Vikipediya azad ensiklopediya table 0 Məərriərəb أبو العلاء المعر ي Doğum tarixi dekabr 973 0973 12 1 2 Doğum yeri Məərr

Vikipediya azad ensiklopediya table 0 Meerriereb أبو العلاء المعر ي Dogum tarixi dekabr 973 0973 12 1 2 Dogum yeri Meerret en Noman Idlib muhafezesi Suriya 3 Vefat tarixi 9 may 1057 1057 05 09 3 83 yasinda Vefat yeri Meerret en Noman Idlib muhafezesi SuriyaDovr islamin qizil dovruIstiqameti felsefi skeptisizm etika antinatalizmEsas maraqlari ereb edebiyyati 4 islam felsefesi 4 poeziya 4 felsefe 4 Esas ideyalari veqanizmTesir edib Xetib TebriziMektebi deizm pessimizm rasionalizm Vikianbarda elaqeli mediafayllar table Ebulela Ehmed ibn Abdullah ibn Suleyman Tenuxi Meeri ereb أبو العلاء أحمد بن عبد الله بن سليمان التنوخي المعري Qerbde taninan adi ile Abulola Moarren lat Abulola Moarrensis 5 6 7 dekabr 973 1 2 Meerret en Noman Idlib muhafezesi 3 9 may 1057 3 Meerret en Noman Idlib muhafezesi 8 indiki Suriya erazisi olan Heleb emirliyinden olan ereb filosofu sairi ve yazicisi 9 Onun dine tenqidi munasibeti sebebinden dovrunun en onemli ateistlerinden biri kimi teqdim edildiyi melum olmusdur lakin dunyagorusunun daha cox deizme yaxin oldugu gosterilmisdir 9 10 Abbasiler dovrunun son merhelesinde Meerre seherinde anadan olmus genc yaslarinda cicek xesteliyi neticesinde gorme qabiliyyetini itirmisdir Buna baxmayaraq evvelce yaxinliqdaki Helebde daha sonra Tripoli ve Antakyada tehsil almisdir Bagdadda genis yayilmis seirler yazmis lakin eserlerini satmaqdan imtina etmisdir 1010 cu il etrafinda anasinin sehhetinin pislesmesi ile elaqedar Suriyaya qayitmis ve yazi fealiyyetini davam etdirmisdir Bu fealiyyet ona yerli ehali arasinda boyuk hormet qazandirmisdir Meerri dovrunde pessimist azadfikirli kimi seciyyelendirilmis 9 xurafat ve doqmatizmi redd eden mubahiseli rasionalist olmusdur Onun yazili irsinde dilin ve onun tarixi inkisafinin oyrenilmesine yeni filologiyaya xususi diqqet yetirildiyi musahide olunur 8 11 O heyati umumen bedbin movqeden qiymetlendirmis ozunu hem korluq hem de sosial tecrid sebebinden ikiqat mehbus hesab etmisdir 12 13 Iudaizm xristianliq islam ve zerdustilik daxil olmaqla muxtelif dini sistemlerin ehkam ve ayinlerini tenqid etmis 11 12 13 neticede deist movqe numayis etdirmisdir 11 13 Sosial edaleti mudafie etmis tecrid olunmus ve zahidvari heyat terzi surmusdur 8 9 Heyvanimenseli qidalari redd etmis dovrunde exlaqi vegetarian kimi taninmis insanlarin kesilmis heyvanlarin etini ve balalari ucun nezerde tutulmus sudu qida kimi istememeli olduqlarini vurgulamisdir 14 Umumi bedbin dunyagorusu ile uygun sekilde antinatalist movqe sergilemis usaqlarin heyatin agri ve ezablarindan qorunmasi ucun dunyaya getirilmemesinin daha munasib ola bileceyini ireli surmusdur 8 Seqt ez Zend Luzumiyyet ve Risalet el Qufran onun esas eserleri sirasina daxil edilmisdir Erken heyatiredakte vikimetni redakte et span Menseyiredakte vikimetni redakte et span Meerret en Noman seherinin havadan goruntusu 1933 cu ilde Fransa quvveleri terefinden cekilmisdir Ebulela dekabr 973 cu ilde Helebin cenub qerbinde yerlesen Meerre seherinde indiki Suriya erazisinde yerlesen Meerret en Nomanda anadan olmusdur Onun nisbesi olan Meerri de buradan qaynaqlanmisdir 15 Adi barede ozunu nadir hallarda terife layiq is gormus biri kimi teqdim etmis kunyesi haqqinda ise Ebulela adlandirilmasinin heqiqete uygun olmadigini eslinde daha tevazokar bir adin munasib olacagini bildirmisdir 16 Hemin dovrde seher Abbasi xilafetinin terkibinde olmus bu ise islamin qizil dovrune tesaduf etmisdir 15 O Meerre seherinin taninmis ailelerinden olan Beni Suleyman nesline mensub olmus bu nesil ise daha genis Tenux qebilesinin bir hissesini teskil etmisdir 8 17 18 Onun babasi atasi ve emisi bu bolgede hakim vezifesinde calismisdilar 19 Atasi Abdullah linqvist ve sair olmus Heleb ve Meerrenin diger alimlerinden etiraflar getiren bir sexs idi Babasi Suleyman ibn Mehemmed qazi sair ve mutexessis idi alimlerden hedisler oyrenmisdi Nenesi Ummu Selme bint Hesen ibn Ishaq ibn Bulbul hedis elmine beled idi Boyuk qardasi Ebumecid Mehemmed ibn Abdullah ibn Suleyman edeb ve seir sahesinde fealiyyet gosterirdi 20 Ehtimal olunur ki onun ecdadlarindan biri Meerrenin ilk qazisi olmusdur Tenux qebilesi yuziller boyu Suriyada aristokratiyanin bir hissesini teskil etmis Beni Suleyman neslinin bezi uzvleri de bacariqli sairler kimi taninmisdir 21 Anasi terefden Beni Senike qebilesine mensub olmusdur 19 Usaqligiredakte vikimetni redakte et span Meerri cicek xesteliyi sebebinden gorme qabiliyyetini itirmis sonraki heyatinda ise ozunu hem korluq hem de daxili tecrid sebebinden ikiqat mehbus adlandirmisdir 9 22 Tarixciler onun ne vaxt kor oldugu barede ferqli fikirler ireli surmusduler Bezileri onun anadangelme kor oldugunu digerleri uc 23 24 dord dord yas bir ay 25 yeddi yasinda kor oldugunu bildirmisdiler 26 Buna baxmayaraq tarixcilerin o cumleden Qerb tedqiqatcilarinin boyuk ekseriyyetine gore o dord yasinda iken cicek xesteliyine tutulmus ve gorme qabiliyyetini itirmisdir 9 Ebulela ozu de Fatimiler dovletinin bas devetcisi Mueyyedfiddin Siraziye yazdigi mektubunda dord yasinda kor oldugunu bildirmis esitme qabiliyyetinin zeif oldugunu ve gorme qabiliyyetinin erken yasda elinden alindigini qeyd etmisdir 27 Bu hadisenin neticesi olaraq onun sag gozunde ag leke emele gelmis ve goz bir qeder one cixmis sol gozu ise tamamile cokuk veziyyet almisdir Uzunde de cicek xesteliyinin izleri qalmisdir 28 Ebulelanin seirlerinde korluq ve cicek xesteliyini eks etdiren misralar yazmisdir Mehemmed Selim Cundi izah etmisdir ki korluq ucun Allahi teriflediyi misralarda Ebulela bundan sevinc ve memnunluq duydugunu gostermemis eksine o tale qarsisinda raziliq ve teslimiyyetini ifade etmisdir Meerri menbeyi ilahi dini ve edebi yolundan cixmayan bir nefes kimi deyerlendirilmisdir Cundi elave etmisdir ki Ebulelanin cicek xesteliyi ve korluqla bagli seirleri derin agri keder ve sixinti ile doludur Bu onun ruhunda bu hadiselerin guclu tesirini gostermisdir Cundi bildirmisdir ki hemin dovrde cicek xesteliyi Meerre ve etrafinda genis yayilmisdir buna gore de coxlu insanin uzleri bu xestelikden sonra Ebulelanin uzune benzer bir gorunus almisdir 29 Usaqliq dovru ile bagli bezi revayetlerde onun diger usaqlarla birlikde oyun oynadigi qeyd olunmusdur Ebu Mensur Sealibinin Yetimet ed dehr eserinde sair Meerret en Nomanda kor zerif tebietli Meerrinin sahmat ve nerd oynadigini ciddi ve zarafatcil movzularin hamisinda istirak etdiyini bildirilmisdir 30 Ibn Edim bu revayetin dogru olmasi halinda bunun yalniz onun genclik dovrune aid edile bileceyini sonraki heyatinda ise oyun ve eylenceden uzaq bir sexs kimi tanindigini qeyd etmisdir 31 Taha Huseyn bu melumatin dogruluguna subhe ile yanasmis ya revayetin sisirtme neticesinde uyduruldugunu ya da onun sahmati toxunma ile secile bilen xususi nisanli fiqurlarla oynadigini yaxud da Qerbde sonralar mektub ve teleqraf vasitesile oynanan usula benzer sekilde sahmati sifahi formada oynadigini ehtimal etmisdir 32 Cundi Ebulelanin seirlerinde sahmat taxtasi ve fiqurlarinin adlarini xatirlatmasini esas getirerek bu revayetin dogru ola bileceyini daha inandirici saymisdir 33 Cundi hesab etmisdir ki bu kimi beytleri yalniz sahmat oyununda sah vezir top fil ve piyadanin movqeyini yaxsi bilen piyada fiqurunun en zeif vezirin ise en guclu fiqur oldugunu anlayan eyni zamanda piyadanin mueyyen hallarda veziri meglub ede hetta cevrilerek vezire done ve sahi mat ede bileceyini derk eden sexs soyleye bilerdi Onun fikrine gore bu xususiyyetleri bilmeyen biri sahmat oyununun qaydalarina uygun bele ince mecazlar yarada bilmezdi Ebulela seirlerinde sahmat taxtasi ve fiqurlarinin adlarini tam sekilde sadalamisdir Cundi hemcinin Seyx Selaheddin Sefdinin Nekt el himyan eserinde qeyd etdiklerine istinad etmis ve bezi kor sexslerin de sahmat oynamaga qadir olduqlarini gostermisdir 33 Tehsili ve fealiyyetiredakte vikimetni redakte et span Meerrederedakte vikimetni redakte et span Tarixi menbeler Ebulelanin Meerret en Noman