Vikipediya azad ensiklopediya Bu səhifədə iş davam etməkdədir Müdaxilə etməyə tələsməyin əgər kömək etmək istəyirsinizsə

Vikipediya azad ensiklopediya Bu sehifede is davam etmekdedir Mudaxile etmeye telesmeyin Eger komek etmek isteyirsinizse ya da sehife yarimciq qalibsa sehifeni yaradan istifadeci ile elaqe qura bilersiniz Sehifenin tarixcesinde sehife uzerinde islemis istifadecilerin adlarini gore bilersiniz Redaktelerinizi menbe ve istinadlarla esaslandirmagi unutmayin Bu meqale sonuncu defe 47 saat evvel Nigar B muzakire tohfeler terefinden redakte olunub Yenile Rotavirus Rotaviruslar korpeler ve kicik usaqlar arasinda ishal xesteliyinin en cox yayilmis sebebidir Dunyada demek olar ki her bir usaq bes yasina qeder en azi bir defe rotavirusa yoluxmus olur Immunitet her infeksiya ile inkisaf edir ona gore de sonraki infeksiyalar daha az agir olur Boyukler nadir hallarda tesirlenir Virus necis oral yolla oturulur Nazik bagirsagi ehate eden huceyreleri yoluxdurur ve zedeleyir Rotavirus 1973 cu ilde Rut Bisop ve onun hemkarlari terefinden elektron mikroqrafik sekillerle askar edilmisdir Korpelerde ve usaqlarda agir ishal ucun xestexanaya yerlesdirilmelerin texminen ucde birini teskil etmesine baxmayaraq onun ehemiyyeti tarixen sehiyye ictimaiyyetinde xususen de inkisaf etmekde olan olkelerde lazimi seviyyede qiymetlendirilmemisdir Insan saglamligina tesirinden elave rotavirus diger heyvanlari da yoluxdurur ve mal qaranin patogenidir Rotaviral entirit adeten usaqliqda asanliqla idare olunan xestelikdir lakin 5 yasdan kicik usaqlar arasinda rotavirus 2019 cu ilde diareyadan texminen 151 714 olume sebeb olmusdur Birlesmis Statlarda 2000 ci illerde rotavirus peyvendi proqrami baslamazdan evvel rotavirus usaqlarda texminen 2 7 milyon agir qastroentirit hadisesine texminen 60 000 xestexanaya yerlesdirilmesine ve her il texminen 37 olume sebeb oldu Birlesmis Statlarda rotavirus peyvendi tetbiq edildikden sonra xestexanaya yerlesdirme nisbetleri ehemiyyetli derecede azalmisdir Rotavirusla mubarize ucun ictimai sehiyye kampaniyalari yoluxmus usaqlar ucun oral rehidratasiya terapiyasinin temin edilmesine ve xesteliyin qarsisini almaq ucun peyvend edilmesine diqqet yetirir Rotavirus ikiqat zencirli RNT viruslari novudur Adeten 11 nov melumdur RVA RVB RVC RVD RVF RVG RVH RVI RVJ RVK ve RVL adlanir En cox rast gelinen RVA dir ve bu rotaviruslar insanlarda rotavirus infeksiyalarinin 90 den coxuna sebeb olur Virusologiyaredakte vikimetni redakte et span Rotaviruslarin novleriredakte vikimetni redakte et span Rotaviruslarin 11 novu bezen qeyri resmi olaraq qruplar adlanir RVA RVB RVC RVD RVF RVG RVH RVI RVJ RVK ve RVL kimi istinad edilir Insanlar ilk novbede RVA novunun rotaviruslari ile yoluxurlar Bu ve diger novler diger heyvanlarda xesteliye sebeb olur meselen donuzlarda RVH novleri quslarda RVD RVF ve RVG pisiklerde RVI ve yarasalarda RVJ Immune responses Specific responses Rotaviruses elicit both B and T cell immune responses Antibodies to the rotavirus VP4 and VP7 proteins neutralise viral infectivity in vitro and in vivo 89 Specific antibodies