
| Rəqabət hüququ |
|---|
![]() |
| Əsas anlayışlar |
|
|
| Rəqabət tənzimləyiciləri |
|
Qiymət şişirdilməsi bəzi insanların məqbul və ya ədalətli hesab etdiyindən xeyli yüksək səviyyəyə qaldırılan malların, xidmətlərin və ya əmtəələrin qiymətlərini artırmaq praktikası üçün işlədilən mənfi məna daşıyan termindir. Bu ifadə adətən təbii fəlakətlərdən sonra qiymətlərinin artmasına şamil olunur. Əksər hallarda belə hadisə tələb şoku və ya təklif şoku nəticəsində baş verir. Termin həmçinin rəqabətli sərbəst bazar prinsiplərinə uyğun olmayan praktikalardan əldə edilən gəlirlərə və ya də aid edilə bilər. Birləşmiş Ştatların bəzi yurisdiksiyalarında fövqəladə hallar zamanı qiymət şişirdilməsi xüsusi cinayət hesab olunur. Qiymət şişirdilməsi bəziləri tərəfindən istismarçı və qeyri-etik, digərləri tərəfindən isə sadəcə tələb və təklifin nəticəsi kimi qiymətləndirilir.
Qiymət şişirdilməsi bənzəyir, lakin ondan qısamüddətli və lokal xarakter daşıması, həmçinin qida, geyim, sığınacaq, dərman və həyatla əmlakın qorunması üçün lazım olan avadanlıqlar kimi əsas ehtiyaclarla məhdudlaşması ilə fərqlənir. Bu praktika cinayət hesab edilməyən yurisdiksiyalarda belə şirkətləri belə davranışdan çəkindirmək üçün termin kimi istifadə oluna bilər. Termin ABŞ və Kanadada qanun və qaydalarda birbaşa işlədilir, lakin beynəlxalq miqyasda mövcud olan rəqabət hüququ çərçivəsində oxşar tənzimləmə məqsədi daşıyan qanunvericilik də mövcuddur.
Termin bəzən istehsalı qəsdən məhdudlaşdıraraq qiymətləri üzərində müəyyən edən praktikalarına da aid edilir. Alternativ olaraq, o, tədarükçülərin tələb əyrisində baş verən qısamüddətli dəyişiklikdən həddindən artıq faydalanmasına da istinad edə bilər.
COVID-19 pandemiyasından sonra qiymət şişirdilməsi xəbərlərdə geniş yayılmış fenomenə çevrildi; milli fövqəladə vəziyyətə görə bir çox ştatda qiymət şişirdilməsinə qarşı qaydalar qüvvəyə mindi. Bu dövrdə ictimai diskursun artması pandemiya ilə əlaqəli müşayiət olunurdu. Pandemiyadan sonrakı inflyasiya da qismən qiymət şişirdilməsi ilə əlaqələndirilmişdir. Pandemiya zamanı "" və ya "satıcı inflyasiyası" ideyası əvvəlcə solyönlü iqtisadi mühitin kənarında olsa da, 2023-cü ilə doğru bəzi əsas iqtisadçılar, siyasətçilər və biznes mediası tərəfindən də qəbul edilməyə başladı.
Qiymət şişirdilməsinə qarşı qanunlar
| ]Birləşmiş Ştatlar
| ]2021-ci ilin mart ayına olan məlumata görə, 42 ştatın fövqəladə vəziyyət qaydaları və ya qiymət şişirdilməsinə dair qanunvericiliyə malik olduğunu qeyd etmişdir. Qiymət şişirdilməsi adətən aşağıdakı üç meyar əsasında müəyyən edilir:
- Fövqəladə vəziyyət dövrü: Qanunların əksəriyyəti yalnız elan olunmuş (fövqəladə vəziyyət) və ya fəlakət dövründə qiymət dəyişikliklərinə tətbiq olunur.
- Əsas ehtiyac malları: Qanunların böyük hissəsi yalnız qida, su və yaşayış kimi həyatda qalmaq üçün zəruri olan məhsullara şamil edilir.
- : Qanunlar müəyyən mallar üçün tətbiq oluna biləcək maksimum qiymət artımını məhdudlaşdırır.
Vaşinqton ştatı qiymət şişirdilməsinə dair xüsusi qanuna malik olmasa da, COVID-19 dövründə fərdi qoruyucu vasitələrin yüksək qiymətə satılmasını “ədalətsiz” və ya “aldadıcı” praktika kimi qiymətləndirərək öz istehlakçıların müdafiəsi aktını tətbiq etməyə çalışmışdır.
Qanunun nə zaman qüvvəyə minməsi
| ]Qiymət şişirdilməsinə qarşı qanuni qadağalar fövqəladə vəziyyət elan edildikdən sonra qüvvəyə minir. Ştatların qanunlarında fövqəladə vəziyyəti kimlərin elan etməsi ilə bağlı müxtəlif tələblər mövcuddur. Bəzi ştatlarda – məsələn, Alabama, Florida, Missisipi, və Ohayo – qiymət artımları yalnız ABŞ Prezidentinin və ya həmin ştatın qubernatorunun fövqəladə vəziyyət elan etməsindən sonra qadağan olunur. Kaliforniya isə şəhər və mahal səviyyəsində rəsmilərin və idarəetmə qurumlarının fövqəladə vəziyyət elan etməsini qiymət şişirdilməsi qanununu aktivləşdirmək üçün yetərli hesab edir.
