Vikipediya azad ensiklopediya Zooarxeologiya zoologiya heyvanların öyrənilməsi və arxeologiyanı keçmiş insan mədəniyyəti

Vikipediya azad ensiklopediya Zooarxeologiya zoologiya heyvanlarin oyrenilmesi ve arxeologiyani kecmis insan medeniyyetinin oyrenilmesi birlesdiren hibrid bir elmdir Arxeozooloqlar ve fauna analitikleri de adlandirilan zooarxeoloqlar arxeoloji erazilerden heyvan qaliqlarini oyrenirler Fauna qaliqlari heyvan olduyu zaman geride qalan esyalardir Bunlara sumukler qabiqlar saclar deriler zulallar ve DNT daxildir Sumukler ve qabiqlar arxeoloji erazilerde en yaxsi sekilde qorunur Fauna qaliqlari adeten sag qalmir Onlar muxtelif sertlere gore parcalana ve ya qira biler Bu qaliqlari mueyyen etmek ve onlarin ehemiyyetini serh etmekde cetinlikler yarada biler Zooarxeologiya hibrid elm kimi xidmet edir kecmis insan medeniyyetini oyrenen arxeologiya ve heyvanlarin oyrenilmesi ile mesgul olan zoologiya elmlerinin tedqiqatlarini birlesdirir Buna gore de zooarxeoloqlar antropoloqlar paleontoloqlar arxeoloqlar zooloqlar ekoloqlar ve s ola biler Bununla bele zooarxeologiyanin esas diqqeti tekce kecmis heyvanlarin qaliqlarini tapmaq deyil daha sonra insanlarin ve onlarin etraf muhitin esasen heyvan populyasiyalarinin nece birge movcud oldugunu mueyyen etmek ve anlamaqdir Fauna qaliqlari pehriz ehlilesdirme aletlerden istifade ve ya ritual haqqinda melumat vere biler Zooarxeologiya heyvanlarin ozlerini yaxinliqdaki qruplari ve yerli muhitleri herterefli basa dusmekde deyerli rol oynayir Zooarxeologiya tedqiqatcilara kecmis insan muhit qarsiliqli tesirleri haqqinda daha butov bir anlayisa sahib olmaga imkan verir ve belelikle bu movzunu etraf muhit arxeologiyasinin alt sahesine cevirir Elmin inkisafiredakte vikimetni redakte et span Simali Amerikanin serqinde zooarxeologiyanin inkisafi uc muxtelif dovre bolune biler Birincisi texminen 1860 ci illerden baslayan Formativ dovr ikincisi 1950 ci illerin evvellerinde baslayan Sistemlesdirme dovru ve nehayet texminen 1969 cu ilde baslayan Inteqrasiya dovru Tam zamanli zooarxeoloqlar Sistemlesdirme dovrunde meydana cixdi Sistemlesdirme dovrunden evvel bu sadece tetbiq olunan lakin xususi olaraq oyrenilmemis bir texnika idi Zooarxeologiya mutexessisleri qismen prosesual arxeologiya kimi taninan arxeologiyaya yeni yanasma sebebinden meydana cixmaga basladilar Bu yanasma yalniz ne bas verdiyini deyil ne ucun bas verdiyini izah etmeye daha cox diqqet yetirir Arxeoloqlar zooarxeologiya sahesinde ixtisaslasmaga basladilar ve onlarin sayi artdi Istifade sahesiredakte vikimetni redakte et span Zooarxeologiyanin muhum cehetlerinden biri zooarxeoloqlarin heyvanlar ve insanlar arasindaki elaqeye dair suallarina cavab vermek ucun morfoloji ve genetik subutlardan istifade etmekdir 172 Bu suallara asagidakilar daxildir Pehriz nece idi ve heyvanlari yemek ucun hansi usullardan istifade olunurdu Hansi heyvanlar hansi miqdarda ve basqa hansi qidalarla yanasi yeyilirdi Yemeyi kimler elde edirdi ve bu yemeyin movcudlugu yasdan ve ya cinsden asili idimi Texnologiyalar ve davranis kimi medeniyyet pehrizden nece tesirlenmis ve onunla elaqeli olmusdur Fauna qaliqlari sinif ve ya etnik mensubiyyet kimi sosial ferqleri nece mueyyen ede biler Heyvanlar qidadan basqa hansi meqsedler ucun istifade olunurdu Etraf muhit nece idi Ovcu toplayanlar yemekleri nece yigirdilar Zamanla insan populyasiyalari nece deyisdi Insanlar zamanla heyvanlari nece ehlilesdiribler Muasir heyvanlar kecmisin heyvanlari ile nece muqayise olunur ve bu hemin heyvanlarla qarsiliqli elaqede olan hele de qarsiliqli elaqede olan insan populyasiyalarina nece kontekst verir Zooarxeologiyanin diger muhum ceheti onun insanlarin miqrasiya numunelerine tetbiqidir Insanlarin ya yoldas kimi heyvanlarla six bagli oldugu ve ya surulerin miqrasiyasini mutemadi olaraq izlediyi erazilerde bu heyvanlardan toplanmis melumatlar insan hereketi ucun de kontekst yaratmaga komek ede biler 103 Heyvan qaliqlarinin tedqiqi onlarla elaqeli olan diger qaliqlara ve artefaktlara da kontekst vere biler 1Fauna qaliqlariredakte vikimetni redakte et