Vikipediya azad ensiklopediya Alyutiklər səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir Supiklər ənənəvi rəqs agnguaq paltarı için

Vikipediya azad ensiklopediya Alyutikler sehifesinden istiqametlendirilmisdir Supikler Enenevi reqs agnguaq paltari icinde bir Supik reqscisi Umumi sayi 3000 Yasadigi eraziler ABS Alyaska 3000 1 Dili Supikce ingilis dili Dini Xristianliq ekseriyyetle Pravoslavliq Samanizm Qohum xalqlar Alyaska cupikleri Sibir yupikleri Inyupikler Aleutlar Kodiak Qerb Supik cografiyasi Serq Supik cografiyasi Chugach daglari Supikler Alyutikler ve ya Pasifik yupikleri oz dilinde olan adi Sugpiaq tek Sugpiak iki Sugpiat cem ve ya Alutiiq tek Alutiik iki Alutiit cem Ingilisce Alutiiq Sugpiaq Pacific Yupik Amerika Birlesmis Statlarinda Alyaska statinin cenub cehetinde yasayan Yupik qolundan bir Eskimos xalqidir Yupik xalqlari icinde en cenubda yasayan xalqdir Medeni olaraq Yupiklere deyil Aleutlara yaxindir Ona gore diger adlari olan Alyutik adi Aleutlarin adindan gelirTesnifati redakte vikimetni redakte et Eskimos Aleut xalqlari Aleut xalqi Eskimoslar Sirenik eskimoslari Yupik xalqlari Sirenik yupikleri Esl Yupik xalqlari Sibir yupikleri Naukan yupikleri Alyaska yupikleri Unaliq Pastuliq yupikleri nbsp Norton Sound bolgesinde Esl Alyaska yupikleri nbsp Yukon ve Kuskokvim bolgelerinde Egegik yupikleri nbsp Bristol Bay bolgesinde Cupikler nbsp Hooper Bay ve Chevak bolgelerinde Nunivak cupikleri nbsp Nunivak adasinda Supikler Inuit xalqlari Inyupikler ve ya Alyaska inuitleri Inuitler ve ya Kanada inuitleri Qerbi Kanada inuitleri Serqi Kanada inuitleri Qrenlandiya inuitleriAdlandirma redakte vikimetni redakte et Ozlerini suk insan ve piaq gercek sozlerinin birlesmesinden emele gelmis Supikler dillerini ise Sugcestun ve ya Sugt stun Sugtestun insana benzer insan kimi adlandirirlar Alyaska yi Aleut adalarindan kesfe baslayan rus kasif kurk kurk taciri ve meskunlasmacilar terefinden Aleut rus Aleut adi verilen yerliler o zamanin Ruscasinda bugunku Aleutlari ve Kodiak adasindaki yupik eskimoslarini ing Alutiiq ehate edirdi Ruscadaki Aleut adinin Rusiyanin simalinda yasayan Cukcalarin dilinden olan daimi sahil sakini 2 sozunden yarandigi ehtimal olunur 1784 ci ilde Kodiak adasinda olan Three Saints koyuna supikce Sun alleq yerlesen rus kurk tacirleri promyshlennik Supiklerle qarsilasan ilk Avropalilardir Supikler medeni olaraq Aleutlara en cox benzeyen eskimoslardir 3 Indiki vaxtda Alyaskadaki eskimoslarin uc medeniyyet qrupundan birini Aleutlar ile Supikler yaradir 4 Aleutlar ile Supikleri bir tutub eyni adla anan ruslar Aleut adalarindaki Aleutlardan Unangan ayirmaq ucun Kodiak adasindaki Supikleri Kodiak Aleutu dovrun Ruscasiyla Aleut Kadyakskij ve dillerini de Kodiak Dili Kadyakskij Yazyk olaraq adlandirmislar Uzun iller ruslasma asimilasyonu keciren Kodiak Supikleri ruslardan qalma Aleut adini indiki vaxtda Alutiiq formasinda ozlerine ikinci