seherinde elmi tehsil almasi barede etrafli melumat vermir ve bu seherde kimlerin yaninda tehsil aldigi deqiq bilinmir Evvelki tarixcilerin qeyd etdikleri yalniz budur ki Ebulela Quran i muxtelif revayetler uzre oxumus dil ve qrammatika elmini ise atasindan ve seherin bezi taninmis ailelerinden oyrenmisdir 34 O sairlik fealiyyetine texminen 11 12 yaslarinda baslamisdir Ilk tehsilini Meerre ve Helebde almis daha sonra Antakya ve Suriyanin diger seherlerinde tehsilini davam etdirmisdir 21 22 Cundi hesab etmisdir ki Ebulela elifbani qafe usulu ile oyrenmisdir yeni gormeyenlere oyredilen yukselmis herflerle cunki bu usul hemin dovrde melum idi Bunu sairin sozleri de tesdiqleyir 35 Helebderedakte vikimetni redakte et span Heleb seherinin havadan goruntusu 1936 ci il Ibn Edim yazmisdir ki Ebulela Helebe usaqliq illerinde daxil olmus ve Mehemmed ibn Ebdullah ibn Seedden Mutenebbinin Divan ini eserinin revayetini oyrenmisdir 25 Bu seferi Ibn Xellikan ve basqalari da qeyd etmisdir 28 Hemin tarixciler Ebulelanin Helebe deqiq ne vaxt geldiyini ve orada ne qeder qaldigini gostermemis yalniz onun usaq iken ora daxil oldugunu qeyd etmisdiler Mehemmed Tahir Humsi bildirmisdir ki Meerrinin Helebe bir nece defe gelmesi mumkundur cunki onun anasinin mensub oldugu qebile Helebde taninmis ve nufuzlu idi Bu nezeriyyeni guclendiren amil onun bu qohumlarla omru boyu elaqesinin kesilmemesi ve onlara unvanladigi coxsayli mektublardir 36 Mehemmed Selim Cundi Ebulelanin usaq yasinda Helebe getdiyine subhe edir cunki ereb dilinde sebiyy termini yetkin olmayan ve ya hele sudemer dovrunu bitirmemis usaq menasina gelir 37 Helebde onun muellimleri arasinda Ibn Xaleveyh mektebinin davamcilari 21 22 dil ve edebiyyat muellimi Mehemmed ibn Abdullah ibn Seed hedis muellimi Yehya Miser Tenuxi olmusdur 19 Ebulelanin muellimlerinden biri qazi Ebu Emru Osman ibn Ebdullah Kerci ona Ibn Qutaybenin Qarib el Hedis kitabini oyretmisdir Ibn Xaleveyh cevresinden basqa bir muellim olan Ebuqasim Mubarek ibn Ebduleziz de ona ders kecmisdir Ibn Edim yazmisdir ki Ebulelanin atasindan babasindan qardasindan ve nenesinden hemcinin diger bir sira alimlerden hedis oyrenmisdir 38 Ibn Xaleveyh qrammatik ve islam alimi 980 ci ilde vefat etmis bu zaman Meerri hele usaq olmusdur 39 Buna baxmayaraq o Risalet el Qufran eserinde Ibn Xaleveyhin vefatini derin keder hissi ile yad etmisdir 40 Antakyadaredakte vikimetni redakte et span Bedii Demesqi es Subh el munbi adli eserinde emir Usame ibn Munqizden neql olunan bir revayeti qeyd etmisdir Hemin revayetin megzi ondan ibaret olmusdur ki Antakyada bir kitabxana movcud imis ve onun xezinedari nuseyrimenseli bir sexs idi O bir gun emire muraciet ederek tarix kitablarinda ve kocurulmus menbelerde benzerine rast gelinmeyen qeribe ve nadir bir hadise saxladigini bildirmisdir Emir onun ne oldugunu sorusduqda xezinedar yetkinlik yasina catmamis Meerrinin tez tez onun yanina geldiyini qisa muddet erzinde ona bir nece kitab ezberletdiyini soylemisdir O defter ve ya iki defteri bir defe oxuyur usaq ise yalniz subhe etdiyi yerleri yeniden sorusur sonra esitdiklerini sanki evvelden yaddasinda var imis kimi ardicil sekilde tekrar edirdi Sonra hemin Meerri getirilmisdir Onu uzunboylu bir qohumu musahide edirdi Xezinedar Usameden Meerriye secdiyi bir metni ezberletmeyi xahis etmis o da razilasmisdir ve Meerri dinlediklerini herf herf tekrar etmisdir 41 Eyni revayeti Ibn Edim de basqa bir menbeye istinaden neql etmisdir O sozugeden hekayede aciq sekilde sehv ve uygunsuzluqlar oldugunu qeyd etmisdir O esas sebeb kimi Antakyanin 969 cu ilin oktyabrina uygun gelen dovrde muselmanlarin elinden cixaraq Bizans imperiyasinin hakimiyyetine kecmesini gostermisdir Ebulela ise bu tarixden dord il uc ay sonra anadan olmusdur Seher 1084 1085 ci ile qeder Bizanslilarin elinde qalmis Ebulela ise 1057 ci ilde vefat etmisdir Bundan elave o bizanslilarin seheri ele kecirdikden sonra muselmanlari oradan cixardiqlari bele seraitde kitabxana ve elmle mesgul olmaq ucun muhitin movcudlugunun inandirici gorunmediyi vurgulanmisdir Ibn Edim iki ehtimal ireli surmusdur Birinci ehtimala gore hadise Antakyada yox elmi muhitin guclu oldugu ve 1098 1099 cu ilde selibcilerin eline kecene qeder alimlerle zengin olan Kefertebde bas vermis ola biler Bu halda revayeti neql eden Ibn Munqiz Usame yox onun babasinin atasi Ebu Mutevvec Muqelled ibn Nesr ibn Munqiz sayilmalidir Ikinci ehtimala gore hadise Helebde bas vermis ola biler cunki Ebulela usaqliq dovrunde Helebe getmis ve orada Mehemmed ibn Abdullah ibn Seed Nehvi ile gorusmusdur Hemin seherde Ebu Mutevvecin evi olmus hemcinin Boyuk mescidde kitabxana movcud olmusdur 42 Birinci Selib yurusunden sonra yaradilmis selibci dovletlerin xeritesi Taha Huseyn Ibn Munqizin revayetini qebul etmemis bunun ya uydurma oldugunu ya da Usame adinin sehven nesildeki basqa bir Munqiz ovladinin adi ile qarisdirildigini bildirmisdir Onun fikrine gore Usame hicri 1095 ci ilde anadan olmus yeni Ebulelanin vefatindan texminen qirx il sonra yasamisdir Bununla bele o Ebulelanin Antakyaya sefer etmis ola bileceyini tamamile inkar etmemis yalniz revayetin qehremaninin Usame olmasini qebul etmemisdir Huseyn hesab etmisdir ki eger bele bir sefer olmusdursa Bizans hakimiyyeti altinda qalan muselmanlarin acinacaqli veziyyeti Ebulelanin menevi ve intellektual dunyagorusunun formalasmasina tesir gostermis ola biler 43 Bununla yanasi Mehemmed Selim Cundi bu seferin bas vermediyi qenaetine gelmisdir Onun fikrine gore Ebulelanin bir seheri xatirlatmasi oraya sefer etdiyini subut etmir cunki o Misir Mekke Medine Beytul Muqeddes Sam Qana Esvan Qum Bedilis Hindistan ve diger bolgeler haqqinda da danismis lakin hamisina getmemisdir O bildirmisdir ki eger bele bir sefer heqiqen bas vermis olsaydi Ebulela bunu Bagdad barede etdiyi kimi nesr eserlerinde de qeyd ederdi halbuki muasir tedqiqatcilara catan metnlerde bele bir melumat yoxdur Bundan basqa bizanslilarin seheri ele kecirdikden sonra muselmanlari cixarmalari hetta az sayda muselman qalmis olsaydi bele gorme qabiliyyeti olmayan bir usagin kitabxanaya muntezem gedib gelmesinin inandirici olmamasi da vurgulanmisdir Butun bu delilleri nezere alan Cundi bele neticeye gelmisdir ki bu sefer bas vermemisdir ve esasi olmayan bir hadise uzerinde hokm qurmaq duzgun deyil 44 Laziqiyyeredakte vikimetni redakte et span Cemaleddin Kifti terefinden verilen melumatlarin megzi bundan ibaret olmusdur ki Ebulela Meerri oz dogma seherinin alimlerinden ders aldiqdan sonra Tripoliye sefer etmisdir 45 Hemin seherde varli sexsler terefinden veqf edilmis coxsayli kitabxanalar movcud olmusdur O seferi zamani El Laziqiyyeden kecmis orada bir monastirda dayanmisdir Kifti bu monastiri Deyr el Farus adlandirmis ve onun sehere yaxin yerlesdiyini bildirmisdir Monastirda filosoflarin fikirlerini bilen bir rahib yasamis Ebulela onunla goruserek soylediklerini dinlemis ve ya ondan bezi fikirler oyrenmisdir ki bu da onun islam ve diger dinler baresinde subhelere dusmesine neticede mueyyen fikir azadligina yonelmesine sebeb olmusdur 46 Yaqut Hemevi Mucem el buldan eserinde el Laziqiyyenin bizanslilarin hakimiyyeti altinda oldugu dovrde seherde muselmanlara mexsus qazi xetib ve mescid oldugunu azan verilerken bizanslilarin buna qarsiliq zeng caldiqlarini bildirmis ve bu dini qarsidurmani ifade eden seir numunesini Ebulelaya aid etmisdir Hemin seirde seherde islam ile xristianliq arasinda gerginliyin hokm surduyu bir terefde zenglerin seslendiyi diger terefde ise azan sesinin ucaldigi tesvir olunmusdur 47 Taha Huseyn Ebulelanin el Laziqiyyeye sefer etdiyini qebul etmis ve onun Bagdada meshur seferinden evvel xristianlarla elaqelerinin guclendiyini bildirmisdir Onun fikrine gore Ebulela xristianliq ve iudaizm barede biliklerini mehz bu cur seferler zamani elde etmisdir O hesab etmisdir ki Meerrede elmi muhit bu cur muqayiseli dini arasdirmalar ucun kifayet etmediyine gore sair bu dinleri ya Antakyada ya da el Laziqiyyede oyrenmisdir Huseyn ikinci ehtimali daha ustun tutmus bunu hem tarixcilerin