Qanunun nəyi qadağan etməsi
| ]Ştat qanunlarında fövqəladə vəziyyət zamanı icazə verilən qiymət artımları fərqlidir. Kaliforniyada 10 faizdən çox qiymət artımı qadağandır. Qanun təchizat, nəqliyyat, tələbat və ya saxlama xərclərinin artması ilə əsaslandırıla bilən istisnalara icazə verir. Florida isə fövqəladə vəziyyətdən əvvəlki 30 gün ərzində həmin məhsulun “orta qiymətini açıq şəkildə aşan” artımları qadağan edir. Alabama qanunvericiliyində “kəskin uyğunsuzluğun” nə olduğu dəqiq müəyyən edilmədiyindən, həm sakinlər, həm də hüquq-mühafizə orqanları üçün qiymət şişirdilməsini müəyyən etmək çətin olur; digər ştatlar isə qiymət artımını 25 faizdən az olmaqla məhdudlaşdırır.
İcra
| ]Qiymət şişirdilməsinə qarşı qanunların icrası qanunlardakı çoxsaylı istisnalar və nəzarət mexanizmlərinin zəifliyi səbəbindən çətin ola bilər. Qanunlar adətən prokurorluğa geniş mülahizə səlahiyyəti verir. 2004-cü ildə Florida şikayətlərin üçdə birinin əsassız olduğunu müəyyən etdi, qalan hissənin böyük bir qismi isə cinayət təqibi əvəzinə (ing. consent decree) ilə həll olundu.
Kaliforniya
| ]Kaliforniya Cinayət Məcəlləsinin 396-cı maddəsi fövqəladə vəziyyət elan edildikdən sonra kirayə, otel yerləşməsi, yanacaq, qida və digər əsas ehtiyac mallarında 10 faizdən yüksək qiymət artımını qadağan edir. Digər ştatlardan fərqli olaraq, Kaliforniyada fövqəladə vəziyyətin elan edilməsi üçün Prezidentin və ya qubernatorun qərarı tələb olunmur; şəhər və mahal səviyyəsində rəsmilərin qərarı kifayətdir. Qadağa 30 gün qüvvədə qalır və zərurət olduqda yenilənə bilər.
2017 və 2018-ci il sonra qubernator təsirlənmiş bölgələrdə qiymət şişirdilməsi qadağasını dəfələrlə uzatmışdır. Qubernator kimi son addımlarından biri bu qadağanı 31 may 2019-a qədər uzatmaq olmuşdur.
2018-ci ilə qədər ştatda fəlakətdən sonra ilk dəfə bazara çıxarılan mənzillərin kirayəsinə heç bir məhdudiyyət yox idi. hadisəsindən sonra yeni kirayələrin yüksək qiymətə təklif edilməsinə dair ittihamları prokurorun cəzalandıra bilməməsi ilə bağlı şikayətlərdən sonra qanunvericilik 396-cı maddəyə dəyişiklik etdi.
2018-ci il qanunu fövqəladə vəziyyət zamanı əvvəllər kirayəyə verilməmiş əmlakın aylıq təxminən 10.000 dollardan yüksək qiymətə təklif edilməsini qadağan edir. Qanun həmçinin kirayələrin 10 faizdən çox artırılmasını qadağan edir və icarəçi daha yüksək qiymət təklif etsə belə, ev sahibinin bu məbləğdən artıq tələb etməsini yasaqlayır.
2025-ci ilin yanvarında baş vermiş fonunda bu qiymət tavanı insanların mənzil tapmasını çətinləşdirmişdir, çünki oxşar əmlakların adi kirayə qiymətləri bundan yüksək olur və bu limit varlı ev sahiblərinin evlərini kirayəyə vermək marağını azaldır.Bir ekspertin fikrincə, əgər qiymət məhdudiyyəti olmasaydı, kirayəyə verilə biləcək evlərin sayı “yüzlərlə və ya minlərlə” çox ola bilərdi.
Florida
| ]Florida ştatının “fövqəladə vəziyyət” haqqında qanunu qiymətqoyma sui-istifadəsini (ing. price gouging) cinayət hesab edir. Əsas malların və xidmətlərin təchizatçısı mülki fövqəladə vəziyyət ərəfəsində və ya onun gedişində kəskin şəkildə qiymətləri artırdıqda və ya qiymət artımından faydalanmaq üçün mövcud müqavilələri ləğv etdikdə və ya icra etməkdən imtina etdikdə ittiham oluna bilər. Klassik nümunə tufan yaxınlaşdığı zaman pərakəndə satıcının südlə çörəyin mövcud ehtiyatına qiyməti artırmasıdır. Bununla belə, tədqiqatlar göstərmişdir ki, belə qanunların təsiri əslində daha ekstremal çatışmazlıq riskini artırır, çünki qiymət artımının olmaması yüksək tələb dövrü ərəfəsində bazara ilk çatan istehlakçılara bütün məhsulu almaq üçün daha güclü stimul yaradır.
Floridada müdafiə kimi göstərilə bilər ki, qiymət artımı əsasən artırılmış xərcləri əks etdirir — məsələn, fövqəladə generatorun işlədilməsi və ya işçilər üçün əlavə risk haqqı (ing. hazard pay). Bu baxımdan, Kaliforniya isə qiymət artımına 10 faiz hədd qoyur.
Birləşmiş Krallıq
| ]Birləşmiş Krallıqda istehlakçıların müdafiəsi üzrə qanunvericilikdə “price gouging” termini istifadə olunmasa da, tətbiq edilən qaydalar ABŞ qanunlarına bənzəyir.[] Birləşmiş Krallığın II Fəsli bazarda dominant mövqeyə malik şirkətlərə qarşı “sui-istifadə” hesab olunan fəaliyyətləri, o cümlədən “ədalətsiz” qiymətqoymanı qadağan edir. Dominantlıq adətən bir şirkət müvafiq bazarın 40 faizdən çoxuna sahib olduqda müəyyən edilir. Qanun pozuntusu halında şirkət qlobal gəlirinin 10 faizinə qədər cərimə edilə bilər.