of the classes IgM IgA and IgG are produced which have been shown to protect against rotavirus infection by the passive transfer of the antibodies in other animals 90 Maternal trans placental IgG might play a role in the protection neonates from rotavirus infections but on the other hand might reduce vaccine efficacy Strukturredakte vikimetni redakte et span Rotaviruslarin genomu cemi 18555 nukleotid olan 11 unikal ikiqat zencir RNT molekulundan ibaretdir Her bir spiral ve ya seqment olcusu azalaraq 1 den 11 e qeder nomrelenmis bir gendir Her bir gen bir proteini kodlayir RNT uc qatli protein kapsidi ile ehate olunmusdur Viral hisseciklerin diametri 76 5 nm e qederdir Zulallarredakte vikimetni redakte et span Qrip viruslarinda oldugu kimi virusun sethindeki iki zulala esaslanan ikili tesnifat sistemi istifade olunur VP7 qlikoproteini G serotiplerini proteaza hessas protein VP4 ise P serotiplerini mueyyen edir G tiplerini ve P tiplerini teyin eden iki gen nesil viruslara ayrica oturule bildiyi ucun muxtelif kombinasiyalar tapilir A qrupu rotaviruslar ucun butov bir genom genotipleme sistemi yaradilmisdir ki bu da atipik menseyini mueyyen etmek ucun istifade edilmisdir Ferdi G tiplerinin ve P tiplerinin yayilmasi olkeler ve iller arasinda deyisir En azi 36 G novu ve 51 P novu melumdur lakin insanlarin infeksiyalarinda G ve P tiplerinin yalniz bir nece kombinasiyasi ustunluk teskil edir Bunlar G1P G2P G3P G4P G9P ve G12P dir Struktur zulallarredakte vikimetni redakte et span Rotavirusa qosulmus qizil nanohisseciklerin elektron mikroqrafiyasi Kicik qaranliq dairevi obyektler rotavirus zulali VP6 ucun spesifik monoklonal antikorla ortulmus qizil nanohisseciklerdir VP1 virus hisseciyinin nuvesinde yerlesir ve RNT den asili RNT polimeraza fermentidir Yoluxmus huceyrede bu ferment viral zulallarin sintezi ucun mRNT transkriptleri istehsal edir ve yeni yaranan virus hissecikleri ucun rotavirus genomunun RNT seqmentlerinin suretlerini istehsal edir VP2 virionun esas tebeqesini teskil edir ve RNT genomunu baglayir VP3 virionun daxili nuvesinin bir hissesidir transferaza adli bir fermentdir Bu mRNT nin transkripsiyadan sonraki modifikasiyasinda 5 qapaginin emele gelmesini kataliz eden qapaq fermentidir Qapaq mRNT ni nukleazalar adlanan nuklein tursusunu parcalayan fermentlerden qoruyaraq sabitlesdirir VP4 reseptor adlanan huceyrelerin sethindeki molekullara baglanir ve virusun huceyreye daxil olmasini temin edir Virus yoluxucu olmadan evvel VP4 bagirsaqda olan tripsin proteaza fermenti terefinden VP5 ve VP8 e deyisdirilmelidir Insanlarda qan qrupu antigen sistemi ABO qan qrupu sistemi ve sekretor statusu ve infeksiyaya qarsi hessasliq arasinda elaqe movcuddur Sekretor olmayanlar P tiplerine gore infeksiyaya davamli gorunur bu da qan qrupu antigenlerinin bu genotiplerin reseptorlari oldugunu gosterir Bu muqavimet rotavirusun genotipinden asilidir VP6 kapsidin esas hissesini teskil edir O yuksek antigenikdir ve rotavirus novlerini mueyyen etmek ucun istifade edile biler Bu zulal rotavirus infeksiyalari ucun laboratoriya testlerinde istifade olunur