revayetleri hem de Yaqutun neql etdiyi seir numunesi ile esaslandirmisdir 48 Diger tedqiqatcilar bu revayeti qebul etmemisdiler Edebiyyatsunas Mahmud Mehemmed Sakir qeyd etmisdir ki menbelerin ifadelerine esasen Ebulela Deyr el Farus rahiblerinin yaninda yalniz musafir qisminde qalmisdir Onun fikrince bir rahibden ders almasi inandirici deyildir cunki tehsil almaq uzunmuddetli qalmagi teleb ederdi halbuki tarixcilerin yazdiqlarindan onun seherden sadece kecdiyi anlasilir 49 Dilci Mehemmed Selim Cundi bu seferi hetta tamamile uydurma olmasa bele heqiqete cox yaxin saymamis ve bunun bir sira sebeblerini gostermisdir O qeyd etmisdir ki seferin vaxti ve muddeti deqiq bilinmir rahibin kimliyi hansi dilde unsiyyet quruldugu Ebulelanin rahible nece elaqe yaratdigi melum deyildir Rahib bizansli olmus Ebulela ise yalniz ereb dilini bilmisdir Bu baximdan revayet qeyri mueyyenlik ve qaranliq meqamlarla doludur Bundan basqa hemin dovrde el Laziqiyye bizanslilarin hakimiyyeti altinda olmus ve muselmanlara qarsi tezyiqlerin guclu oldugu bildirilmisdir Ibn Buttlan seheri tesvir ederken onun yunan seheri oldugunu limani meydani ve evveller butlere mexsus olub sonradan kilseye cevrilmis binasi oldugunu qeyd etmisdir Seherde exlaqi pozgunluqlarin genis yayildigi hetta bazar nezaretcisinin fahiseleri toplayaraq mehmanxana ve karvansaralarda seyyah ve tacirlere teqdim etdiyini yazmisdir Cundi bele bir ictimai ve siyasi muhitde Ebulela kimi bir sexsin rahible elmi elaqe qurmasinin inandirici olmadigini bildirmisdir O elave etmisdir ki eger bu sefer gercek olsaydi menbelerde daha genis sekilde qeyd ediler ve Ebulela Bagdadi xatirlatdigi kimi el Laziqiyyeni de oz nesr eserlerinde xatirladardi Halbuki onun eserlerinde el Laziqiyyeye cox nadir hallarda isare edilmisdir 50 Yaqutun neql etdiyi seir beytlerinin de bu sefere delil sayila bilmeyeceyi bildirilmisdir Ebulela bir cox seher ve olkeler haqqinda onlari ziyaret etmeden de danismisdir Hetta xalq arasinda hemin beytlerin basqa variantinin Quds barede olan formasinin daha genis yayildigi qeyd edilmisdir Bu beytlerin mezmunu xristianliq barede derin bilik teleb etmeyen umumi musahideleri eks etdirmisdir Bundan elave Meerre ve etrafinda xristian icmalarin yasadigi melum olmusdur ve Ebulelanin onlarla unsiyyetde olaraq bezi dini tesevvurler elde etmesi mumkundur Onun dini movzulardaki subheci ifadelerinin ise genclik illerinden movcud oldugu cox vaxt zahiri menasindan ferqli meqsedler dasidigi bildirilmisdir Bu sebebden ona isnad edilen dinsizlik ve ya zindiqligin bir rahible temas neticesinde yarandigini iddia etmek esasli sayilmamisdir 51 Nehayet bezi erken tarixcilerin o cumleden Bedii Demesqinin bu seferi qeyri mueyyen ifadelerle neql etmesi onlarin ozlerinin de bu hadisenin bas verdiyine qeti emin olmadiqlarini gostermisdir 52 Buna gore de bir sira tedqiqatcilar bu seferin tarixi heqiqet kimi qebul edilmesini dogru hesab etmemisdiler 53 Tripoliredakte vikimetni redakte et span Tripoli seherini tesvir eden 1578 ci ile aid anonim resm eseri Kifti 45 ve basqalari Ebulelanin yuxarida qeyd edilen qaydada Tripoliye getdiyini bildirmisdiler Ibn Edim evvelki muelliflere istinaden qeyd etmisdir ki bu seferin meqsedi Tripoli darulelminde qorunan qiymetli kitablarla tanis olmaq olmusdur lakin bu revayeti quran sexsin Bagdadda yerlesen beytulhikme ile sehve yol vermis olmasi ehtimali ireli surulmusdur cunki Ebulelanin dovrunde Tripolide bele bir elm evi movcud olmamis yalniz 1082 ci il Qazi Ebulhesen Celalulmulk Eli ibn Mehemmed ibn Ehmed ibn Emmar terefinden yeniden teskil edilmisdir Hemin vaxt telebeler ucun maaslar ayrilmis seher ehalisine qizil paylanmis ve idare ucun xususi nezaretciler teyin olunmusdur Ebulela bundan evvel vefat etmisdir 42 Buna baxmayaraq hemin elm evine onun es Sahil es Sahic es Seci es Sultani el Fusul vel Qayet es Sadin Iqlid el Qayet ve Riselet el Igrid adli eserlerinin veqf edildiyi bildirilmisdir Bu elm ocaginin elm ve edebiyyatin yayilmasinda muhum rol oynadigi 100 min cild kitabi ehtiva etdiyi ve Trablusu Suriya bolgesinin en muhum elm merkezlerinden birine cevirdiyi seher selibciler terefinden isgal olunana qeder bu movqeyini qorudugu qeyd edilmisdir 54 55 Taha Huseyn bu seferi qebul etmis ve Ebul Elanin Trablusda istediyi elmleri oyrendikden sonra oz olkesine qayitdigini bildirmisdir 48 Risalet el Qufran eserinde Tovrat in Yaradilis kitabindan edilen istinadi buna delil gosterilmisdir Ebulelanin Saulun qizi vasitesile Davudu aldatmaq istediyi ve serab dolu tulugun qan zenn edilerek pesmanliq dogurdugu hekayeni neql etmisdir Mehemmed Selim Cundinin fikrine gore Luzumiyyet eserinde yer alan menes sozunu ivritmenseli hesab etmek esasli deyil Hemin soz seirde evlilik ve nesil barede tenqidi fikirlerden sonra isledilmis ve guya nezaretci menasinda izah edilmisdir Eyni sekilde Ebu Zabit ifadesinin amhar dilinde olum menasi dasidigi iddiasi da qebul edilmemisdir Cundi bu ifadenin ereb menseli iki sozden ibaret oldugunu klassik ereb lugetlerinde zabit sozunun guclu sert ve quvvetli menalarinda islendiyini Ibn Menzurun da bu menalari qeyd etdiyini bildirmisdir Onun qenaetine gore Ebulela bu ifadeni ya ozu yaratmis ya da ereb muhitinden esitmis ola bilerdi 56 Cundi hemcinin qeyd etmisdir ki Tovrat hekayesine istinad etmek ucun xristianlarla birbasa temas ve ya onlarin olkelerine sefer zeruri deyildi Bele melumatlar istenilen yerde istenilen sexsden esidile bilerdi Bundan elave Ebulela Risalet el Qufran ve diger eserlerinde daha aciq ve cesaretli fikirler soylemis bunlari dolayi yollarla gizletmeye ehtiyac duymamisdir Onun muxtelif xalqlarin adet ve inanclari barede yazmasi da mutleq hemin xalqlarla birbasa temasda olmasini teleb etmemisdir Netice etibarile Cundi Ebulelanin Tripoli seferi barede revayetleri el Laziqiyye ve Antakya seferleri ile eyni seviyyede qiymetlendirmis bu melumatlarin hec birinin tarixi baximdan qeti subuta yetirilmediyini bildirmisdir Buna gore de bu seferlerin bas vermesi ehtimali tamamile istisna edilmese de onlarin gercekliyine dair qeti hokm vermek mumkun hesab edilmemisdir 56 Senaredakte vikimetni redakte et span Seyxulislam imam Ibn Hecer Esqelani Lisan el Mizan eserinde Ebulelanin tercumeyi halini veren zaman onun Senada bir il qaldigini ve bu muddetde et yemediyini bildirmis lakin bu melumati elave tefsilatla genislendirmemisdir Mehemmed Selim Cundi bildirmisdir ki bu revayeti mohkemlendirecek elave menbe tapilmamisdir Cundi ozu hemin seferin bas verdiyini qebul etmemisdir O revayetin tek bir menbeye soykendiyini vurgulamis Ibn Hecerin etibarli revayetci olmasina baxmayaraq onun da sehvden hemcinin kocurenlerin xetalarindan ve revayetlerin tehrifinden sigortalanmadigini qeyd etmisdir 57 Cundi ehtimal ireli surmusdur ki metnin ilkin formasi qirxdan bir qeder artiq il et yememisdir seklinde olmus lakin sonradan qirx sozu metnden dusmusdur Bu zaman kocuren ve ya cap eden sexs bir qeder artiq ifadesini Senada kimi oxuyaraq sehv basa dusmusdur Onun qenaetine gore bu izah Ibn Hecerin Hilal Sabinin tarix eserinden neql etdiyi melumatla da uygunluq teskil etmisdir 57 Bagdadredakte vikimetni redakte et span Bagdad Kitabxanasinda alimler Meerri 1004 1005 ci illerde atasinin vefat etdiyi xeberini almis buna cavab olaraq atasini terifleyen mersiye yazmisdir 40 Bu dovrde o Bagdada sefer etmek qerari almisdir Ebulela uzun muddet Bagdadi ziyaret edib oradaki elmi servetlerle tanis olmaq arzusu ile yasamisdir Bu meqsedle sefere qerar vermis ve dayisina yazdigi mektubda anasina sefer niyyetini bildirdiyini onun da buna raziliq verdiyini qeyd etmisdir Iraqa seferinden qayidan zaman yene dayisina unvanladigi mektubda bu seferin esas sebebinin hemin diyarda yerlesen kitabxana oldugunu aciq sekilde ifade etmisdir Bagdaddan Meerre ehalisine gonderdiyi basqa bir yazida seferinin meqsedinin var dovlet toplamaq ve ya nufuzlu sexslerle elaqe qurmaq yox elm mekaninda qalmaq ve nadir bir muhit gormek oldugunu vurgulamisdir 58 Sonraki tarixcilerden Ibn Verdi de bu seferin meqsedinin Bagdad kitabxanalarinda