Avropa İttifaqı
| ]Birləşmiş Krallıqda olduğu kimi, Avropa İttifaqının qanunvericiliyində də “price gouging” termini xüsusi olaraq istifadə edilmir. 102-ci maddəsi “bazarda dominant mövqedən sui-istifadə” hallarını qadağan edir. Maddəyə əsasən, bu cür sui-istifadə aşağıdakılardan ibarət ola bilər: “(a) birbaşa və ya dolayı yolla ədalətsiz alış və ya satış qiymətlərinin və ya digər ədalətsiz ticarət şərtlərinin tətbiqi...”.
2016-cı ildə Aİ-nin rəqabət üzrə komissarı Marqrete Vestager bəyan etmişdi ki, Komissiya qaz sənayesi, dərman sənayesi və standartlara əsaslanan patentlərdən sui-istifadə hallarına xüsusi diqqət yetirərək “həddindən artıq yüksək qiymətləri birbaşa tənzimləməyə müdaxilə edəcək”.
COVID-19 dövrü
| ]
2020-ci il martın 13-də ABŞ prezidenti Donald Tramp COVID-19 pandemiyasının yayılmasına cavab olaraq ölkədə fövqəladə vəziyyət elan etdi; bu elan ştatlara dəstək üçün ilkin olaraq 50 milyard ABŞ dollarının ayrılmasına imkan yaratdı. tərəfindən aparılan araşdırmalara görə, pandemiya dövründə amerikalılara evdə qalmaq, karantinə riayət etmək və maska taxmaq kimi tələblər panikaya səbəb olmuşdu.
COVID-19 ilə bağlı fövqəladə vəziyyətin elan edilməsi ilə ştat səviyyəsində qiymət qalxırtması ilə bağlı qanun və qaydalar qüvvəyə mindi. Bəzi məhsullara tələbat artdı, təklif isə azaldı. yaranan məhsullara cərrahi maskalar, , əl dezinfeksiyaedici vasitələr və tualet kağızı daxil idi. 30-dan çox ştatın baş prokuroru Facebook, Amazon, , eBay və Walmart kimi platformalardan zəruri məhsulların “vicdansız şəkildə yüksək” qiymətlərlə satışının məhdudlaşdırılmasını tələb etdi.
Onlayn qiymət
| ]2018-ci ildə apellyasiya məhkəməsi aşağı instansiya məhkəməsinin qərarını ləğv edərək, ABŞ Konstitusiyasının müddəasına əsasən Merilend ştatının qiymət qalxırtmasına qarşı qanununun konstitusiyaya zidd olduğuna qərar verdi.
İqtisadi təhlil
| ]
nəzəriyyəsinə görə, qiymətlər düzgün işlədikdə bazarlar resursları ən yüksək dəyər verilən sahələrə yönəltməyə meyllidir. Beləliklə, məhsulu daha çox dəyər verən və ödəməyə qadir olanlar qiymətin yüksəlməsi fonunda onu əldə edirlər. 1945-ci ildə nəşr olunan "" əsərində qiymətlərin insanların müxtəlif arzularını təmin etmək üçün fəaliyyətlərini koordinasiya edə bildiyini göstərirdi.
Bir çox iqtisadçılar — o cümlədən (2004), (2005), və (2020) — qiymət qalxırtmasının qadağan edilməsinin həm alıcılar, həm də satıcılar üçün böhran vəziyyətlərini daha da ağırlaşdırdığını iddia edirlər.
2012-ci ildə tərəfindən aparılan sorğuda aparıcı ABŞ iqtisadçılarının yalnız 8%-i Konnektikut ştatında şiddətli hava hadisələri zamanı “vicdansız dərəcədə yüksək” qiymət artımlarının qadağan edilməsinə dəstək vermişdi. Əksəriyyət bu kimi qanunların qeyri-müəyyən olduğunu, tətbiqinin çətin olduğunu və qiymət artımlarının məhdudlaşdırılmasının resursların yanlış bölgüsünə səbəb olduğunu qeyd etmişdi.
2020-ci ildən bu günə
| ]2022-ci ildə iqtisadçısı Kristofer J. Nili qeyd edirdi ki, “əksər iqtisadçılar genişmiqyaslı qiymət nəzarətinin əksər hallarda baha başa gəldiyini və qeyri-effektiv olduğunu düşünür”, çünki yüksək qiymətlər “qıt malları və xidmətləri ödəməyə ən çox hazır və qadir olan alıcılara yönəldir və bu məhsulun dəyərli olduğunu, istehsalçıların isə təklif olunan miqdarı artırmaqla mənfəət əldə edə biləcəyini göstərir”.
2022-ci ildə Beynəlxalq Valyuta Fondunun İşçi Sənədində tətbiqi araşdırılır. COVID-19 pandemiyasından, Ukrayna müharibəsindən və nəticədə enerji və ərzaq qiymətlərində baş verən kəskin artımlardan sonra bu cür vergilərə maraq yenidən artmışdır. Sənəd belə vergilərin çox zaman monopol gücü və ya pandemiya, müharibə və təbii fəlakətlər kimi gözlənilməz hadisələr nəticəsində yaranan və şirkətlərə əlavə, qeyri-adi mənfəət gətirən səmərəli şəkildə vergiyə cəlb edilməsi üçün potensialını müzakirə edir. Bu cür əlavə mənfəətlər qiymət qalxırtması ilə bağlı ictimai və siyasi narahatlıqları artırmışdır; belə ki, şirkətlərin gözlənilməz şəraitdən həddindən artıq gəlir əldə etdiyi düşünülür.
İstinadlar
| ]- Dillon, Liam. "Some price-gouging rules could be keeping high-end homes off L.A.'s rental market". Los Angeles Times. 23 yanvar 2025.
...Shane Phillips, manager of the Randall Lewis Housing Initiative at the UCLA Lewis Center for Regional Policy Studies. He estimated that potential landlords could be holding back “in the high hundreds to the low thousands” of homes due to the price limitations on new listings. That amount is too small to affect L.A.’s overall rental market but does make it harder for displaced people to find houses, he said. “Every home does count,” Phillips said. “It does matter. And no matter how fancy it is, someone from the Palisades can afford it.”
