Dakini (sanskr. डाकिनी; monq. хандарма; yaponca: 荼枳尼 / 吒枳尼 / 荼吉尼, dakini) — Hinduizm və Buddizmdə bir növ ilahə. Dakini anlayışı kontekstə və ənənəyə görə bir qədər fərqlənir. Məsələn, daha qədim Hindu mətnlərində və Şərqi Asiya ezoterik Buddizmində bu termin insan ətini və ya həyati mahiyyətini yeyən cin qadınlar irqini ifadə edir. Hindu Tantrik ədəbiyyatında Dakini adətən insan bədəninin altı çakrasından və ya yeddi fundamental elementindən (dhātu) biri ilə əlaqəli olan bir ilahənin adıdır.[1]Nepal və Tibet Buddizmində isə dakini (həmçinin müdriklik dakinisi) həm maariflənmiş enerjinin qəzəbli qadın təcəssümü, həm də müəyyən mənada mənəvi inkişaf səviyyəsinə malik olan qadınlar anlamına gələ bilər. Hər iki halda, onlar Tantrik təşəbbüskarlarının maariflənməyə çatmasına kömək edə bilərlər.[2]
Yaponiyada dakinilər — Şərqi Asiya Buddizmi ənənəsində buddha Vairocana tərəfindən Mahakala (yaponca Daikokuten) obrazında ram edilərək Buddizmə çevrildiklərinə inanılır — zamanla Dakiniten (荼枳尼天, 吒枳尼天, və ya 荼吉尼天) adlı tək bir tanrıya birləşdirildi. Daha sonra isə yerli kənd təsərrüfatı tanrısı Inari ilə sintez olunaraq, tülkü (kitsune) ikonoqrafiyası ilə əlaqələndirildi.[3]
Etimologiyası
[redaktə | vikimətni redaktə et]Sanskrit mənşəli dakini termini ḍīyate ("uçmaq") felinə bağlıdır və uḍḍayanam ("uçuş") mənasını verir. Tibet dilində khandroma (མཁའ་འགྲོ་མ་, Uayli: mkha' 'gro ma), yəni "göydə gəzən", eyni mənanı verən Sanskritcə khecara sözündən yarana bilər. Bu termin Cakrasaṃvara Tantra mətnində istifadə olunur. Sözün kişi cinsi forması ḍāka olub, Tibet dilinə adətən pawo ("qəhrəman", Uayli: dpa' bo) kimi tərcümə olunur.
Çin dilində dakini əsasən aşağıdakı şəkildə transkripsiya edilir: 荼枳尼 (pinyin: túzhǐní), 荼吉尼 (pinyin: tújíní) və 吒枳尼 (pinyin: zhāzhǐní). Daha az yayılmış alternativ transkripsiyalar arasında 陀祇尼 (tuóqíní), 吒祇尼 (zhāqíní), 吒幾爾 (zhājǐěr) və 拏吉尼 (nájíní) də var. Həmçinin, 空行母 (pinyin: kōngxíngmǔ; lit. "göydə gəzən ana") kimi tərcümə edilir ki, bu da Tibet ifadəsinin kalkasıdır.[4]
Yaponiyada bu transkripsiyalar dakini (katakana: ダキニ; həmçinin ダーキニー, dakini) kimi oxunur.
İstinadlar
[redaktə | vikimətni redaktə et]- "University of Michigan, Dakini / Artist Unknown, Nepal". University of Michigan Library Digital Collections. 6 noyabr 2022 tarixində . İstifadə tarixi: 30 sentyabr 2022.
- "荼枳尼天". Flying Deity Tobifudo (Ryūkō-zan Shōbō-in). 8 may 2017 tarixində . İstifadə tarixi: 15 iyun 2021.
- "Dakinis: Goddesses of Liberation in Buddhism". Learn Religions. 1 aprel 2023 tarixində . İstifadə tarixi: 30 sentyabr 2022.
- "荼枳尼天 (Dakiniten)". コトバンク (kotobank) (yapon). 19 noyabr 2016 tarixində . İstifadə tarixi: 15 iyun 2021.
Ədəbiyyat
[redaktə | vikimətni redaktə et]- Campbell, June. Traveller in Space: In Search of the Female Identity in Tibetan Buddhism. George Braziller. 1996. ISBN 978-0-8076-1406-8.
- English, Elizabeth. Vajrayogini: Her Visualizations, Rituals, and Forms. Wisdom Publications. 2002. ISBN 978-0-86171-329-5.
- Haas, Michaela. Dakini Power: Twelve Extraordinary Women Shaping the Transmission of Tibetan Buddhism in the West. Snow Lion. 2013. ISBN 978-1559394079.
- Norbu, Thinley. Magic Dance: The Display of the Self Nature of the Five Wisdom Dakinis (2nd). Jewel Publishing House. 1981. ISBN 978-0-9607000-0-4.