ad olaraq vererler Bu Alutiiq adi ingiliscede Supiklerin umumi adi olaraq yayilmaqdadir Atka Aleutlari ruslardan qalma Aleut adini Aliguutax formasinda ozleri ucun istifade edirler 2000 ABS Ehali saymasinda Supikler Alutiiq Aleut Bristol Bay Aleut Chugach Aleut Koniag Aleut ve Sugpiaq kimi adlarla ayri ayri kecerken Esl Aleutlar Unangan Aleut adiyla yer alir 5 Dialekt ve qebileleri redakte vikimetni redakte et Eskimos qebile adlari miut xalq eki ile torediler Supikler dil ve medeniyyetlerine gore iki esas qrupa bolunur Qerb Supikleri Kaniagmiut ana quru Ugaassarmiut Alyaska yarimadasi ada Qik rtarmiut Tangirnarmiut Kodiak Arxipelaqi Serq Supikleri ana quru Unegkurmiut Yalegmiut Kenai yarimadasi ada Chugachigmiut nbsp Tyanirmiut Shuqlurmiut Nutyirmiut Palugvirmiut Alukarmiut Atyarmiut Talitlarmiut Kangirtlurmiut Ugalakmiut Prince William SoundQonsulari redakte vikimetni redakte et Supiklerin qonsulari olaraq qerbde Unangan da deyilen Aleutlar supikce Taya uq kuzeybatida Alyaska yupikleri supikce Pamanarmiut ile Denagina xindulari supikce Kenaayuq kuzeydoguda Ahtna xindulari ve serqde de Eyak ve Tlingit supikce Swaciit xindulari tapilar Ruslar ile amerikalilardan basqa sonradan gelen Cinliler supikce Cing iyak ve Yaponlar supikce Yapuunsaq da kontakt qurulan xalqlardirEhali redakte vikimetni redakte et Alyaskada 1980 ve 1992 ci illerde Eskimo Aleut dillerinde dannisa bilen ehali 6 Ayaska etnik sayi anadilinde danisa bilenlerin sayi danisa bilenlerin orta yas heddi 1980 Sibir Yupikleri 1 100 1 050 95 Orta neslin coxu ve usaqlarin hamisi Yupikler 17 000 14 000 80 Orta neslin coxu ve usaqlarin bir qismi Inyupikler 12 000 5 000 40 Orta neslin coxu ve usaqlarin bir qismi Supikler 3 000 1 000 33 Orta neslin coxu ve usaqlarin bir qismi Aleutlar 2 200 700 35 Orta neslin coxu ve usaqlarin bir qismi 1992 Sibir Yupikleri 1 100 1 050 95 Orta neslin hamisi ve usaqlarin boyuk bir qismi Yupikler 18 000 12 000 67 Orta neslin hamisi ve usaqlarin kicik bir qismi Inyupikler 13 000 4 000 31 Orta neslin coxu ve usaqlarin bir qismi Supikler 3 100 600 19 Orta neslin coxu ve usaqlarin bir qismi Aleutlar 2 100 400 19 Orta neslin coxu ve usaqlarin bir qismiDil ve Tehsil redakte vikimetni redakte et Esas meqale Supik dili Texminen 3000 neferlik Supik ehalisinden 400 qederi ana dilini danisa bilir 1987 1988 dovrunde Alyaska mekteb bolgelerinde Supik sagirdlerin sayi 7 mekteb bolgesi anadilinde danisa bilenlerin sayi danisamayanlar umumi sagird sayi Anchorage 2 2 Kenai 1 66 67 Lake amp Peninsula 47 47 CEMI 1 115 116Ovculuq ve yigiciliq redakte vikimetni redakte et Qizilbaliq qurutma N B Millerin kamerasiyla Old Harbor Alaska 1889 Deniz aslanlari Afognak yaxinlarindaki Raspberry adasi Nacaq muncuqlu qadin basligi Chugach 1890 Kodiak adasinda Supik eserleri oyma fiqurlar suiti tele maskasi canaq burun hissesi zipkin ayaquq ve oxlar ruuwaq Enenevi Supik ovculugu diger eskimos xalqlariyla benzerlik