Qeyri struktur zulallarredakte vikimetni redakte et span NVP7 virionun xarici sethini teskil eden bir qlikoproteindir Struktur funksiyalarindan basqa stammin G tipini teyin edir ve VP4 ile birlikde infeksiyaya qarsi immunitetde istirak edir 5 ci genin mehsulu olan SP1 struktur olmayan RNT ni baglayan zulaldir NSP1 hemcinin interferon reaksiyasini huceyreleri virus infeksiyasindan qoruyan fitri immun sisteminin bir hissesini bloklayir NSP1 proteosomun yoluxmus huceyrede interferon istehsalini stimullasdirmaq ve bitisik huceyreler terefinden ifraz olunan interferona cavab vermek ucun lazim olan esas siqnal komponentlerini mehv edir NSP2 sitoplazmik daxilolmalarda toplanan ve genomun tekrarlanmasi ucun teleb olunan RNT ni baglayan zulaldir NSP3 yoluxmus huceyrelerde mRNA lara baglanir ve huceyre zulal sintezinin dayandirilmasinin mesuldur NSP3 ev sahibi mRNT dan zulallarin sintezi ucun vacib olan iki tercume baslangic faktorunu tesirsiz hala getirir Replikasiyaredakte vikimetni redakte et span Rotavirusun tekrarlanma dovrunun sadelesdirilmis tesviri Virusun ana huceyreye baglanmasi huceyrenin sethinde qlikonlar adlanan molekullara baglanan VP4 terefinden baslanir Virus reseptor vasiteciliyi ile endositoz yolu ile huceyrelere daxil olur ve endosom kimi taninan vezikul emele getirir Ucuncu tebeqedeki zulallar VP7 ve VP4 sunbul endosomun membranini pozaraq kalsium konsentrasiyasinda ferq yaradir Kalsium seviyyesinin asagi dusmesi VP7 trimerlerinin tek zulal alt bolmelerine parcalanmasina sebeb olur VP2 ve VP6 zulal ortuklerini viral dsRNA etrafinda terk ederek ikiqatli hissecik DLP emele getirir 11 dsRNA zencirinin iki zulal qabiginin muhafizesi daxilinde qalir ve viral RNT den asili RNT polimeraza ikiqat zencirli virus genomunun mRNT transkriptlerini yaradir Nuvede qalaraq RNT ikiqat zencirli RNT nin movcudlugu ile qiciqlanan RNT mudaxilesi de daxil olmaqla anadangelme ana immun reaksiyalarindan yayinir Transmissiyaredakte vikimetni redakte et span Yoluxmus usagin necisindeki rotaviruslar Virusun ana huceyreye baglanmasi huceyrenin sethinde qlikonlar adlanan molekullara baglanan VP4 terefinden baslanir Virus reseptor vasiteciliyi ile endositoz yolu ile huceyrelere daxil olur Ucuncu tebeqedeki zulallar VP7 ve VP4 sunbul endosomun membranini pozaraq kalsium konsentrasiyasinda ferq yaradir Kalsium seviyyesinin asagi dusmesi VP7 trimerlerinin tek zulal alt bolmelerine parcalanmasina sebeb olur VP2 ve VP6 zulal ortuklerini RNT etrafinda terk ederek ikiqatli hissecik ds RNT emele getirir 11 dsRNA zencirinin iki zulal qabiginin muhafizesi daxilinde qalir ve viral RNT den asili RNT polimeraza ikiqat zencirli virus genomunun mRNT transkriptlerini yaradir Nuvede qalaraq viral RNT ikiqat zencirli RNT nin movcudlugu ile qiciqlandirilan RNT mudaxilesi de daxil olmaqla anadangelme ana immun reaksiyalarindan yayinir Infeksiya zamani rotaviruslar hem protein biosintezi hem de gen replikasiyasi ucun mRNT istehsal edir Rotavirus zulallarinin ekseriyyeti RNT nin tekrarlandigi viroplazmada toplanir Viroplazma virusa yoluxduqdan iki saat sonra huceyre nuvesi