toplanmis elmi irsle tanisliq oldugunu qeyd etmisdir Onun neqline gore Ebulela Bagdada elm oyrenmek ucun getmis orada ozune benzer bir sexse rast gelmemisdir ve bu melumati Ebu Qalib Hemmam ibn Fedl ibn Cefer oz tarix eserinde birbasa Ebuleladan neql etmisdir 59 Bununla bele bezi tarixciler o cumleden Kifti Ebulelanin Heleb valisi ve ya emiri ile veqf meselesinde mubahise yasadigini buna gore Bagdada sikayet ucun getdiyini ireli surmusler lakin bu revayetlerde hemin vezifeli sexsin kimliyi hadisenin vaxti ve mahiyyeti barede konkret melumat verilmemisdir 60 Mehemmed Selim Cundi bu iddiani inandirici hesab etmemisdir Onun fikrine gore Ebulela 398 ci ilin sonlarinda Meerreden yola dusmus hemin vaxt Helebde Seyfeddovlenin movlanedi Lulu ibn Abdullah Seyfi hakim olmusdur O siyasi baximdan Abbasiler ile Fatimilerin arasinda tereddud eden bir movqe tutmus seher ise Abbasi hakimiyyetinden cixaraq Fatimi tesiri altina kecmek uzre olmusdur Bele bir seraitde Bagdad xilafetinin nufuzu altinda olmayan bir valinin isinden sikayet etmek ucun Ebulelanin Bagdada getmesi mentiqe uygun sayilmamisdir 61 Ebulela Meerreden yola cixmisdir Qazi feqih Ebu Teyyib Teberiye ve dayisina unvanladigi mektublardan gorunduyune gore o evvelce minik heyvani ile hereket etmis daha sonra gemiye minmisdir 62 Bagdada gederken Helebden kecmemis lakin Reqqede dayanmis ve oradan dayisina enmesinin sebebini izah eden bir mektub gondermisdir Daha sonra Ferat cayi ile gemi ile hereket ederek Enbara catmisdir Yolda sultanin adamlarindan bir deste gemiye mudaxile ederek onu Farsiyye adlanan yere yoneltmisdir 63 Yaqut Hemevinin melumatina gore bu yer Isa cayinin sahilinde yerlesen yasilliq bir kend olmusdur 64 Bagdadda o seherin mehellelerinden biri olan Suveyqet Qalibde meskunlasmisdir Qazi Muhessin ibn Eli Tenuxiye yazdigi bir qesidede evinin Qetiyye adlanan yerde cay kenarinda yerlesdiyini bildirir Qetiyye Bagdadin qerb terefinde Kerx bolgesinde iki yerin adi olmusdur Ibn Sid Betelyovsi onun Decleye yaxin yerlesen Qetiyyet er Rebix de yasadigini yazmis Tebrizi ise seirde kecen nehr sozunun Nehr el Qellayin oldugunu bildirmisdir Mehemmed Selim Cundi Betleyusinin melumatini daha inandirici saymisdir 65 Ebulelanin sohreti Bagdada ondan evvel catmisdi Mearre hemin dovrde Bilad es Sam ile Iraq arasinda muhum kecid menteqesi idi Hacilar tacirler seyyahlar ve elciler oradan kecirdiler Bu sebebden onun adi genis yayilmis Iraqdaki bir cox alimlerin qulagina catmisdi Qazi Teberi ile o Bagdada gelmezden evvel yazisirdi Hemcinin feqih Ebu Hemid Isferayini ile de mektublasmis seferi haqqinda ona seir yazmisdi Bediinin yazdigina gore Ebulela Bagdada daxil olanda seherin seckinleri onun adini esiderek ona uz tutmus o da burada zamanin kecmesi ile kohnelmeyen qesideler qeleme almisdir 65 Bagdada seferi zamani ise seherin muxtelif xalqlarin ereblerin ve qeyri ereblerin toplasdigi bir merkez oldugunu gormus musahide ve esitdikleri neticesinde insanlara qarsi nifreti daha da artmisdir Insanlarin daxilinde gizlenen ve onun exlaqi prinsipleri ile uzlasmayan xususiyyetleri hemcinin beseriyyete yarasmayan davranislari onun bu munasibetini guclendirmisdir O zirehli bir qesidesinde ozunu konullu tecrid etmesinin sebebini izah ederken dovrunun insanlarinin zahiri hikmetlerine aldanmamaq lazim geldiyini cunki onlarin arxasinda cahil tebietlerin dayandigini bildirmisdir Buna gore de o ozunu cemiyyetden uzaq tutmagi ustun saymis zerer vermeyen tenha heyatin daha munasib oldugunu gostermisdir Bu movqe onun sonraki heyat terzinin esas xususiyyetlerinden biri kimi qiymetlendirilmisdir 66 Bagdadda oldugu muddetde Ebulela dovrun bir cox gorkemli simalari ile gorusmusdur Onlarin arasinda Serif Razi Seyid Murteza Elemul huda dilci alim Eli ibn Isa Rebii Bagdadda yerlesen Darulelmin nezaretcisi Ebu Ehmed Ebdusselam Besri kitabxananin xezinedari Ebu Mensur nehvci Ebu Eli Ebdulkerim Sukkeri ve Ibn Furrece kimi sexsler var idi 67 Ibn Edim onun bu alimlerden dil qrammatika ve edebiyyat sahesinde bezi meseleleri oyrendiyini qeyd edir 25 Buna baxmayaraq Mehemmed Tahir Homsi hesab etmisdir ki Ebulela bu meclislerde sagird kimi yox muzakireci kimi istirak etmis sohbetler qarsiliqli elmi mubahise ve muzakire seklinde kecirmisdir 67 Ixvan es Sefa cemiyyetinin texminen 1287 ci ile aid elyazmasi Taha Huseyn Ebulelanin Bagdadda oldugu muddetde bu qrupa qosuldugunu ireli surmusdur Ebulela xilafet paytaxtinda qalmaqdan memnun olmus alimlerle unsiyyetden zovq almis ve cume gunleri Darulelmde kecirilen meclislerde istirak etmisdir Mearreye qayitdiqdan sonra Ebu Ehmed Besriye yazdigi seirde hemin meclisler ucun duydugu hesreti ifade etmisdir Taha Huseyne gore Ebdusselam Besrinin teskil etdiyi bu meclis gizli fealiyyet gosteren Ixvan es Sefa cemiyyetinin toplantilarindan biri olmusdur Bu fikre delil kimi Ebulelanin Ixvan es Sefa ya isare eden seir misralari gosterilmisdir O muxtelif seherlerle ve dost cevreleri ile vidalasdigini lakin Ixvan es Sefa ya olan mehebbetinin itmeyeceyini vurgulamisdir 68 Bu qrupun mahiyyeti gorunduyu kimi siyasi ve rasional xarakter dasimisdir Onlarin ifrat derecede radikal siyasi meqsedler guddukleri melum olmusdur Taha Huseyn onlari sieliyin ifratci qollarindan hesab etmis hetta ismaililerle elaqelendirmisdir Huseyn Resail Ixvan es Sefa eserine yazdigi muqeddimede hemin destenin perde arxasinda fealiyyet gosterdiyini gizli bir teskilat formalasdirdigini bildirmisdir Onun izahina gore bu birliyin zahiri dayagi siyasi ve intellektual xarakter dasimis onlar o dovrde islam alemine hakim olan siyasi nizami devirmeye calismis bu meqsede ise muselmanlarin heyatina hakim olan dusunce sistemini deyisdirmekle catmaq istemisler Huseyn elave etmisdir ki bu sexsler gizlenmek ve fealiyyetlerini ort basdir etmek meselesinde son derece ehtiyatli davranmis buna gore de onlarin uzvlerinden demek olar ki hec biri haqqinda deqiq melumat elde edilmemisdir Cemi bir nece ad cekilmis lakin hemin adlar da subheden uzaq olmamisdir Bu deste haqqinda mueyyen edile bilen esas melumat onlarin X esrin ortalarinda Besrede meydana cixdigi Bagdadda ise bir qolunun fealiyyet gosterdiyi olmusdur Huseyn subhe etmediyini bildirmisdir ki Ebuela Bagdada seferinin sonlarina dogru hemin Bagdad qoluyla elaqe qurmus her hefte cume gunu kecirilen yigincaqlarda istirak etmisdir Bu neticeye onun Seqt ez Zend eserinde rast gelinen isareler esasinda gelinmis hetta hemin yigincaqlarda istirak eden bezi sexslerin adlarinin ve toplantilarin kecirildiyi mekanin da mueyyen derecede tesevvur oluna bildiyi qeyd edilmisdir Bu meclislerde filosoflarin felsefi sisteminin sabitliyi ucun zeruri sayilan olculu eylence unsurlerinin de movcud oldugu ehtimal edilmisdir Huseyn bu meseleye daha evvel Zikre Ebi el Ela eserinde toxunmus lakin sonradan bu qenaetine daha da emin oldugunu bildirmis ve Resail Ixvan es Sefa nin Luzumiyyat in bir cox qaranliq meqamlarinin izahi ucun en uygun menbe oldugunu ireli surmusdur 69 Mehemmed Selim Cundi bu fikirlere etiraz etmis bunlari esassiz ferziyye hesab etmisdir Onun delillerine gore Meerrinin mecmede istirak ifadesinde hemin mecmenin Darulsalam oldugu ve ya felsefi xarakter dasidigi aciq sekilde gosterilmemisdir Cundinin fikrine gore daha mentiqli ehtimal hemin mecmenin Ebdusselamin xezinedari oldugu kitabxana olmasidir Cume gununun xususi qeyd edilmesi Ebdusselamin hemin gunu bos oldugu ucun Meerrini qebul etmesi ve ya onu alim ve ediblerle gorusdurmek meqsedile secmesi ile izah oluna biler Bele goruslerin Darulelm ve ya diger mekanlarda sohbet muzakire ve edebi unsiyyet meqsedile kecirildiyi melum olmusdur Bu izah Cundinin fikrine gore daha inandiricidir ve Ebdusselamin durustluk teqva hedis tefsir ve qiraet ile taninan sexsiyyeti ile daha uygun gelir Eger onun felsefi meyllere sahib oldugu dusunulseydi insanlar onun revayetlerinden uz dondererdiler Bundan elave eger hemin gun gizli bir meclisin vaxti olsaydi Ebulelanin bunu aciq sekilde qeyd etmesi mentiqli olmazdi cunki bu onun reqiblerinin diqqetini celb ede bilerdi 70 Cundi hemcinin Ixvan es Sefa