gosterir Alyaskanin tebietinin cetin olmasi acliq kaik qaygisiyla denizde imaq ve quruda nunat yeyile bilecek her seyin avlanilmasini ve ya yigilmasini luzum eder Supiklerin yasadigi cografiya Alaskadaki en cenub bolge oldugu ucun simaldaki Yupik ve Inyupik cografiyasina nezeren daha yaxsi veziyyetdedir Ov vasite ve vesaitleri arasinda kayak qayaq ile qayiq angyaq ve kurek anguaq ova catma ve dasima isinde qiymetlidir Silah olaraq ox ruuwaq ve yay qitguyaq ile zipkin ayaquq istifade ediler Qerblilerden gordukleri qizdirmali silahlar nutek da sonradan ova daxil olmusdur Ov sapkasi caguyaq ve ov torbasi ekgwik ovun olmazlarindandir Quru memelileri olarak simal marali tuntuq qonur ayi taquka aq samur aaquyaq dovsan kuskanat tulku kaugya aq gelincik amitatuk ve sunbulqiran qanganaq ovlanir Deniz memelileri arasinda balinalar arwaq basda olmaq uzre delfin mangaq de niz aslani wiinaq ile suitiler aataak isuwiq en qiymetli deniz ovlaridir Bunlari deniz samuru arhnaq teqib eder Quslar etinden ve derisi ile diger uygun qisimlerinden yararlanilan hayvanlardir Bunlar arasinda ordekler saqul aq qagayi qatayaq Puffinus tuungat ve Phalacrocorax agasuuq sayila biler Quslarin tukleri culuk bezemede istifade ediler ve yumurtalari manik da yigilar Deniz onurgasizlari arasinda kiton urriitaq deniz daragi mamaayaq osminoq amikuq ve deniz xiyarlari uutuk gozde toplama ovlaridir Baliqciliq da ediler Baliqci qayigi paRaguutaq ile tor kugyaq qarmaq iqsak ve mizraq panaq ana baliqciliq vesaitleridir En gozde baliqlar qizilbaliq iiliksak amartuq niklliq qakiiyaq novleri ile diger baliq novleri anciq waa uq sagiq iqalluarpak iqalluak gelir Bunlar teze olaraq istehlak edildiyi kimi irelide yemek ucun qurudulur tamuuq ve ya duz taryuq ve tustu puyuq istifade ederek duzlanir ve ya tustulenerek kupcuunaq saxlanilir Bitkiler baximindan kasib olan cografiyada yeyile bilecek bogurtlensi ve ya uzumsu meyveler alagnat cuawak aqagwik kenegtaq puyurniq muuguat ve terevezler aatunaq az olsa da vitamin qebulu baximindan qiymetlidir Ictimai heyat redakte vikimetni redakte et Senlik ve Merasimler redakte vikimetni redakte et Eyni zamanda samanistik numayisde de istifade edilen musiqi olaraq baraban cauyaq ve mahni atuun ile reqs agnguaq butunluk meydana getirir Maskalar giinaquq ve giinaruangcut ve ya maaskaat da bunlari tamamlayir belece musiqi ve reqs torensel xususiyyet qazanar Ruslardan aldiqlari akkordeon kaRmuniaq yeni musiqi aletleridir Milli bezek ve geyime edilen elaveler redakte vikimetni redakte et Taki ve naxislar samanistik xususiyyetlidir Qadinlarin boncuktan edilen sapkasi nacaq bilerzik tayarnerutaq qulaq sirgasi kulunguaq dodaq sirgasi da deyilen labret kulut ruaq ve tatu kRasiruaq tipik eskimos beden aksesuarlaridir Din redakte vikimetni redakte et Samanizm redakte vikimetni redakte et Enenevi eskimos dini samanizm Supiklerde de gorulur de goruler Evveller dini meqsed dasiyan