- Padmasambhava; Kunsang, Erik Pema (tr.). Dakini Teachings (2nd). Rangjung Yeshe Publications. 1999. ISBN 978-962-7341-36-9.
wikipedia, oxu, kitab, kitabxana, axtar, tap, meqaleler, kitablar, oyrenmek, wiki, bilgi, tarix, tarixi, endir, indir, yukle, izlə, izle, mobil, telefon ucun, azeri, azəri, azerbaycanca, azərbaycanca, sayt, yüklə, pulsuz, pulsuz yüklə, haqqında, haqqinda, məlumat, melumat, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, şəkil, muisiqi, mahnı, kino, film, kitab, oyun, oyunlar, android, ios, apple, samsung, iphone, pc, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, web, computer, komputer
Vikipediya azad ensiklopediya Dakini Vacrayoqininin Tibet agac oymasi Dakini sanskr ड क न monq handarma yaponca 荼枳尼 吒枳尼 荼吉尼 dakini Hinduizm ve Buddizmde bir nov ilahe Dakini anlayisi kontekste ve eneneye gore bir qeder ferqlenir Meselen daha qedim Hindu metnlerinde ve Serqi Asiya ezoterik Buddizminde bu termin insan etini ve ya heyati mahiyyetini yeyen cin qadinlar irqini ifade edir Hindu Tantrik edebiyyatinda Dakini adeten insan bedeninin alti cakrasindan ve ya yeddi fundamental elementinden dhatu biri ile elaqeli olan bir ilahenin adidir 1 Nepal ve Tibet Buddizminde ise dakini hemcinin mudriklik dakinisi hem maariflenmis enerjinin qezebli qadin tecessumu hem de mueyyen menada menevi inkisaf seviyyesine malik olan qadinlar anlamina gele biler Her iki halda onlar Tantrik tesebbuskarlarinin maariflenmeye catmasina komek ede bilerler 2 Yaponiyada dakiniler Serqi Asiya Buddizmi enenesinde buddha Vairocana terefinden Mahakala yaponca Daikokuten obrazinda ram edilerek Buddizme cevrildiklerine inanilir zamanla Dakiniten 荼枳尼天 吒枳尼天 ve ya 荼吉尼天 adli tek bir tanriya birlesdirildi Daha sonra ise yerli kend teserrufati tanrisi Inari ile sintez olunaraq tulku kitsune ikonoqrafiyasi ile elaqelendirildi 3 Etimologiyasi redakte vikimetni redakte et Sanskrit menseli dakini termini ḍiyate ucmaq feline baglidir ve uḍḍayanam ucus menasini verir Tibet dilinde khandroma མཁའ འག མ Uayli mkha gro ma yeni goyde gezen eyni menani veren Sanskritce khecara sozunden yarana biler Bu termin Cakrasaṃvara Tantra metninde istifade olunur Sozun kisi cinsi formasi ḍaka olub Tibet diline adeten pawo qehreman Uayli dpa bo kimi tercume olunur Cin dilinde dakini esasen asagidaki sekilde transkripsiya edilir 荼枳尼 pinyin tuzhǐni 荼吉尼 pinyin tujini ve 吒枳尼 pinyin zhazhǐni Daha az yayilmis alternativ transkripsiyalar arasinda 陀祇尼 tuoqini 吒祇尼 zhaqini 吒幾爾 zhajǐer ve 拏吉尼 najini de var Hemcinin 空行母 pinyin kōngxingmǔ lit goyde gezen ana kimi tercume edilir ki bu da Tibet ifadesinin kalkasidir 4 Yaponiyada bu transkripsiyalar dakini katakana ダキニ hemcinin ダーキニー dakini kimi oxunur Istinadlar redakte vikimetni redakte et University of Michigan Dakini Artist Unknown Nepal University of Michigan Library Digital Collections 6 noyabr 2022 tarixinde Istifade tarixi 30 sentyabr 2022 荼枳尼天 Flying Deity Tobifudo Ryukō zan Shōbō in 8 may 2017 tarixinde Istifade tarixi 15 iyun 2021 Dakinis Goddesses of Liberation in Buddhism Learn Religions 1 aprel 2023 tarixinde Istifade tarixi 30 sentyabr 2022 荼枳尼天 Dakiniten コトバンク kotobank yapon 19 noyabr 2016 tarixinde Istifade tarixi 15 iyun 2021 Edebiyyat redakte vikimetni redakte et Campbell June Traveller in Space In Search of the Female Identity in Tibetan Buddhism George Braziller 1996 ISBN 978 0 8076 1406 8 English Elizabeth Vajrayogini Her Visualizations Rituals and Forms Wisdom Publications 2002 ISBN 978 0 86171 329 5 Haas Michaela Dakini Power Twelve Extraordinary Women Shaping the Transmission of Tibetan Buddhism in the West Snow Lion 2013 ISBN 978 1559394079 Norbu Thinley Magic Dance The Display of the Self Nature of the Five Wisdom Dakinis 2nd Jewel Publishing House 1981 ISBN 978 0 9607000 0 4 Padmasambhava Kunsang Erik Pema tr Dakini Teachings 2nd Rangjung Yeshe Publications 1999 ISBN 978 962 7341 36 9 Kateqoriya Qadin mifoloji varliqlar
