi", 1991-ci miladi il
- Kəşşi, "Ər-rical", səh. 127, Tehran, 1348-ci şəmsi il; "Biharul-ənvar", 45-ci cild, səh. 344
- Musəvi Muqərrəm, Əbdür-Rəzzaq, "Məqtəlul-Huseyn (əleyhis-salam)", "Darus-siqafə", 2-ci çap, 1411-ci il; Zərkəli, Xeyruddin, "Əl-ə`lam", 8-ci cild, səh. 70, 1-ci çap, Beyrut, "Darul-elm lil-məllain"
- "Biharul-ənvar", 45-ci cild, səh. 352
- "Biharul-ənvar", 45-ci cild, səh. 386; "Rical", Kəşşi, səh. 127
- Xoi, Əbul-Qasim, "Möcəmur-rical", 18-ci cild, səh. 94, Qum, 1410-cu h.q ili
- "Biharul-ənvar", 45-ci cild, səh. 343, "Rical", Kəşşi, səh. 125
- "Rical", Kəşşi, səh. 127
- "Biharul-ənvar", 45-ci cild, səh. 343
- "Rical", Kəşşi, səh. 128
- Yenə orada, səh. 126
- Hilli, İbni Davud, "Rical", səh. 514, Tehran, 1383-cü şəmsi il
- "Möcəmur-rical", 18-ci cild, səh. 97
- "Rical", İbni Davud, səh. 514. Bu məsələ Kəşşinin "Rical" kitabında yoxdur. Bəlkə də İbni Davudun əlində olan nüsxədə mövcud olmuşdur.
- "Möcəmur-rical", 18-ci cild, səh. 100
- "Rical", İbni Davud, səh. 514
- "Möcəmur-rical", 18-ci cild, səh. 101
- Şeyx Tusi, "Təhzibul-əhkam", 1-ci cild, səh. 467, hədis 1528, Tehran, 1365-ci hicri şəmsi ili
- "Biharul-ənvar", 45-ci cild, səh. 340; "Müstətrəfatus-Sərair", səh. 567
- "Biharul-ənvar", 45-ci cild, səh. 345, hədis 5
- "Möcəmur-rical", 18-ci cild, səh. 100
- Məclisi, Məhəmməd Baqir, "Biharul-ənvar", 45-ci cild, səh. 353, "Vəfa" müəssisəsi, Beyrut, 1404-cü il;
- Kərəmi, Əli, "Dər sugi Əmiri azadi – guyatərin tarixi Kərbəla", səh. 398, "Haziq" nəşriyyatı, Qum, birinci çap, 1380 şəmsi;
- İbni Həcər Əsqəlani, Əhməd ibni Əli, "Əl-isabə fi təmyizis-səhabə", Adil Əhməd Əbdül-Mövcud və Əli Məhəmməd Müəvvəzin tədqiqatı ilə, 6-cı cild, səh. 250, Beyrut, "Darul-kutubil-elmiyyə", 1-ci çap, 1415-ci hicri qəməri il;
- Təbəri, Əbu Cəfər Məhəmməd ibni Cərir, "Tarixi Təbəri", Məhəmməd Əbul-Fəzl İbrahimin tədqiqi ilə, 5-ci cild, səh. 571, "Darut-turas", Beyrut, 2-ci çap, 1387 hicri qəməri.
wikipedia, oxu, kitab, kitabxana, axtar, tap, meqaleler, kitablar, oyrenmek, wiki, bilgi, tarix, tarixi, endir, indir, yukle, izlə, izle, mobil, telefon ucun, azeri, azəri, azerbaycanca, azərbaycanca, sayt, yüklə, pulsuz, pulsuz yüklə, haqqında, haqqinda, məlumat, melumat, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, şəkil, muisiqi, mahnı, kino, film, kitab, oyun, oyunlar, android, ios, apple, samsung, iphone, pc, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, web, computer, komputer
Vikipediya azad ensiklopediya Qeysaniler Eli ibn Ebu Talibin oglu Mehemmed ibn Henefiyyenin imametini qebul eden dini cereyanlardan biri Tarixiredakte vikimetni redakte et span Muxtar ibn Ebu Ubeyde Seqefi hicri qemeri 1 ci ilde Taifde dunyaya goz acib 67 ci ilde Kufede oldurulub Muxtar Asuradan sonra 4 cu qiyamin rehberi olub Kerbela hadisesinden 5 il sonra qiyam qaldirib ve Ehli beyt qatillerinin coxunu oldurub 18 ay hakimiyyetde olub Atasi Ebu Ubeyde Seqefi anasi Dumedir Muxtarin baresinde hedis kitablarinda gelen revayetler iki qisimdir bezi revayetlerde o teriflenir bezilerinde ise mezemmet olunur Hedis ve rical alimleri Muxtarin baresinde olan hedislerle qarsilasarken ekser hallarda onu terifleyen revayetlere ustunluk vermis ve bunun muqabilinde olan revayetlerle elaqedar muxtelif nezeriyyeler ireli cekmisler Merhum Meclisi Muxtarin nicat tapmasi ile elaqedar deyilen revayeti onun medhinde ve mezemmetinde olan revayetlerin arasinda ittifaq yaratmaq ucun bir esas hesab edir Bele ki ilkin eqidesine gore Cehennem ehli olmus lakin axirda imam Huseynin sefaeti ile ilahi ezabdan nicat tapmisdir Amma Ayetullah Xoi bu revayetin senedini zeif hesab edir Muxtar Seqefi imam Huseynin Kerbeladaki qiyamindan ve Asura herekatindan evvel onun Kufedeki sefiri Muslim ibn Eqli himaye