- Cowley, Jenny; Tomlinson, Asha; Matteis, Stephanie. "Provinces promised crackdown on pandemic price gouging. In fact, there have been few repercussions". CBC News (ingilis). 21 noyabr 2020. İstifadə tarixi: 15 mart 2021.
- "Lawrence Kudlow". Jewishworldreview.com. 14 iyun 2000. İstifadə tarixi: 25 sentyabr 2016.
As such, Microsoft fails to meet the traditional standards of a coercive monopoly, i.e., one that price-gouges consumers by deliberately curtailing production. If there was a reason to justify trust-busting a hundred years ago under the Sherman anti-trust act, this was it.
- Peck, Emily. "Once a fringe theory, "greedflation" gets its due". Axios. 18 may 2023.
- Koenig, Bryan. "Analysis: Price-Gouging Rules, E-Commerce To Collide At 6th Circ". (ingilis). 8 mart 2021. İstifadə tarixi: 15 mart 2021.
- M. Zwolinski. "The Ethics of Price Gouging". Business Ethics Quarterly. 18 (3). 2008: 347–378. doi:10.5840/beq200818327. SSRN 1099567.
- Carroll, Megan. "Spokane seller accused of price gouging coronavirus supplies on Amazon". KREM. 31 mart 2020.
- Ala. Code § 8-31-4 (2017).
- Fla. Stat. § 501.160 (2017).
- Miss. Code Ann. § 75-24-25 (2008).
- Ohio Rev. Code Ann. § 1345.01 (2009).
- Cal. Penal Code § 396 (West 2018).
- Cal. Penal Code § 396(b) (West 2018).
- Fla. Stat. § 501.160(b) (2017).
- Id.; Ala. Code § 8-31-4 (2017).
- See e.g., Ala. Code § 8-31-4 (2017); Fla. Stat. § 501.160 (2017); Miss. Code Ann. § 75-24-25 (2008); Ohio Rev. Code Ann. § 1345.01 (2009).
- Swindell, Bill. "Governor Jerry Brown Extends Price Gouging Protections". The Press Democrat. 30 noyabr 2018.
- Id.
- Khouri, Andrew. "California attorney general says bidding wars aren't exempt from price-gouging rules". Los Angeles Times. 18 yanvar 2025. İstifadə tarixi: 9 fevral 2025.
- "Florida Attorney General - Price Gouging Frequently Asked Questions". Florida baş prokurorunun ofisi. İstifadə tarixi: 25 sentyabr 2016.
- Bourne, Ryan; Subramaniam, Brad. "Longstanding Anti-Price Gouging Statutes Worsen Shortages". Cato Institute. İstifadə tarixi: 16 may 2022.
- Giberson, Michael. "The Problem with Price Gouging Laws" (PDF). Cato Institute. 2011. 7 dekabr 2013 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 sentyabr 2016.
- "Competition Act 1998".
- Murphy, Frances; Lewis, Morgan. "COVID-19: UK Antitrust Authority Launches Investigation Into Suspected Excessive Pricing for Hand Sanitisers, and Warns of Further Investigations Against Pharmacies". JD Supra (ingilis). 2 iyul 2020. İstifadə tarixi: 19 aprel 2021.
- "1.2 Million Free Eggs Coming to New York in Pandemic Price Gouging Settlement". NBC New York (ingilis). aprel 2021. İstifadə tarixi: 19 aprel 2021.
- "Chillin' Competition Conference, Brussels, 21 November 2016". 29 noyabr 2019 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
- Higgins, Tucker. "Trump says 'relax,' urges against hoarding as coronavirus cases soar and Fed cuts rates to zero". CNBC (ingilis). 15 mart 2020. İstifadə tarixi: 24 mart 2021.
- Nicomedes, Christian Jasper C.; Avila, Ronn Mikhael A. "An analysis on the panic during COVID-19 pandemic through an online form". Journal of Affective Disorders. 276. 1 noyabr 2020: 14–22. doi:10.1016/j.jad.2020.06.046. ISSN 0165-0327. PMC 7362858 (#bad_pmc). PMID 32697692 (#bad_pmid).
- Levenson, Michael. "Price Gouging Complaints Surge Amid Coronavirus Pandemic". The New York Times (ingilis). 28 mart 2020. ISSN 0362-4331. İstifadə tarixi: 24 mart 2021.
- McCoy, Adam; Namet, Shawn. "Fourth Circuit Holds Maryland Anti-Price Gouging Statute Violates Dormant Commerce Clause". Wake Forest Law Review (ingilis). 18 aprel 2018. İstifadə tarixi: 15 mart 2021.
- Hayek, Friedrich A., "The Use of Knowledge in Society". 1945. Library of Economics and Liberty. 6 December 2010.
- Sowell, Thomas. ""Price Gouging" in Florida". Capitalism Magazine (ingilis). 14 sentyabr 2004. İstifadə tarixi: 9 mart 2022.
- Boudreaux, Donald J. "On Price Gouging | Donald J. Boudreaux". fee.org (ingilis). 1 aprel 2005. İstifadə tarixi: 9 mart 2022.
- Hersey, Jon. "Economists Petition Politicians to Repeal Laws against 'Price Gouging'". The Objective Standard (ingilis). 16 aprel 2020. İstifadə tarixi: 9 mart 2022.
- "Survey: Price gouging". Initiative on Global Markets. 2 may 2012. İstifadə tarixi: 5 iyun 2022.
- Neely, Christopher J. "Why Price Controls Should Stay in the History Books". www.stlouisfed.org (ingilis). 24 mart 2022. İstifadə tarixi: 19 avqust 2024.