nin Ebuelaya arxalanmasini da inandirici saymamisdir cunki o onlar ucun yad sexs olmusdur Ebu Heyyan Tovhididen neql edildiyine gore Ixvan es Sefa uzvleri Ebu Suleyman Nehrecurinin evinde toplanar aralarina kenar biri qosulduqda ise eyhamli ifadeler remzler ve isarelerden istifade ederdiler Bundan basqa Meerrinin seirlerinde isledilen Ixvan es Sefa ifadesi cox vaxt semimi dostluq menasinda basa dusulmusdur Bu ifade bir cox sair ve yazici terefinden de eyni menada istifade edilmisdir Meselen Emr ibn Ses Esedi Bera ibn Rebii Feqesi Ibn Rumi ve Ibn Muqaffa bu ifadeni saf dostluq ve semimi yoldasliq menasinda isletmisler Demeli bu termin hemin teskilat yaranmazdan evvel de edebi dilde movcud olmusdur ve Ebulela da bu eneneye uygun hereket etmisdir 70 Cundi Taha Huseynin Ixvan es Sefa ni sieliyin ifratci qolu ve ya ismaililerden hesab etmesini sonra ise Ebulelani da onlara aid etmesini teeccuble qarsilamisdir Onun fikrine gore Ebulela hemin qruplara qarsi en sert tenqid movqeyi ile taninmisdir Bundan da qeribesi Meerrinin ifrat siyasi meqsedler namine fealiyyet gosteren bir sexs kimi teqdim edilmesidir Cundi bunu da esassiz hesab etmisdir 70 Meerreye qayitmasiredakte vikimetni redakte et span Ebulela Bagdadda oldugu dovrde vetenine guclu hesret hissi kecirmis seirlerinde dogma yurduna duydugu derin hesreti genis sekilde ifade etmisdir Nehayet o Bagdaddan ayrilaraq Meerreye qayitmaq qerarina gelmisdir Onun xilafet paytaxtini terk etmesinin sebebleri barede tarixciler ve tedqiqatcilar arasinda fikir ayriligi movcud olmusdur lakin o bunun sebebleri kimi anasinin vefati ve ozu ile getirdiyi vesaitin azalmasine gostermisdir O anasini Bagdaddaki butun qalma muddeti erzinde unutmamis yadina duserek onu menevi cehetden sarsitmisdir Onun bir seirinde anasinin xeyalinin onu sarsidan bir xatire kimi tesvir edildiyi yad xatirelerin insan ruhunda oyatdigi derin iztirabin vurgulandigi ve uzaq diyarlarda bele veten hesretinin sonmediyi ifade olunmusdur Meerri bu misralarda Bagdadin Kerx mehellesinin onun esl yurdu olmadigini bildirmisdir 71 Ebulela Iraqda oldugu vaxt anasinin xestelendiyi xeberini almis bu ise onun Meerreye donusunu suretlendirmisdir Eslinde o artiq geri qayitmaq qerarini vermis lakin hazirliqlarini tamamlayaraq munasib furseti gozlemisdir Seqt ez Zend eserinde yer alan bir seirinde Bagdad ehalisine ayriliqdan sonra muraciet etmis onu oradan uzaqlasdiran iki esas sebebi goruse bilmediyi anasi ve tukenmis var dovleti olaraq gostermisdir O her iki umidinin ayriliq dovrunde yeniden canlandigini lakin vetene qayitmadan evvel onlarin puc oldugunu bildirmisdir Sair anasi ile gorus umidi olmasaydi cetin sefer yollarina qatlasmayacagini tehlukelerle dolu seferlere cixmayacagini vurgulamisdir Hemcinin insanlarin arasinda gizlenmis tehlukelerle uzlesmeye mecbur qaldigini lakin butun bunlara yalniz anasina qovusmaq umidi ile dozduyunu ifade etmisdir 71 Maliyye vesaitinin azalmasi meselesinde Ebulela izzet nefsini qoruyan bir sexs kimi xarakterize edildiyine gore Bagdada ozu ile apardigi pul sefer ve yasayis ehtiyaclarini odemek ucun kifayet etmemis mesafenin uzaqligi ve ya Meerrede onu temin edecek imkanin olmamasi sebebile elave vesait getizdirmek imkani tapmamisdir O eyni zamanda hec kesden komek istememisdir Onun Bagdadda soylediyi bezi seirler bu veziyyeti eks etdirmisdir Hemin misralarda o serxoslugun mubah olmasini arzulayaraq movcud halinin agirligini unutmaq istediyini bildirmis Iraqda yad tenhaliq icinde ve maddi sixinti icinde yasadigini ifade etmisdir O yaxinlarindan ve aile dayagindan uzaq dusduyunu genclik illerini geride qoydugunu qocaliq dovrunun ise heyatina hakim kesildiyini qeyd etmisdir Bagdad ve onun ehalisi onu sorusacagi teqdirde onun paytaxt ehalisinden uzaq bir sexs oldugunu demeyi munasib saydigini bildirmisdir 72 Bu metnlerden bele netice cixarilmisdir ki Ebu el Ela maddi sixintilar sebebile Bagdadda sixinti kecirmisdir Mehemmed Selim Cundinin qenaetine gore onun heddinden artiq temkinli ve tevazokar davranisi az olan mal dovletle birleserek onun qelbini daraltmis ve genisliyine baxmayaraq Bagdadi ona dar etmisdir Buna elave olaraq anasina olan hesreti ve onunla gorusmek umidi Bagdaddan narahat olmasinin esas sebeblerinden biri olmusdur 73 Meerri 1010 cu ilin ramazan ayinin son ongunluyunde Bagdaddan cixmis Mosul ve Meyafariqin yolu ile hereket etmisdir Evvelce Mosulun serqinde Ceziretu Ibn Omerden iki gunluk mesafede yerlesen Heseniyye adli yasayis menteqesine catmis oradan Diyarbekr bolgesinde yerlesen Amida daha sonra ise Reqqa vasitesile Meerreye yonelmisdir 74 Meerreye catdiqda ise anasinin ondan az muddet evvel vefat etdiyini oyrenmis bu xeberi seferden evvel bilmemisdir Onun bezi Eliogullarina unvanladigi bir mektubda anasinin taleyin hokmu ile torpaga qovusdugunu bildirmesi bu fakti tesdiqlemisdir 75 Suriyada istehsal buraxilmis poct markasi 1963 cu il Uzerinde Meerri tesvir olunmusdur Ebulela omrunun qalan hissesini Meerrede kecirmis zahidvari heyat terzini secmis seirlerini satmaqdan imtina etmis tecrid olunmus sekilde yasamis ve sert vegetarian pehrize riayet etmisdir Bu sebebden o en erken taninmis veqanlardan biri kimi deyerlendirilmisdir 76 77 O her il bir veqf terefinden gonderilen 30 dinarla dolanmaq mecburiyyetinde qalmisdir Materialist seylerle maraqlanmadigi ucun ucuz paltarlar geyinir esasen mercimek encir ve arpa coreyi yeyirdi 19 Ibn Sid Betalyosi onun Meerredeki heyatini tesvir eden zaman onun dindar cox oruc tutan ve sedeqe veren bir sexs oldugunu geceler anlasilmaz piciltilarla ibadet etdiyini gunes dogmamis qapisinin doyulmesine icaze vermediyini qeyd etmisdir O et yemeyi serxosedici ickileri ve evliliyi qebul etmemis iffet ve menevi pakliq sahibi kimi taninmis lakin etiqad baximindan sunni eneneden ferqli movqede olmusdur 78 Tecrid olunmasina baxmayaraq sonraki illerde elmi ve edebi fealiyyetini davam etdirmis basqalari ile emekdasliq etmisdir 79 80 Ebulela Meerrinin Bagdad ve Meerre seherlerinde coxlu sayda telebe yetisdirdiyi melum olmusdur Onlardan bir qismi onunla xususi yaxinligi ve elmi mensubiyyeti ile taninmisdir Bununla bele onun sagirdlerinin deqiq sayi haqqinda qeti melumat movcud deyildir Orta esr muellifi Ibn Verdinin melumatina gore Ebulla muxtelif elm sahelerine dair dersler imla etmis insanlar ondan elm oyrenmis telebeler uzaq bolgelerden onun yanina uz tutmus o ise alimler vezirler ve yuksek movqe sahibleri ile yazismalar aparmisdir 81 Seyyah Nasir Xosrovun musahidelerine esasen onun etrafinda daim iki yuzden artiq adam toplasar onlar muxtelif yerlerden gelerek edebiyyat ve seir sahesinde biliklerini ondan alardilar 82 Ebuleladan elm almis taninmis alim ve edibler arasinda Ebu Mekarim Ebdulvaris ibn Mehemmed Ebheri Ebu Temmam Qalib ibn Isa Ensari Xelil ibn Ebdulcabbar Qezvini Mehemmed ibn Ehmed ibn Ebu Seqr Enbari ve basqalarinin adi cekilmisdir Ondan revayet edenlerden biri qazi Ebulqasim Eli Muhsin ibn Eli Tenuxi olmusdur O Ebulelanin muasirlerinden sayilmis Bagdadda oldugu dovrde ondan ders almis onunla yaxin munasibetde olmus ve bu elaqe vasitesile Xetib Tebrizi ile de bagliliq qurmusdur Bagdadda olarken Ebulelanin derslerinde istirak edenlerden biri de Ibn Furece Berucredi kimi taninan meshur edib olmusdur 83 Ebulelanin en meshur sagirdi ise qiymetli eserlerin muellifi kimi taninan Ebu Zekeriyye Yehya ibn Eli el Xetib et Tebrizi olmusdur O Hemase ve Muelleqat a yazdigi serhler elece de Yaqub ibn Sikkitin sozlerine dair tertib etdiyi eserlerle sohret qazanmisdir Tebrizi Bagdadda meskunlasmis Nizamiyye medresesinde edebiyyat tedris etmis ve dilcilik sahesinde etibarli imam kimi taninmisdir Alim Ebdulhadi Ebyarinin qeyd etdiyi melumata gore Tebrizinin Ebuleladan edebiyyat elmini oyrenmek ucun Tebrizden onun yanina sefer etmesi onun muelliminin elmi ustunluyunu gosteren elametlerden sayilmisdir Eyni silsile uzre daha sonraki dovrde Ebdulqadir Gilani de edebiyyat elmini mehz Tebriziden oyrenmisdir ki bu da Ebulelanin elmi tesirinin sonraki nesillere qeder davam etdiyini gosteren fakt kimi deyerlendirilmisdir 