etrafinda emele gelir ve iki qeyri struktur zulal terefinden yaradildigi guman edilen virus fabriklerinden ibaretdir NSP5 ve NSP2 NSP5 in RNT mudaxilesi ile rotavirusun tekrarlanmasinin keskin azalmasi ile neticelenir Nesil viruslari liziz yolu ile huceyreden ayrilir Rotaviruslar necis oral yolla cirklenmis eller sethler ve esyalarla temasda 69 ve ola bilsin ki teneffus yolu ile oturulur Viral ishal cox yoluxucudur Yoluxmus sexsin necisi her qramda 10 trilyondan cox yoluxucu hissecik ehtiva ede biler infeksiyani basqa bir insana oturmek ucun bunlarin 100 den az hissesi lazimdir Rotaviruslar etraf muhitde sabitdir ve estuar numunelerinde ABS qallonuna 1 5 infeksion hissecik seviyyesine qeder askar edilmisdir Viruslar 9 ile 19 gun arasinda yasayirlar Bakteriyalarin ve parazitlerin aradan qaldirilmasi ucun adekvat olan sanitar tedbirler rotaviruslara qarsi mubarizede semeresiz gorunur cunki yuksek ve asagi saglamliq standartlarina malik olkelerde rotavirus infeksiyasinin tezliyi oxsardir Gosterisler ve simptomlarredakte vikimetni redakte et span Rotaviral enterit urekbulanma qusma sulu ishal ve asagi dereceli qizdirma ile xarakterize olunan yungul ve agir xestelikdir Usaq virusa yoluxduqda simptomlar gorunene qeder texminen iki gunluk inkubasiya dovru kecir Xesteliyin muddeti keskindir Simptomlar tez tez qusma ile baslayir ardinca dord sekkiz gun davam eden diareya Dehidratasiya rotavirus infeksiyasinda bakterial patogenler terefinden toredilenlerin ekseriyyetine nisbeten daha cox rast gelinir ve rotavirus infeksiyasi ile bagli en cox gorulen olum sebebidir Rotavirus infeksiyalari heyat boyu bas vere biler birincisi adeten simptomlar yaradir lakin sonraki infeksiyalar adeten yungul ve ya asemptomatik olur cunki immun sistemi mueyyen qoruma temin edir Netice etibarile simptomatik infeksiya nisbetleri iki yasa qeder olan usaqlarda en yuksekdir ve 45 yasa dogru tedricen azalir En agir simptomlar alti aydan iki yasa qeder olan usaqlarda yaslilarda ve immun catismazligi olanlarda olur Usaqliqda elde edilen toxunulmazliga gore boyuklerin ekseriyyeti rotavirusa hessas deyil boyuklerdeki qastroenterit adeten rotavirusdan basqa bir sebebe malikdir lakin boyuklerdeki asemptomatik infeksiyalar cemiyyetde infeksiyanin oturulmesini temin ede biler Bezi subutlar qan qrupunun rotaviruslar terefinden infeksiyaya qarsi hessasliga tesir gostere bileceyini gosterir Immun reaksiyalariredakte vikimetni redakte et span Xususi cavablarredakte vikimetni redakte et span Rotaviruslar hem B hem de T huceyrelerinin immun cavablarini yaradir Rotavirus VP4 ve VP7 zulallarina qarsi antikorlar virus infeksiyasini neytrallasdirir IgM IgA ve IgG siniflerinin spesifik anticisimleri istehsal olunur ki onlarin diger heyvanlarda antikorlarin passiv oturulmesi yolu ile rotavirus infeksiyasindan qorundugu subut edilmisdir Ananin trans plasental IgG si yenidogulmuslarin rotavirus infeksiyalarindan qorunmasinda rol oynaya biler lakin diger terefden peyvendin effektivliyini azalda biler Anadangelme cavablarredakte vikimetni redakte et span Rotaviruslarla yoluxduqdan sonra virusun