- Hebous, Shafik; Prihardini, Dinar; Vernon, Nate. "Excess Profit Taxes: Historical Perspective and Contemporary Relevance". IMF Working Papers. 2022 (187). 2022: 1. doi:10.5089/9798400221729.001. İstifadə tarixi: 12 dekabr 2023.
Xarici keçidlər
| ]- FAQ Concerning Price Gouging by Florida Attorney General
- Condemning Price Gouging with Respect to Motor Fuels Following Terrorist Acts of September 11, 2001 in the Congressional Record
wikipedia, oxu, kitab, kitabxana, axtar, tap, meqaleler, kitablar, oyrenmek, wiki, bilgi, tarix, tarixi, endir, indir, yukle, izlə, izle, mobil, telefon ucun, azeri, azəri, azerbaycanca, azərbaycanca, sayt, yüklə, pulsuz, pulsuz yüklə, haqqında, haqqinda, məlumat, melumat, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, şəkil, muisiqi, mahnı, kino, film, kitab, oyun, oyunlar, android, ios, apple, samsung, iphone, pc, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, web, computer, komputer
Vikipediya azad ensiklopediya 1904 cu ilde cekilmis karikaturada istirakcilarina otel otaqlarinin qiymetlerinin sisirdilmesi barede xeberdarliq edilirReqabet huququEsas anlayislarReqabet Monopoliya ve oliqopoliya ve Bazar gucu Menfeet marjasi Non compete clause Sui qesd Kartellerin formalasdirilmasi ve Embrace extend and extinguish Ufuqi inteqrasiya ve Qiymet sisirdilmesi ve Vendor lock in Saquli inteqrasiyaReqabet tenzimleyicileri International Competition Network br Qiymet sisirdilmesi bezi insanlarin meqbul ve ya edaletli hesab etdiyinden xeyli yuksek seviyyeye qaldirilan mallarin xidmetlerin ve ya emteelerin qiymetlerini artirmaq praktikasi ucun isledilen menfi mena dasiyan termindir Bu ifade adeten tebii felaketlerden sonra qiymetlerinin artmasina samil olunur Ekser hallarda bele hadise teleb soku ve ya teklif soku neticesinde bas verir Termin hemcinin reqabetli serbest bazar prinsiplerine uygun olmayan praktikalardan elde edilen gelirlere ve ya de aid edile biler Birlesmis Statlarin bezi yurisdiksiyalarinda fovqelade hallar zamani qiymet sisirdilmesi xususi cinayet hesab olunur Qiymet sisirdilmesi bezileri terefinden istismarci ve qeyri etik digerleri terefinden ise sadece teleb ve teklifin neticesi kimi qiymetlendirilir Qiymet sisirdilmesi benzeyir lakin ondan qisamuddetli ve lokal xarakter dasimasi hemcinin qida geyim siginacaq derman ve heyatla emlakin qorunmasi ucun lazim olan avadanliqlar kimi esas ehtiyaclarla mehdudlasmasi ile ferqlenir Bu praktika cinayet hesab edilmeyen yurisdiksiyalarda bele sirketleri bele davranisdan cekindirmek ucun termin kimi istifade oluna biler Termin ABS ve Kanadada qanun ve qaydalarda birbasa isledilir lakin beynelxalq miqyasda movcud olan reqabet huququ cercivesinde oxsar tenzimleme meqsedi dasiyan qanunvericilik de movcuddur Termin bezen istehsali qesden mehdudlasdiraraq qiymetleri uzerinde mueyyen eden praktikalarina da aid edilir Alternativ olaraq o tedarukculerin teleb eyrisinde bas veren qisamuddetli deyisiklikden heddinden artiq faydalanmasina da istinad ede biler COVID 19 pandemiyasindan sonra qiymet sisirdilmesi xeberlerde genis yayilmis fenomene cevrildi milli fovqelade veziyyete gore bir cox statda qiymet sisirdilmesine qarsi qaydalar quvveye mindi Bu dovrde ictimai diskursun artmasi pandemiya ile elaqeli musayiet olunurdu Pandemiyadan sonraki inflyasiya da qismen qiymet sisirdilmesi ile elaqelendirilmisdir Pandemiya zamani ve ya satici inflyasiyasi ideyasi evvelce solyonlu iqtisadi muhitin kenarinda olsa da 2023 cu ile dogru bezi esas iqtisadcilar siyasetciler ve biznes mediasi terefinden de qebul edilmeye basladi Qiymet sisirdilmesine qarsi qanunlar span Birlesmis Statlar span 2021 ci ilin mart ayina olan melumata gore 42 statin fovqelade veziyyet qaydalari ve ya qiymet sisirdilmesine dair qanunvericiliye malik oldugunu qeyd etmisdir Qiymet sisirdilmesi adeten asagidaki uc meyar esasinda mueyyen edilir Fovqelade veziyyet dovru Qanunlarin ekseriyyeti yalniz elan olunmus fovqelade veziyyet ve ya felaket dovrunde qiymet deyisikliklerine tetbiq olunur Esas ehtiyac mallari Qanunlarin boyuk hissesi yalniz qida su ve yasayis kimi heyatda qalmaq ucun zeruri olan mehsullara samil edilir Qanunlar mueyyen mallar ucun tetbiq oluna bilecek maksimum qiymet artimini mehdudlasdirir Vasinqton stati qiymet sisirdilmesine dair xususi qanuna malik olmasa da COVID 19 dovrunde ferdi qoruyucu vasitelerin yuksek qiymete satilmasini edaletsiz ve ya aldadici praktika kimi qiymetlendirerek oz istehlakcilarin mudafiesi aktini tetbiq etmeye calismisdir Qanunun ne zaman quvveye minmesi span Qiymet sisirdilmesine qarsi qanuni qadagalar fovqelade veziyyet elan edildikden sonra quvveye minir Statlarin qanunlarinda fovqelade veziyyeti kimlerin elan etmesi ile bagli muxtelif telebler