span Fauna qaliqlari arxeoloqlarin oyrendiyi maddi qeydlerde qalmis heyvanlarin hisseleridir Bu qaliqlar qeyd ucun vacibdir cunki onlar geride qalan qaliqlara esaslanaraq hansi yemekleri yedikleri kimi medeni tecrubeleri gostere bilirler Zooarxeoloqlar heyvanin novu olduyu zaman heyvanin yasi ve cinsinin ne oldugu kimi melumatlari oyrene bilerler Sahelerde tapilan bezi umumi fauna qaliqlarina yuxarida qeyd edildiyi kimi sumukler qabiqlar saclar deriler zulallar ve DNT daxildir Bunlar cox vaxt geride qalmis tullanti yiginlarinda olur Arxeoloqlar qaliqlarin haradan geldiyini hansi heyvan hansi nov ve heyvanin hansi hisseleri oldugunu ayirib mueyyen etmeli ola biler Bu qaliqlari terk eden fauna novleri arxeoloji sahenin harada yerlesdiyinden asili olacaq Bu heyvanlar ehlilesdirilmis ve ya vehsi ola biler ve bezen yerlerde her iki nov qaliq tapirlar Kecmisi anlamaga komek etmekle yanasi zooarxeologiya da bu gunu ve geleceyi yaxsilasdirmaqda bize komek ede biler Insanlarin heyvanlarla nece davrandigini ve onlarin tesirlerini oyrenmek bir cox potensial ekoloji problemlerden qacmaga komek ede biler Bura xususi olaraq vehsi tebietin idare edilmesi ile bagli problemler daxildir Meselen vehsi tebieti muhafize edenlerin sorusduqlari suallardan biri de nesli kesilmek tehlukesi ile uzlesen heyvanlari bir nece kicik erazide yoxsa daha boyuk bir erazide saxlamaqdir Zooarxeoloji delillere esaslanaraq onlar mueyyen edibler ki bir nece kicik eraziye bolunen heyvanlarin nesli kesilmek ehtimali daha yuksekdir Hemcinin baxredakte vikimetni redakte et span Arxeologiya Sualti arxeologiya Antropologiya Istinadlarredakte vikimetni redakte et span Zooarchaeology Reading Ancient Animal Remains zooarch illinoisstatemuseum org 23 oktyabr 2023 tarixinde arxivlesdirilib Istifade tarixi 22 oktyabr 2023 Yohe II Robert M Archaeology The Science of the Human Past Pearson 2006 248 264 Zooarchaeology Reading Ancient Animal Remains zooarch illinoisstatemuseum org 19 mart 2022 tarixinde arxivlesdirilib Istifade tarixi 30 iyul 2020 L Lloveras M Moreno Garcia J Nadal The eagle owl Bubo bubo as a leporid remains accumulator taphonomic analysis of modern rabbit remains recovered from nests of this predator International Journal of Osteoarchaeology 19 5 sentyabr 2009 doi 10 1002 oa v19 5 ISSN 1047 482X Landon David B Zooarchaeology and Historical Archaeology Progress and Prospects Journal of Archaeological Method and Theory 12 1 2005 1 36 doi 10 1007 s10816 005 2395 7 Thomas Kenneth D Zooarchaeology Past Present and Future World Archaeology 28 1 1996 1 4 doi 10 1080 00438243 1996 9980327 PMID 16475284 Steele Teresa The contributions of animal bones from archaeological sites the past and future of zooarchaeology Journal of Archaeological Science 56 2015 168 176 doi 10 1016 j jas 2015 02 036 Munoz Jennifer Faunal Remains As Markers Of Ethnic Identity The Philadelphia House As A Case Study Of German American Ethnicity scholarworks calstate edu Fall 2011 16 noyabr 2020 tarixinde arxivlesdirilib Istifade tarixi 13 noyabr 2020 Kaestle Frederika A Horsburgh K Ann Ancient DNA in Anthropology Methods Applications and Ethics Yearbook of Physical Anthropology 45 2002 92 130 doi 10 1002 ajpa 10179 PMID 12653310 Broughton Jack Miller Shawn Zooarchaeology and Field Ecology A Photographic Atlas University of Utah Press 2016 Meadow Richard H BA Guide to Artifacts The Study of Faunal Remains from Archaeological Sites The Biblical Archaeologist 46 1 yanvar 1983 49 53 doi 10 2307 3209691 ISSN 0006 0895 JSTOR 3209691 Jenkins Cliff Zooarchaeology PDF msarchaeology org 2 mart 2022 tarixinde arxivlesdirilib PDF Istifade tarixi 20 oktyabr 2020 Lyman R L Applied Zooarchaeology The Relevance of Faunal Analysis to Wildlife Management World Archaeology 28 1996 110 125 doi 10 1080 00438243 1996 9980334 Xarici kecidlerredakte vikimetni redakte et span International Council for Archaeozoology ICAZ ArcheoZoo collaborative website of archaeozoology French OpenContext org Zooarchaeology data Multiple zooarchaeological datasets and media published in Open Context Kateqoriya Arxeologiya