tekrarlanmasina mane olan ve makrofaqlari ve tebii oldurucu huceyreleri rotavirusla yoluxmus huceyrelere celb eden I ve III tip interferonlari ve diger sitokinleri ehate eden suretli immun reaksiya meydana gelir Rotavirus dsRNA interferonlarin istehsalini stimullasdiran numune tanima reseptorlarini aktivlesdirir Rotavirus zulali NSP1 interferon tenzimleyici zulallar IRF3 IRF5 ve IRF7 nin fealiyyetini bogaraq tip 1 interferonlarin tesirlerine qarsi cixir Qoruyucu cavablarredakte vikimetni redakte et span Qanda IgG ve IgA ve bagirsaqda IgA seviyyeleri infeksiyadan qorunma ile elaqelendirilir Yuksek titrlerde meselen gt 1 200 rotavirusa xas serum IgG ve IgA nin qoruyucu oldugu iddia edilmisdir ve IgA titrleri ile rotavirus peyvendinin effektivliyi arasinda ehemiyyetli korrelyasiya musahide edilmisdir Epidemiologiyaredakte vikimetni redakte et span Insanlarda rotavirus qastroenteritinin 90 den coxunu teskil eden rotavirus A butun dunyada endemikdir Her il rotaviruslar inkisaf etmekde olan olkelerde milyonlarla ishala sebeb olur ki bunun da texminen 2 milyonu xestexanaya yerlesdirilir 2019 cu ilde texminen 151 714 usaq rotavirus infeksiyalarindan oldu onlarin 90 i inkisaf etmekde olan olkelerde idi Demek olar ki her bir usaq bes yasina qeder rotaviruslara yoluxmusdur Rotaviruslar korpeler ve usaqlar arasinda siddetli ishalin aparici tek sebebidir xestexanaya yerlesdirmeni teleb eden hallarin texminen ucde birine cavabdehdir ve diareya ile bagli olumlerin 37 ne ve bes yasdan kicik usaqlarda butun olumlerin 5 ne sebeb olur Oglanlarin rotavirus infeksiyasi ucun xestexanaya yerlesdirilme ehtimali qizlara nisbeten iki defe coxdur Vaksinasiya dovrunde rotavirus infeksiyalari esasen serin quru movsumlerde bas verirdi Qida ile cirklenmenin sayi melum deyil Rotavirus A diareyasinin yayilmasi xestexanaya yerlesdirilen korpeler gunduz baxim merkezlerine geden azyasli usaqlar ve qocalar evlerindeki yasli insanlar arasinda genis yayilmisdir Cirklenmis belediyye suyunun yaratdigi epidemiya 1981 ci ilde Koloradoda bas verdi 2005 ci ilde en boyuk diareya epidemiyasi Nikaraquada bas verdi Bu qeyri adi derecede boyuk ve siddetli epidemiya rotavirus A genomunun mutasiyalari ile bagli idi ve ola bilsin ki virusa populyasiyada genis yayilmis toxunulmazliqdan qacmaga komek etdi 139 Oxsar boyuk epidemiya 1977 ci ilde Braziliyada bas verdi Rotavirus B hemcinin yetkin diareya rotavirusu ve ya ADRV adlanir Cinde her yasda olan minlerle insani tesir eden ciddi ishal epidemiyalarina sebeb olmusdur Bu epidemiyalar icmeli suyun kanalizasiya ile cirklenmesi neticesinde bas vermisdir Rotavirus B infeksiyalari 1998 ci ilde Hindistanda da bas verib sebeb olan stamm CAL adlandirildi ADRV den ferqli olaraq CAL stammi endemikdir Bu gune qeder rotavirus B nin yaratdigi epidemiyalar materik Cinle mehdudlasib ve sorgular ABS da bu nove qarsi immunitetin olmadigini gosterir Rotavirus C usaqlarda nadir ve sporadik ishal hallari ile elaqelendirilmis ve ailelerde kicik epidemiyalar bas vermisdir Istinadlarredakte vikimetni redakte et span Gizli kateqoriya Is davam eden sehifeler