83 Ebuela Meerrede olan zaman onu ziyaret eden telebeleri arasinda Xetib Tebrizi de olmusdur 19 O yazmisdir ki Ebulela ile mescidde oturub onun eserlerinden birini oxuyarken bir tebrizli kisi onlari tanimis oz ana dili olan Azerbaycan turkcesi ile danismis Ebulela ise onun dediklerini ezberleyerek tekrar etmisdir 84 Bagdaddan qayitdiqdan sonra Meerrede kecirdiyi heyat haqqinda tedqiqatcilara yalniz perakende melumatlar gelib catmisdir Anasinin vefatindan sonra ona kimin qulluq gosterdiyi deqiq melum olmamisdir Ebulela dayisi Ebulqasima yazdigi bir mektubda Sukayna adli yasli bir xidmetcisinin oldugunu bildirmis onu evini idare etmek ucun Helebe cagirmisdir lakin xidmetcinin qardasi xestelendiyinden o qardasinin yanina getmek istemisdir Bu vaxt Ebulela ozu de xestelenmis xidmetci ise onun ozune ehtiyaci oldugunu esas getirmisdir Hemin qadin onun ucun su qizdirmis yemek qablarini hazirlamis ve ocagi yandirmisdir Ebulela dayisindan xahis etmisdir ki yazdigi mektubu ona gostermesin cunki bele sozler insanlarda narahatliq yarada bilerdi Bezi revayetlerde onun Qenber adli bir genc xidmetcisinin de oldugu qeyd edilmisdir Ibn Edim Ebu Mehemmed Abdullah ibn Ebi Mecd haqqinda melumat veren zaman onun emisi Ebulelaya sexsen xidmet etdiyini ve ona sedaqetle bagli oldugunu yazmisdir 85 Mehemmed Selim Cundi sairin itaetsiz bir xidmetciden eziyyet cekdiyini ehtimal etmis bunu onun seirlerinde xidmetcinin emre zidd davranmasina isare eden misralarla elaqelendirmisdir Bununla bele Cundi hesab etmisdir ki ona kimin daimi sekilde xidmet etdiyini qeti mueyyenlesdirmek cetindir Qardasioglu qazi oldugundan gundelik meiset islerinin hamisini sexsen yerine yetirmesi inandirici gorunmemisdir Daha cox ehtimal olunmusdur ki o emisi ucun yemek ve geyimle bagli islerde istirak etmis diger xidmetleri ise oz xidmetcileri yerine yetirmis ozu ise nezaret etmisdir 86 Ebulela Meerreye qayitdiqdan sonra evinden yalniz bir defe cixmisdir Bu hadise seher ehalisinin onu Mirdasiler sulalesinden olan Heleb emiri Saleh ibn Mirdasin yaninda vasiteci olmaga mecbur etmesi ile bagli olmusdur Revayetlere gore Meerrede bir qadin mescide girerek onu zorla aparmaq isteyen meyxana sahibinden sikayet etmis camaat ayaga qalxaraq hemin yeri dagitmisdir Bu hadise hakimiyyete qarsi itaetsizlik kimi qiymetlendirilmisdir Saleh ibn Mirdas bolgeye gelmis ve seheri muhasireye almis mancanaqlarla ates acdirmis ve seherin nufuzlu sexslerinden yetmis neferi hebs etdirmisdir Cixis yolu tapmayan seher ehalisi Ebuleladan xahis etmisdir ki seherden kenardaki dusergede olan emirin yanina gederek onlar ucun sefaet etsin O nehayet bir neferin komeyi ile dusergeye aparilmis emir onu taniyaraq hormetle qarsilamis ve isteyini sorusmusdur Ebulela seher ehalisi ucun sefaetci oldugunu bildirmis emir ise Meerreni ona bagisladigini demisdir Onun derhal soylediyi seirde ozunun uzun muddet tenhaliqda yasadigini omrunun sonuna yaxin ise istemeden bu ise celb olundugunu qarsi terefin qudretli movqeyini sir neriltisi oz sozlerini ise goyercin sesi ile muqayise etdiyini ifade etmisdir Emir cavabinda eksine olaraq onun sozlerini sir neriltisine benzetmisdir Bundan sonra ordu dusergesi yigisdirilmis ve emir Mearreden uzaqlasmisdir Ebulela bu hadiseden sonra yeniden evine qayitmis ve bas verenleri ilahi lutf kimi qiymetlendirmisdir 87 Vefatiredakte vikimetni redakte et span Ebulela zaman zaman muxtelif xestelik ve zeifliklere ducar olmusdur O seirlerinin bir sira yerlerinde zamanin sertliyi ve heyatin yorgunlugu neticesinde uzlesdiyi fiziki zeiflikleri ve agrilari tesvir etmisdir Luzumiyyat da o zamanin amansiz kecidi ve cekilen ezablar neticesinde bedeninin kohnelib zeiflediyini derisinin ise defelerle yamalanmis su tuluguna benzediyini bildirmisdir Seqt ez Zend de xesteliklere qarsi care axtardigini lakin biliyin bele bezi derdler qarsisinda aciz qaldigini ifade etmisdir 88 Fatimi devetcilerinin bascisi Mueyyedfiddin Siraziya unvanladigi mektubunda Ebulela omrunun sonlarinda iflic veziyyetine dusduyunu qeyd etmisdir O hereket qabiliyyetinin mehdudlasdigini ayaga qalxmaq gucunu itirdiyini bildirmisdir Basqa bir mektubunda namaz qilarken ayaq uste dura bilmediyini uzandiqdan sonra ise oturmaga da gucu catmadigini bu sebebden her iki halda basqasinin komeyine ehtiyac duydugunu gostermisdir O oz veziyyetini tesvir ederken bedeninin daim felaketlere meruz qaldigini sanki muxtelif belalarin toplandigi bir varliq halina geldiyini ifade etmisdir 86 Ebulelanin Ebulhesen Mehemmed ibn Senan Helebiye 1019 1022 ci iller arasinda 89 gonderdiyi cavab mektubundan melum olur ki o hele elli yasina catmamis bedeni xeyli zeiflemis disleri ve azi disleri tokulmeye baslamisdir Mektubunda yasin artdigini cismin zeiflediyini evveller yalniz oz ehtiyaci ucun istifade etdiyi dislerinin artiq siradan cixdigini bildirmisdir O dislerinin tokulmesi sebebinden bezi sesleri duzgun teleffuz ede bilmediyini meselen s sesini s kimi cixardigini bu ise nitqinin anlasilmasini cetinlesdirdiyini qeyd etmisdir 90 Ebulelanin hansi xestelikden vefat etdiyi deqiq melum deyil Kifti onun olum anini tesvir ederken bildirmisdir ki Ebulela Ehmed ibn Abdullah ibn Suleyman Tenuxinin vefati yaxinlasdiqda qazi Ebu Mehemmed Abdullah Tenuxi onun yanina bir qab serbet getirmisdir Ebulela bu ickiden imtina etmisdir Qazi and icerek onun hemin qabi mutleq icmeli oldugunu bildirmisdir Icki sirke serbet qarisigi olan sekencubin olmusdur Ebulela cavabinda heyatin ozu ile muqayisede olumun daha xeyirli ve rahatliq getiren bir hal oldugunu onu yasatmaq ucun behane ile icirmeye calisdiqlarini lakin onu oz halina buraxmalarinin hem ozu hem de qarsisindakilar ucun daha rahat olacagini mecazi ifadelerle bildirmisdir Bu sozler onun olume hazir oldugunu ve dunya ezablarindan qurtulmagi bir rahatliq kimi gorduyunu gostermisdir 91 Onun xesteliyi uc gun davam etmis dorduncu gun vefat etmisdir Yaninda yalniz emiogullari olmusdur Ucuncu gun onlara yazmaga hazirlasmagi tapsirmis onlar da murekkeb ve qelemleri goturmusduler Buna baxmayaraq o dikte ederken dogru olmayan ifadeler isletmisdir Qazi Ebu Mehemmed bu hali gorerek ailesine bassagligi dilemis ve seyxin artiq olume yaxin oldugunu bildirmisdir Ebulela ertesi gunun seheri vefat etmisdir Hemin dovrde Meerrede olan Ibn Butlan bezi telebelerden Ebulelanin dikte zamani sehve yol verdiyini esitdikde onun olduyunu soylemisdir O bunu bele esaslandirmisdir ki Ebulela kimi guclu agla ve iti zekaya malik bir sexsin diktesinde sehv etmesi yalniz quvvelerinin zeiflemesi ve tebietinin pozulmasi ile izah oluna biler Buna gore de o bu elameti olumun yaxinlasmasinin gostericisi kimi qiymetlendirmisdir ve neticeni bu cur cixarmisdir 91 Onun vefat gunu barede muxtelif reyler movcuddur Bezi menbelere gore o cume gecesi vefat etmisdir Basqa revayetlerde cume gunu 2 rebiyulevvel 499 cu hicri ilde vefat etdiyi gosterilmisdir ki bu da 8 may 1057 ci ile uygun gelir 88 Diger reylere gore 3 rebiyulevvel 9 may yaxud 12 ve ya 13 rebiyulevvel 18 ve ya 19 may tarixleri gosterilmisdir 92 Hec vaxt evlenmemisdir 22 Ebulelanin mezari 2018 ci il Ebulela oz ailesinin Beni Suleyman neslinin evlerinin heyetinde defn olunmusdur 93 Yaqut Hemevi revayet etmisdir ki onun olumunden sonra qebrinin basinda seksen dord sair mersiye soylemisdir 94 Ibn Verdi yazmisdir ki onun vefati zamani qebrinin yaninda yetmis mersiye oxunmusdur 95 Mehemmed Selim Cundi ehtimal etmisdir ki Ebulelaya mersiye deyenlerin ekseriyyeti Meerre ehli ve onun derslerinde istirak eden Tenuxi ailesine mensub sexsler olmusdur O bu qenaetini seyyah Nasir Xosrovun Sefername eserinde verdiyi melumata esaslandirmisdir 93 Orada qeyd edilmisdir ki Ebulelanin etrafinda daim muxtelif yerlerden gelmis iki yuzden artiq adam toplasar onun yaninda edebiyyat ve seir oxuyardilar 82 Eserleriredakte vikimetni redakte et span Meerrinin muxtelif elm ve edeb sahelerine dair yuze yaxin eser qeleme aldigi melum olmusdur Bu eserlere seir divanlari risaleler serhler elece de ereb dil elmlerinin qrammatika serf ve eruz kimi sahelerine aid tedqiqatlar