movcuddur Bezi statlarda meselen Alabama Florida Missisipi ve Ohayo qiymet artimlari yalniz ABS Prezidentinin ve ya hemin statin qubernatorunun fovqelade veziyyet elan etmesinden sonra qadagan olunur Kaliforniya ise seher ve mahal seviyyesinde resmilerin ve idareetme qurumlarinin fovqelade veziyyet elan etmesini qiymet sisirdilmesi qanununu aktivlesdirmek ucun yeterli hesab edir Qanunun neyi qadagan etmesi span Stat qanunlarinda fovqelade veziyyet zamani icaze verilen qiymet artimlari ferqlidir Kaliforniyada 10 faizden cox qiymet artimi qadagandir Qanun techizat neqliyyat telebat ve ya saxlama xerclerinin artmasi ile esaslandirila bilen istisnalara icaze verir Florida ise fovqelade veziyyetden evvelki 30 gun erzinde hemin mehsulun orta qiymetini aciq sekilde asan artimlari qadagan edir Alabama qanunvericiliyinde keskin uygunsuzlugun ne oldugu deqiq mueyyen edilmediyinden hem sakinler hem de huquq muhafize orqanlari ucun qiymet sisirdilmesini mueyyen etmek cetin olur diger statlar ise qiymet artimini 25 faizden az olmaqla mehdudlasdirir Icra span Qiymet sisirdilmesine qarsi qanunlarin icrasi qanunlardaki coxsayli istisnalar ve nezaret mexanizmlerinin zeifliyi sebebinden cetin ola biler Qanunlar adeten prokurorluga genis mulahize selahiyyeti verir 2004 cu ilde Florida sikayetlerin ucde birinin esassiz oldugunu mueyyen etdi qalan hissenin boyuk bir qismi ise cinayet teqibi evezine ing consent decree ile hell olundu Kaliforniya span Kaliforniya Cinayet Mecellesinin 396 ci maddesi fovqelade veziyyet elan edildikden sonra kiraye otel yerlesmesi yanacaq qida ve diger esas ehtiyac mallarinda 10 faizden yuksek qiymet artimini qadagan edir Diger statlardan ferqli olaraq Kaliforniyada fovqelade veziyyetin elan edilmesi ucun Prezidentin ve ya qubernatorun qerari teleb olunmur seher ve mahal seviyyesinde resmilerin qerari kifayetdir Qadaga 30 gun quvvede qalir ve zeruret olduqda yenilene biler 2017 ve 2018 ci il sonra qubernator tesirlenmis bolgelerde qiymet sisirdilmesi qadagasini defelerle uzatmisdir Qubernator kimi son addimlarindan biri bu qadagani 31 may 2019 a qeder uzatmaq olmusdur 2018 ci ile qeder statda felaketden sonra ilk defe bazara cixarilan menzillerin kirayesine hec bir mehdudiyyet yox idi hadisesinden sonra yeni kirayelerin yuksek qiymete teklif edilmesine dair ittihamlari prokurorun cezalandira bilmemesi ile bagli sikayetlerden sonra qanunvericilik 396 ci maddeye deyisiklik etdi 2018 ci il qanunu fovqelade veziyyet zamani evveller kirayeye verilmemis emlakin ayliq texminen 10 000 dollardan yuksek qiymete teklif edilmesini qadagan edir Qanun hemcinin kirayelerin 10 faizden cox artirilmasini qadagan edir ve icareci daha yuksek qiymet teklif etse bele ev sahibinin bu meblegden artiq teleb etmesini yasaqlayir 2025 ci ilin yanvarinda bas vermis fonunda bu qiymet tavani insanlarin menzil tapmasini cetinlesdirmisdir cunki oxsar emlaklarin adi kiraye qiymetleri bundan yuksek olur ve bu limit varli ev sahiblerinin evlerini kirayeye vermek maragini azaldir Bir ekspertin fikrince eger qiymet mehdudiyyeti olmasaydi kirayeye verile bilecek evlerin sayi yuzlerle ve ya minlerle cox ola bilerdi Florida span Florida statinin fovqelade veziyyet haqqinda qanunu qiymetqoyma sui istifadesini ing price gouging cinayet hesab edir Esas mallarin ve xidmetlerin techizatcisi mulki fovqelade veziyyet erefesinde ve ya onun gedisinde keskin sekilde qiymetleri artirdiqda ve ya qiymet artimindan faydalanmaq ucun movcud muqavileleri legv etdikde ve ya icra etmekden imtina etdikde ittiham oluna biler Klassik numune tufan yaxinlasdigi zaman perakende saticinin sudle coreyin movcud ehtiyatina qiymeti artirmasidir Bununla bele tedqiqatlar gostermisdir ki bele qanunlarin tesiri eslinde daha ekstremal catismazliq riskini artirir cunki qiymet artiminin olmamasi yuksek teleb dovru erefesinde bazara ilk catan istehlakcilara butun mehsulu almaq ucun daha guclu stimul yaradir Floridada mudafie kimi gosterile biler ki qiymet artimi esasen artirilmis xercleri eks etdirir meselen fovqelade generatorun isledilmesi ve ya isciler ucun elave risk haqqi ing hazard pay Bu baximdan Kaliforniya ise qiymet artimina 10 faiz hedd qoyur Birlesmis Kralliq span Birlesmis Kralliqda istehlakcilarin mudafiesi uzre qanunvericilikde price gouging termini istifade olunmasa da tetbiq edilen qaydalar ABS qanunlarina benzeyir menbe gosterilmelidir Birlesmis Kralligin II Fesli bazarda dominant movqeye malik sirketlere qarsi sui istifade hesab olunan fealiyyetleri o cumleden edaletsiz qiymetqoymani qadagan edir Dominantliq adeten bir sirket muvafiq bazarin 40 faizden coxuna sahib olduqda mueyyen edilir Qanun pozuntusu halinda sirket qlobal gelirinin 10 faizine qeder cerime edile biler Avropa Ittifaqi