samanistik merasimler gunumuzde folklorik numayisden ireliye getmez Bunda ruslarin Pravoslavligi Supiklere qebul ettirmelerinin rolu vardir Saman kalla alek ruh sua ve qarabasma tanraq tangruaq samanligin ana anlayislaridir Tarix redakte vikimetni redakte et Dil melumatlari ve arxeoloji qaliqlar Eskimos xalqlarinin gunumuzden texminen 10 000 il evvel Berinq bogazinin buzlarla kaplanip quru korpusu oldugu zamanlarda Eskimoslar ve Aleutlar olmaq uzre iki ayri etnik qrup halinda Alyaskadan Kamcatkaya qeder olan bolgede olduqlarini gostermekdedir Eskimos ve Aleutlarin denizde ovlanma texnikalarinin inkisaf etdirilmesinden evvel bolunduklerini gosteren dil melumatlari arasinda ox ve yay ucun ortaq sozlerin tapilmasi deniz ovculugu terminlerinin Eskimos ve Aleutlarda ferqli olmasi gosterile biler Eskimos ve Aleutlar deniz avciligini bir birlerinden musteqil olaraq inkisaf etdirmisler 8 Arxeoloji qazintilar redakte vikimetni redakte et Kodiak adasinda indiki vaxtda 42 9 neferin yasadigi Karluk supikce Kal uq seherinde aparilan arxeoloji qazintilar seherin 5000 ildir insan meskunlasmasina aciq oldugunu gostermekdedir 10 Arxeoloji siteler cehetden heqiqeten zengin olan Kodiakda tarix evveline prehistorik aid 900 qeder site tapilar Istinadlar redakte vikimetni redakte et UAF 2 sentyabr 2007 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Istifade tarixi 11 avqust 2011 Who are the Alutiiq olu kecid Alaska Native Heritage Center 12 avqust 2010 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Istifade tarixi 11 avqust 2011 Phillip Charette Yup ik People 26 dekabr 2010 tarixinde arxivlesdirilib Istifade tarixi 11 avqust 2011 U S Census Bureau Census 2000 PDF 29 sentyabr 2012 tarixinde arxivlesdirilib PDF Istifade tarixi 11 avqust 2011 Panu Hallamaa 1997 Unangam Tunuu and Sugtestun A Struggle for Continued Life Arxivlesdirilib2012 11 14 at the Wayback Machine Bilingual Bicultural Education Programs 15 mart 2016 tarixinde arxivlesdirilib Istifade tarixi 11 avqust 2011 Edward J Vajda Siberian Yupik Eskimo 28 oktyabr 2016 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Istifade tarixi 11 avqust 2011 Alutiiq Museum 8 mart 2016 tarixinde arxivlesdirilib Istifade tarixi 11 avqust 2011 Arxivlenmis suret 25 sentyabr 2010 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Istifade tarixi 11 avqust 2011 Xarici kecidler redakte vikimetni redakte et Alutiiq Museum Catherine Foster West 2009 olu kecid Kodiak Island s Prehistoric Fisheries Human Dietary Response to Climate Change and Resource Availability Journal of Island amp Coastal Archaeology 4 223 239 2009 Yupik xalqlariSibir yupikleri nbsp Naukan yupikleri nbsp Alyaska yupikleri nbsp Nunivak cupikleri nbsp Supikler nbsp Menbe https az wikipedia org w index php title Supikler amp oldid 7456934 Kateqoriyalar Yupik xalqiAlyaskada yasayan xalqlarGizli kateqoriya Articles with hatnote templates targeting a nonexistent page