etdiyine gore Ibn Ziyadin gosterisi ile hebs edildi ve Kerbela qiyaminin axirina qeder zindanda qaldi Telimiredakte vikimetni redakte et span Qeysanilerin telimi ifratci teriqetlerden ferqli olmusdur Bele ki onlar Eli ibn Ebu Talibi ve onun neslinden olan imamlari ilahilesdirmemis amma onlarin gunahsiz muqeddes insanlar olduqlarini ve bu sebebden onlara tabe olmagin vacibliyini iddia etmisler Onlarin inanclarina gore imamlar dunyadaki ilahi tecessumun numuneleridir Onlar hetta peygemberlere beraber sayilirdi Sie teriqetlerinin coxunda oldugu kimi qeysaniler de imamin gelisini gozleyirdiler Ikinci gelisi gozlenilen imam kimi ise Mehemmed ibnul Henefiyyeni qebul edirdiler Qeysanilerin bir hissesi onun olduyunu tesdiq edib yeniden dirilib dunyaya qayidacagina inanirdilar Basqa qruplar ise onun olmesi faktini redd edib bir basqa yerde yasadigini iddia edirdiler Qeysaniler hem de inanirdilar ki Allah imamlara hansisa gosteris verse de onu basqasi ile hetta ona zidd olanla deyise biler Bezi xeberlere gore onlar insanin olumunden sonra onun ruhunun basqa bedenlere kocmesine de inanirdilar Sonuredakte vikimetni redakte et span Qeysanilerin icinde birlik olmamisdir ve onlar bir nece teriqete parcalanmisdir Islam tarixcileri onlarin iki esas qolunu qeyd edir muxtariler Muxtar Seqefinin terefdarlari ve hesimiler Mehemmed ibn Henefiyyenin oglu Ebu Hesimin imamligini qebul edenler Hesimiler de bir nece teriqete parcalanmisdir onlardan biri Ebu Hesimden sonra imametin Beyan ibn Siman Nehdiye kecdiyini iddia eden beyanilerdir Ebu Hesimden sonra imametin Abbasiler nesline kecdiyini iddia eden rizamiler de qeysani teriqetlerinden biridir Onlara Abbasi sieleri de deyirler Hal hazirda qeysaniler teriqeti movcud deyil Hemcinin baxredakte vikimetni redakte et span Muxtar SeqefiMenberedakte vikimetni redakte et span Meclisi Mehemmed Baqir Biharul envar 45 ci cild seh 345 Vefa muessisesi Beyrut 1404 cu h q ili Firuzabadi Mehemmed ibni Yequb Qamusul muhit 1 ci cild seh 257 Beyrut Daru ehyait turasil erebi 1991 ci miladi il Kessi Er rical seh 127 Tehran 1348 ci semsi il Biharul envar 45 ci cild seh 344 Musevi Muqerrem Ebdur Rezzaq Meqtelul Huseyn eleyhis salam Darus siqafe 2 ci cap 1411 ci il Zerkeli Xeyruddin El e lam 8 ci cild seh 70 1 ci cap Beyrut Darul elm lil mellain Biharul envar 45 ci cild seh 352 Biharul envar 45 ci cild seh 386 Rical Kessi seh 127 Xoi Ebul Qasim Mocemur rical 18 ci cild seh 94 Qum 1410 cu h q ili Biharul envar 45 ci cild seh 343 Rical Kessi seh 125 Rical Kessi seh 127 Biharul envar 45 ci cild seh 343 Rical Kessi seh 128 Yene orada seh 126 Hilli Ibni Davud Rical seh 514 Tehran 1383 cu semsi il Mocemur rical 18 ci cild seh 97 Rical Ibni Davud seh 514 Bu mesele Kessinin Rical kitabinda yoxdur Belke de Ibni Davudun elinde olan nusxede movcud olmusdur Mocemur rical 18 ci cild seh 100 Rical Ibni Davud seh 514 Mocemur rical 18 ci cild seh 101 Seyx Tusi Tehzibul ehkam 1 ci cild seh 467 hedis 1528 Tehran 1365 ci hicri semsi ili Biharul envar 45 ci cild seh 340 Mustetrefatus Serair seh 567 Biharul envar 45 ci cild seh 345 hedis 5 Mocemur rical 18 ci cild seh 100 Meclisi Mehemmed Baqir Biharul envar 45 ci cild seh 353 Vefa muessisesi Beyrut 1404 cu il Keremi Eli Der sugi Emiri azadi guyaterin tarixi Kerbela seh 398 Haziq nesriyyati Qum birinci cap 1380 semsi Ibni Hecer Esqelani Ehmed ibni Eli El isabe fi temyizis sehabe Adil Ehmed Ebdul Movcud ve Eli Mehemmed Muevvezin tedqiqati ile 6 ci cild seh 250 Beyrut Darul kutubil elmiyye 1 ci cap 1415 ci hicri qemeri il Teberi Ebu Cefer Mehemmed ibni Cerir Tarixi Teberi Mehemmed Ebul Fezl Ibrahimin tedqiqi ile 5 ci cild seh 571 Darut turas Beyrut 2 ci cap 1387 hicri qemeri Kateqoriyalar Sie mezhebleriOrta esr Islam dunyasi