span Birlesmis Kralliqda oldugu kimi Avropa Ittifaqinin qanunvericiliyinde de price gouging termini xususi olaraq istifade edilmir 102 ci maddesi bazarda dominant movqeden sui istifade hallarini qadagan edir Maddeye esasen bu cur sui istifade asagidakilardan ibaret ola biler a birbasa ve ya dolayi yolla edaletsiz alis ve ya satis qiymetlerinin ve ya diger edaletsiz ticaret sertlerinin tetbiqi 2016 ci ilde AI nin reqabet uzre komissari Marqrete Vestager beyan etmisdi ki Komissiya qaz senayesi derman senayesi ve standartlara esaslanan patentlerden sui istifade hallarina xususi diqqet yetirerek heddinden artiq yuksek qiymetleri birbasa tenzimlemeye mudaxile edecek COVID 19 dovru span COVID 19 pandemiyasinin ilkin merhelesinde tedaruk zencirindeki tixaclar sebebinden tualet kagizi kimi bezi istehlak mehsullarinda catismazliqlar yaranmisdi 2020 ci il martin 13 de ABS prezidenti Donald Tramp COVID 19 pandemiyasinin yayilmasina cavab olaraq olkede fovqelade veziyyet elan etdi bu elan statlara destek ucun ilkin olaraq 50 milyard ABS dollarinin ayrilmasina imkan yaratdi terefinden aparilan arasdirmalara gore pandemiya dovrunde amerikalilara evde qalmaq karantine riayet etmek ve maska taxmaq kimi telebler panikaya sebeb olmusdu COVID 19 ile bagli fovqelade veziyyetin elan edilmesi ile stat seviyyesinde qiymet qalxirtmasi ile bagli qanun ve qaydalar quvveye mindi Bezi mehsullara telebat artdi teklif ise azaldi yaranan mehsullara cerrahi maskalar el dezinfeksiyaedici vasiteler ve tualet kagizi daxil idi 30 dan cox statin bas prokuroru Facebook Amazon eBay ve Walmart kimi platformalardan zeruri mehsullarin vicdansiz sekilde yuksek qiymetlerle satisinin mehdudlasdirilmasini teleb etdi Onlayn qiymet span 2018 ci ilde apellyasiya mehkemesi asagi instansiya mehkemesinin qerarini legv ederek ABS Konstitusiyasinin muddeasina esasen Merilend statinin qiymet qalxirtmasina qarsi qanununun konstitusiyaya zidd olduguna qerar verdi Iqtisadi tehlil span 1936 ci il 5 yanvar tarixinde Meshed belediyyesinin qiymet qalxirtmasina qarsi elaninin afisasi nezeriyyesine gore qiymetler duzgun isledikde bazarlar resurslari en yuksek deyer verilen sahelere yoneltmeye meyllidir Belelikle mehsulu daha cox deyer veren ve odemeye qadir olanlar qiymetin yukselmesi fonunda onu elde edirler 1945 ci ilde nesr olunan eserinde qiymetlerin insanlarin muxtelif arzularini temin etmek ucun fealiyyetlerini koordinasiya ede bildiyini gosterirdi Bir cox iqtisadcilar o cumleden 2004 2005 ve 2020 qiymet qalxirtmasinin qadagan edilmesinin hem alicilar hem de saticilar ucun bohran veziyyetlerini daha da agirlasdirdigini iddia edirler 2012 ci ilde terefinden aparilan sorguda aparici ABS iqtisadcilarinin yalniz 8 i Konnektikut statinda siddetli hava hadiseleri zamani vicdansiz derecede yuksek qiymet artimlarinin qadagan edilmesine destek vermisdi Ekseriyyet bu kimi qanunlarin qeyri mueyyen oldugunu tetbiqinin cetin oldugunu ve qiymet artimlarinin mehdudlasdirilmasinin resurslarin yanlis bolgusune sebeb oldugunu qeyd etmisdi 2020 ci ilden bu gune span 2022 ci ilde iqtisadcisi Kristofer J Nili qeyd edirdi ki ekser iqtisadcilar genismiqyasli qiymet nezaretinin ekser hallarda baha basa geldiyini ve qeyri effektiv oldugunu dusunur cunki yuksek qiymetler qit mallari ve xidmetleri odemeye en cox hazir ve qadir olan alicilara yoneldir ve bu mehsulun deyerli oldugunu istehsalcilarin ise teklif olunan miqdari artirmaqla menfeet elde ede bileceyini gosterir 2022 ci ilde Beynelxalq Valyuta Fondunun Isci Senedinde tetbiqi arasdirilir COVID 19 pandemiyasindan Ukrayna muharibesinden ve neticede enerji ve erzaq qiymetlerinde bas veren keskin artimlardan sonra bu cur vergilere maraq yeniden artmisdir Sened bele vergilerin cox zaman monopol gucu ve ya pandemiya muharibe ve tebii felaketler kimi gozlenilmez hadiseler neticesinde yaranan ve sirketlere elave qeyri adi menfeet getiren semereli sekilde vergiye celb edilmesi ucun potensialini muzakire edir Bu cur elave menfeetler qiymet qalxirtmasi ile bagli ictimai ve siyasi narahatliqlari artirmisdir bele ki sirketlerin gozlenilmez seraitden heddinden artiq gelir elde etdiyi dusunulur Istinadlar span Dillon Liam Some price gouging rules could be keeping high end homes off L A s rental market Los Angeles Times 23 yanvar 2025 Shane Phillips manager of the Randall Lewis Housing Initiative at the UCLA Lewis Center for Regional Policy Studies He estimated that potential landlords could be holding back in the high hundreds to the low thousands of homes due to the price limitations on new listings That amount is too small to affect L A s overall rental market but does make it harder for displaced people to find houses he said Every home does count Phillips said It does