daxil olmusdur lakin bu irsin boyuk hissesi itib batmis yalniz az bir qismi indiki dovre gelib catmisdir Sonraki dovrlerde Ebulelaya qarsi yonelmis sert munasibet ve ittihamlar neticesinde onun eserlerine qarsi menfi yanasma formalasmis bezi hallarda bu eserlerin mehv edilmesine sebeb olmusdur 96 Meerri muxtelif olculu hem seir hem de nesr janrinda yetmisden cox eser qoyub getmisdir O Eli ibn Abdullah ibn Ebu Hasim Isfahaniye eserlerini yazmagi tapsirmis ve onlarin siyahisini tertib etmisdir Bu siyahi her bir eserin hecmi tebieti ve mezmunu haqqinda melumat verir 19 Meerri hemcinin seir formasinda yazilmis coxsayli tapmacalardan ibaret muhum bir kulliyat da yaratmisdir 97 Luzumiyyet eserinden seir ereb dilinde source source Restriktiv qafiye ve olcu 197 ci seirin evvelinde esidilir 98 Media komek Onun seirlerinin erken divani Seqt ez Zend ereb سقط الزند adi ile yayilmisdir Meerrinin genclik illerinde tertib etdiyi ilk divani olmusdur 99 Bu topluya Heleb ehalisine ve Hemdaniler hokmdari Seededovleye unvanlanmis medhiyyeler de daxil edilmisdir Eser genis sohret qazanmis ve onun sair kimi nufuzunun formalasmasinda muhum rol oynamisdir 8 Kolleksiyada gundelik heyat haqqinda 3000 den cox beyt qeside elegiya ve seirden ibaret 113 seir var ve hamisi bir qeder tesadufi sekilde duzulmusdur Bu seirler sade hadiselerden behs eden ve bezekli uslubdan istifade eden zaman Mutenebbinin guclu tesirini gosterir Onun en guclu seirleri elegiyalaridir Taha Huseyn bu eserde henefi feqihi Ebu Hemze ucun yazilmis mersiyenin ereb edebiyyatinda en tesirli mersiyelerden biri oldugunu qeyd etmisdir Divanin sonunda zireh tesviri ile bagli seirleri ozunde birlesdirdiyine gore ed Diriyyet adli bir bolme var 19 Eser serhlerle birlikde nesr edilmis ilk dasbasma nesri 1859 cu ilde Tebrizde isiq uzu gormus daha sonra Misir Beyrut ve Heleb seherlerinde muxtelif nesrleri heyata kecirilmisdir 99 Daha orijinal sayilan ikinci seir toplusu Luzum ma la yelzem لزوم ما لا يلزم ve ya qisaca Luzumiyyet اللزوميات adi ile taninmisdir Basliq muellifin heyatin ozune munasibetini eks etdirmis eyni zamanda istifade etdiyi qafiye sisteminin qesden murekkeb ve zeruri olmayan qurulusuna isare etmisdir 8 11 min beytden ibaret olan bu divan Meerrinin elm exlaq madde tanri ruh siyaset ve ictimai heyatla bagli baxislarini ehtiva etmisdir Bu baximdan eserin adi bir seir divanindan daha cox felsefi traktat xarakteri dasidigi qeyd olunmusdur Revayete gore Meerrinin divanina bu adi vermesinin sebebi klassik eruz vezninde qafiyenin beytlerin son sozlerinin son herfinin eyni olmasi ile mehdudlasdigi halda burada onun qafiyede iki herfden istifade etmeyi ustun tutmasi olmusdur Luzumu ma la yelzem ifadesi eslinde cedel elminde termin sayilmis lakin Meerrinin onu felsefi meqsedle isletmisdir Bu anlayis ya mubahise terefinin oz baxisina gore gereksiz saydigi meselelerin zeruri sayilmasi ya da qarsi terefin inanc sistemine uygun oldugu ucun dogru fikirlerin vacib ve zeruri hesab edilmemesinin zeruriliyi kimi izah olunmusdur Meerrinin bu cur tebii olmayan ve mecburi sayilan dil ve forma cetinliklerine yol vermesi bir coxlari terefinden tenqid edilmis hetta bu eseri yalniz luget biliyini numayis etdirmek ucun yazdigi iddia olunmusdur Taha Huseyn onun esas fikirlerini genis kutleden gizletmek meqsedile bu cetin usluba qesden muraciet etdiyini bildirmisdir 19 Eser bir nece defe cap olunmus ilk dasbasma nesri 1885 ci ilde Hindistanin Bombey seherinde Huseyniyye metbeesinde buraxilmisdir Sonraki nesrler arasinda 1891 ci il nesri ve 1952 ci ile uygun gelen Beyrutda yerlesen Dar Sadir nesri gosterilmisdir 100 101 Onun ucuncu esas eseri nesr formasinda yazilmis Risalet el Qufran رسالة الغفران olmusdur Bu eser ereb sairi Ibn Kerihin dini baxislarina yonelmis tenqidi movqe fonunda yazilmis cavab xarakterli metn kimi teqdim edilmisdir 39 102 Eserde sairin cennete sefer etdiyi ve cahiliyyet dovru ereb sairleri ile qarsilasdigi tesvir olunmusdur Bu yanasmanin bezi islam alimleri terefinden de desteklendiyi onlarin islamdan evvelki ereblerin de cennete daxil ola bileceyini mumkun saydiqlari qeyd edilmisdir 103 Cennetde vefat etmis sexslerle dialoq motivine gore bu eser sonraki esrlerde yazilmis Dantenin Ilahi komediya si ile muqayise edilmisdir 104 Eyni zamanda eserin Ibn Suheydin Risalet tevabi vez zevabi eseri ile oxsarligina diqqet cekilmis lakin Merrinin hemin muellifden tesirlendiyini ve ya Dantenin Meerriden ilham aldigini subut eden delillerin olmadigi bildirilmisdir 105 Texminen 1033 cu ilde qeleme alinmisdir Muxtelif nesrleri olmus 1903 cu ilde Emin Hindiyye 1923 cu ilde Kamil Kilani 1950 ci ilde ise Bintus Sati terefinden nesr edilmisdir 106 2007 ci ilde Elcezairde kecirilmis Beynelxalq Kitab Sergisinde bu eserin qadagan edildiyi haqqinda melumat verilmisdir 15 107 El Fusul vel Qayat herf Fesiller ve meqsedler adli eser homiliya xarakterli metnler toplusu olmusdur Allahin terifi ve nesihet movzularina hesr edilmis eser olmusdur Muellif onu elifba herfleri uzre qurmus her bir qaya ni mueyyen herfle elaqelendirmis ve onlari bir nece fesil den ibaret etmisdir 108 Bu eserin Quran a benzetme ve ya onu teqlid etme cehdi kimi yozuldugu barede ittihamlar ireli surulmusdur 109 110 Kitabdaki qerib sozleri ve tapmacalari izah etmek ucun Iqlidul Qayat ve es Sadin adli iki serh yazmisdir lakin bu serhlerin dovrumuze gelib catib catmadigi melum olmamisdir 19 Mahmud Hesen Zenati terefinden 1938 ci ilde nesr edilmis lakin nesr olunmus hisse natamam qalmis ve xa herfinden o terefe kecmemisdir Ibn Edim bu eser barede ireli surulen ittihamlarin esassiz oldugunu bildirmis onun Quran a qarsi muxalifet meqsedi dasimadigini vurgulamisdir 111 Meerri ozu de uzun muddet evinden cixmadigini esas meqsedinin ibadet ve zikr oldugunu lakin bezi metnleri dikte etdiyini ve hemin metnlerin muxtelif janrlarda o cumleden zahidlik nesihet ve ilahi terif movzularinda nezm ve nesr seklinde toplandigini qeyd etmisdir Bu metnler arasinda El Fusul vel gayat in da yer aldigi gosterilmisdir 112 Riseletul melaike serf elmine dair movzulari ehate etmisdir Eserin evvelce muqeddimesi nesr olunmus tam metni ise 1944 cu ilde Demesqde yerlesen Ereb Elmi Meclisinde Mehemmed Selim Cundi terefinden tedqiq edilerek cap edilmisdir 106 2019 cu ilde Hindevi Tehsil ve Medeniyyet Fondu terefinden elektron nesri de buraxilmisdir 113 Riseletus sahil ves sahic Heleb hakimi Munceutekinin movlasi Azizuddovle Fatik Rumi ucun yazilmis metn at ve qatirin dili ile qurulmusdur Eser Bintus Sati terefinden Rabatdaki Kral Kitabxanasinda tapilmis iki elyazma esasinda nesre hazirlanmis ilk nesri 1975 ci il uygun gelmisdir 114 Riseletul igrid Ebulqasim Megribiya unvanlanmis Islahul mentiq in muxteserinin ona gonderilmesi munasibetile yazilmisdir 115 Riseletul huruf elyazma seklinde movcud olmus Karl Brukelmann terefinden Tarixul edeb el erebiyye eserinde adi cekilmisdir 116 Dai ed duata mektublari Fatimiler dovletinin bas devetcisi Mueyyed fid Din es Sirazi ile heyvan etinin ve ondan alinan mehsullarin yeyilmesinin qadagan edilmesinin sebeblerine dair yazismalari ehate etmisdir 115 Riseletul menih Ebulqasim Megribiye unvanlanmis onun fesahetini terifleyen mektub olmusdur 117 Riseletul hena muellifin dovrunun nufuzlu sexslerinden birine sultanin vezirinin gelisi munasibetile gonderdiyi tebrik mektubu olmusdur Sonradan siyasi serait deyisdiyi ucun mektubdan hokmdar adlari ve titullarinin cixarildigi qeyd edilmisdir 1944 cu ilde Kamil Kilani terefinden nesr edilmis 2020 ci ilde Hindevi Fondu terefinden elektron versiyasi yayimlanmisdir 117 Zecrun nabih eserinin bir hissesi cap olunmusdur Muellif bu eseri seirlerinde kufr ve ilhadda ittiham edenlere cavab olaraq yazmisdir 117 Nesr edilmis hisse 1965 ci ilde Demesqde Emced Trablusi terefinden tedqiq edilerek cap edilmisdir Eserin tam hecmi bir cildde qirx defter olmusdur 118 Ibn Ebi Huseyne divaninin serhi Meerretun Numan sairlerinden Hesen ibn Abdullah Suleminin divanina yazilmis serh olmusdur Ebulelanin onun seirine regbet beslediyi ehtimal edilmisdir Eser 