matter And no matter how fancy it is someone from the Palisades can afford it Cowley Jenny Tomlinson Asha Matteis Stephanie Provinces promised crackdown on pandemic price gouging In fact there have been few repercussions CBC News ingilis 21 noyabr 2020 Istifade tarixi 15 mart 2021 Lawrence Kudlow Jewishworldreview com 14 iyun 2000 Istifade tarixi 25 sentyabr 2016 As such Microsoft fails to meet the traditional standards of a coercive monopoly i e one that price gouges consumers by deliberately curtailing production If there was a reason to justify trust busting a hundred years ago under the Sherman anti trust act this was it Peck Emily Once a fringe theory greedflation gets its due Axios 18 may 2023 Koenig Bryan Analysis Price Gouging Rules E Commerce To Collide At 6th Circ ingilis 8 mart 2021 Istifade tarixi 15 mart 2021 M Zwolinski The Ethics of Price Gouging Business Ethics Quarterly 18 3 2008 347 378 doi 10 5840 beq200818327 SSRN 1099567 Carroll Megan Spokane seller accused of price gouging coronavirus supplies on Amazon KREM 31 mart 2020 Ala Code 8 31 4 2017 Fla Stat 501 160 2017 Miss Code Ann 75 24 25 2008 Ohio Rev Code Ann 1345 01 2009 Cal Penal Code 396 West 2018 Cal Penal Code 396 b West 2018 Fla Stat 501 160 b 2017 Id Ala Code 8 31 4 2017 See e g Ala Code 8 31 4 2017 Fla Stat 501 160 2017 Miss Code Ann 75 24 25 2008 Ohio Rev Code Ann 1345 01 2009 Swindell Bill Governor Jerry Brown Extends Price Gouging Protections The Press Democrat 30 noyabr 2018 Id Khouri Andrew California attorney general says bidding wars aren t exempt from price gouging rules Los Angeles Times 18 yanvar 2025 Istifade tarixi 9 fevral 2025 Florida Attorney General Price Gouging Frequently Asked Questions Florida bas prokurorunun ofisi Istifade tarixi 25 sentyabr 2016 Bourne Ryan Subramaniam Brad Longstanding Anti Price Gouging Statutes Worsen Shortages Cato Institute Istifade tarixi 16 may 2022 Giberson Michael The Problem with Price Gouging Laws PDF Cato Institute 2011 7 dekabr 2013 tarixinde orijinalindan PDF arxivlesdirilib Istifade tarixi 25 sentyabr 2016 Competition Act 1998 Murphy Frances Lewis Morgan COVID 19 UK Antitrust Authority Launches Investigation Into Suspected Excessive Pricing for Hand Sanitisers and Warns of Further Investigations Against Pharmacies JD Supra ingilis 2 iyul 2020 Istifade tarixi 19 aprel 2021 1 2 Million Free Eggs Coming to New York in Pandemic Price Gouging Settlement NBC New York ingilis aprel 2021 Istifade tarixi 19 aprel 2021 Chillin Competition Conference Brussels 21 November 2016 29 noyabr 2019 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Higgins Tucker Trump says relax urges against hoarding as coronavirus cases soar and Fed cuts rates to zero CNBC ingilis 15 mart 2020 Istifade tarixi 24 mart 2021 Nicomedes Christian Jasper C Avila Ronn Mikhael A An analysis on the panic during COVID 19 pandemic through an online form Journal of Affective Disorders 276 1 noyabr 2020 14 22 doi 10 1016 j jad 2020 06 046 ISSN 0165 0327 PMC 7362858 bad pmc PMID 32697692 bad pmid Levenson Michael Price Gouging Complaints Surge Amid Coronavirus Pandemic The New York Times ingilis 28 mart 2020 ISSN 0362 4331 Istifade tarixi 24 mart 2021 McCoy Adam Namet Shawn Fourth Circuit Holds Maryland Anti Price Gouging Statute Violates Dormant Commerce Clause Wake Forest Law Review ingilis 18 aprel 2018 Istifade tarixi 15 mart 2021 Hayek Friedrich A The Use of Knowledge in Society 1945 Library of Economics and Liberty 6 December 2010 Sowell Thomas Price Gouging in Florida Capitalism Magazine ingilis 14 sentyabr 2004 Istifade tarixi 9 mart 2022 Boudreaux Donald J On Price Gouging Donald J Boudreaux fee org ingilis 1 aprel 2005 Istifade tarixi 9 mart 2022 Hersey Jon Economists Petition Politicians to Repeal Laws against Price Gouging The Objective Standard ingilis 16 aprel 2020 Istifade tarixi 9 mart 2022 Survey Price gouging Initiative on Global Markets 2 may 2012 Istifade tarixi 5 iyun 2022 Neely Christopher J Why Price Controls Should Stay in the History Books www stlouisfed org ingilis 24 mart 2022 Istifade tarixi 19 avqust 2024 Hebous Shafik Prihardini Dinar Vernon Nate Excess Profit Taxes Historical Perspective and Contemporary Relevance IMF Working Papers 2022 187 2022 1 doi 10 5089 9798400221729 001 Istifade tarixi 12 dekabr 2023 Xarici kecidler span Vikilugetde Qiymet sisirdilmesi movzusuna dair melumatlar var FAQ Concerning Price Gouging by Florida Attorney General Condemning Price Gouging with Respect to Motor Fuels Following Terrorist Acts of September 11 2001 in the Congressional Record Normativ yoxlamaMicrosoft 2777630297 Kateqoriyalar QiymetlendirmeKommersiya cinayetleriPeyorativlerGizli kateqoriya Vikipediya Menbesiz meqaleler