1956 ci ilde Demesqde Mehemmed Esed Teles terefinden nesr edilmisdir 119 Zevus seqt eseri Seqtuz zend divaninda islenen qerib sozlerin izahina hesr edilmis elyazma eser olmusdur Muellif bunu sagirdi Ebu Abdullah Mehemmed ibn Mehemmed ibn Abdullah Isfahani ucun tertib etmisdir Elyazma Fransa Milli Kitabxanasinda 3111 nomre ile qorunmusdur 120 Ebesul Velid Behturinin seirlerine yazilmis serh kitabi olmusdur 1936 ci ilde Demesqde Esed Trablezuni terefinden 1976 ci ilde ise Misirde Nadiye Eliyedovle terefinden nesr edilmisdir 108 El Lami el Ezizi Mutenebbi divanina yazilmis serh olmusdur Eser Kelab qebilesinden olan Azizuddovle Ebuyeddevam Sabit ibn Simal ibn Saleh ibn Merdas ucun yazilmis ve adini ondan almisdir Es Sabit el Ezizi adi ile de taninmisdir Ilk nesri 2008 ci ilde Er Riyadda Kral Feysel Arasdirmalar ve Islam Tedqiqatlari Merkezinde Mehemmed Seid Mevlevi terefinden hazirlanmisdir 121 Muecciz Ehmed Mutenebbi divanina dair diger bir serh eseri olmusdur Coxsayli elyazmalar esasinda toplanaraq ilk defe 1984 cu ilde Misirde Ebdulmecid Diyab terefinden nesr edilmis ikinci nesri ise 1992 ci ilde yene Misirde buraxilmisdir 122 Mulqes sebil nesihet ve irsad movzusunda yazilmis risale olmus uslubu nesr ve nezm qarisigi olmusdur 1912 ci ilde el Muqtebes jurnalinda ele hemin il Mehemmed Kurd Elinin Resailul bulaga kitabinin ikinci nesrinde 1945 ci ilde ise ucuncu nesrinde cap edilmisdir 1938 ci ilde Kamil Kilani terefinden nesr edilmis Riseletul qufran in ucuncu nesrine de daxil edilmis 2022 ci ilde Hindevi Fondu terefinden elektron versiyasi yayimlanmisdir 101 Seqt ez Zend Risalet el QufranBaxislariredakte vikimetni redakte et span Dine munasibetiredakte vikimetni redakte et span Meerri xurafat ve dini doqmatizmi tenqid eden bir skeptik kimi seciyyelendirilmisdir 9 Bu xususiyyet onun heyata umumen menfi munasibetile birlikde onun pessimist azadfikirli kimi tesvir olunmasina sebeb olmusdur Felsefi irsinde tekrar tekrar vurguladigi esas movzulardan biri aglin eneneler uzerinde ustun movqeye malik olmasi ideyasi olmusdur 22 123 Onun fikrine gore cemiyyetin evvelceden qebul edilmis tesevvurlerine ve sabit normalarina kor korane bagliliq insanin oz imkanlarini tam sekilde derk etmesine mane ola bilerdi Meerri dinin qedimler terefinden uydurulmus bir hekaye oldugunu bundan yalniz sadelovh kutleleri istismar edenlerin faydalandigini ireli surmusdur 124 Onun bezi metnlerinde peygemberlere aid edilen fikirlerin heqiqet kimi qebul edilmemesi muqeddes kitablarin ise muxtelif dovrlerde yaradila bilecek hekayeler toplusu kimi deyerlendirilmesi kimi radikal movqeler ifade olunmusdur Bu yanasma onun dinin enenevi tefsirlerine qarsi tenqidi munasibetini eks etdirmisdir 125 Meerri islamin bezi ehkamlarini da tenqid etmis o cumleden hecc ibadetini paqan seferi kimi xarakterize etdiyi iddia olunmusdur 126 O her hansi ilahi vehy iddialarini qebul etmemis dunyagorusunun rasional dusunceye esaslanan filosof ve zahid movqeyi ile uygun oldugu bildirilmisdir Onun ucun exlaqi istiqameti idrak mueyyen etmeli fezilet ise ozluyunde mukafat sayilmali idi 127 128 Onun sekulyar baxislarinin iudaizm ve xristianliga munasibetde de tetbiq edildiyi gosterilmisdir O monastirlardaki rahiblerin ve mescidlerdeki dindarlarin dogulduqlari muhitin inanclarini kor korane izlediklerini eger maqlar ve sabiiler kimi basqa dini muhitde dogulsaydilar hemin inanci qebul edeceklerini vurgulamisdir 129 Mutesekkil dine munasibetini umumilesdirerek insanlarin bir qisminin agla sahib olub dinsiz diger qisminin ise dine sahib olub agildan mehrum olduqlarini bildirdiyi neql edilmisdir 130 131 Bezi alimler onun hinduizm ve brahmanizme manixeizm ve mazdaizm hetta batiniliye meyilli oldugunu iddia etmisdiler 132 Bundan basqa Merrinin baxislari panteist elece de elementar materialist ve ateist meyllerle xarakterize olunur 133 Bununla bele bu baxislarin bir hissesinin secme metnlere ve sonraki serhlere esaslandigi Meerrinin oz apologetik eserleri ve tenqidi arasdirmalar terefinden mueyyen derecede tekzib olundugu qeyd edilmisdir 134 Zecr en Nebih adli eserinde o bidetcilik ittihamlarina birbasa cavab vermis muselman tenqidcilerinin iudaizm xristianliq ve zerdustculuyun bezi doktrinalarini mesxereye qoydugu seirlerine gore onu ittiham etmelerini teeccuble qarsilamisdir Onun izahina gore bu tenqidler eslinde hemin dinlerin mudafiesine xidmet etmis olurdu 135 Hecc ibadetini paqan seferi adlandirdigi iddiasina munasibetde de o Zecr en Nebih eserinde bu serhin duzgun olmadigini bildirmis seirlerinde hedefin ibadetin ozu yox bezi zevvarlarin riyakarligi oldugunu aciqlamisdir O heccin cetinliklerinin ebedi mukafat qarsisinda kicik bir bedel sayildigini vurgulamisdir 136 Hindistan alimii ve filoloq Ebduleziz Meymeni Ebu el Ela ve ma ileyh adli tedqiqatinda Meerriye aid edilen bir cox bidet xarakterli beytlerin eslinde onun nufuzuna zerer vurmaq isteyen muasirleri terefinden uyduruldugunu qeyd etmisdir Meymeni bu saxta seirlerin dil baximindan zeif oldugunu ve Meerrinin yuksek dil ustaligi ile uygun gelmediyini gostermisdir 137 Bezi tarixciler xususile Ibn Verdi Meerrinin son edebi eseri olan Dev es Seqt i onun dini ortodoksalliginin subutu kimi qiymetlendirmisdiler Genclik dovrune aid cetin beytlerin izahi meqsedile yazilmis bu yetkinlik eserinde Quran a ve islam peygemberi Mehemmede ehtiramin ifade olundugu bildirilmisdir Ibn Verdi evvelce Meerrini bidetci kimi qiymetlendirmis lakin Dev es Seqt eserini oxuduqdan sonra bu fikrinden donerek onun teqvasini ve elmi seviyyesini yuksek qiymetlendirmisdir 138 Meymeni hemcinin Meerrinin Ibn Ravendi kimi bidetcilerle eynilesdirilmesi iddiasini da uydurma hesab etmisdir O sert dini movqeleri ile taninan Endelus alimlerinin Meerrini tez tez regbetle sitat getirdiklerini xatirlatmisdir Tarixci Ibn Xellikan hedis alimi Silafinin Meerri barede onun Quran ve hedis bilicisi oldugunu ss erken dovr subhelerinden tovbe etdiyini bildirdiyini neql etmisdir Eyni sekilde Zehebi de onun subhelerini geride qoyaraq muselman kimi vefat etdiyine umid ifade etmisdir 139 Zahidlik Meerri zahid heyat terzi surmus sekulyar isteklerden imtina etmis ve eserlerini yazarken insanlardan tecrid olunmus sekilde yasamisdir O zorakiligin butun formalarina qarsi cixmisdir 15 Bagdadda olan zaman edebi muhitde yaxsi qarsilanmasina baxmayaraq metnlerini satmamaq qerari vermis bu ise onun dolanisigini cetinlesdirmisdir 8 Onun bu zahid movqeyi yasadigi dovrde Hindistanda movcud olmus oxsar dusunce cereyanlari ile muqayise edilmisdir 79 Veqanliqredakte vikimetni redakte et span Meerri omrunun son illerinde et ve diger butun heyvani mehsullarin qebulundan imtina etmis belelikle praktik veqan heyat terzi menimsemisdir 140 O islam dunyasinda et yemekden imtina eden ve vegetarian pehrizine kecen ilk insanlardan biri idi 141 Meerri yazilarinda sudan elde edilen canlilarin haqsiz yere yeyilmemeli oldugunu kesilmis heyvanlarin etine ve balalari ucun nezerde tutulmus sude tamah salinmamali oldugunu vurgulamisdir Hemcinin quslarin yumurtalarinin goturulmesini haqsizliq kimi qiymetlendirmis arilarin etirli bitkilerden zehmetle topladiqlari balin da basqalari ucun toplanmadigini bildirmisdir Bu qidalarin hamisindan uzaq durdugunu lakin bu yolu heyatinin daha erken merhelesinde derk etmediyine teessuf etdiyini ifade etmisdir 142 Meerri heyvanlarin da insanlar kimi yasamaq huququnu o hedde taniyirdi ki bezen insanlarla heyvanlar arasinda hec bir ferq gormurdu 143 Antinatalizmredakte vikimetni redakte et span Meerrinin esas pessimist dunyagorusu onun antinatalist movqeyinde de eks olunmusdur O insanlari heyatin agri ve ezablarindan qorumaq ucun ovlad dunyaya getirmemeyin daha munasib oldugunu tovsiye etmisdir 144 Bir qohumunun olumu munasibetile yazdigi mersiyede sexsi kederini heyatin faniliyi barede dusuncelerle birlesdirmis dunyanin sanki olulerin cesedlerinden ibaret oldugunu buna gore de insanlarin yeriyerken ehtiyatli olmalarinin gerekdiyini bildirmisdir 8 Atasi ona Ehmed adini vermis Ebulela kunyesi ile cagirmisdir Nergiz Tohidi bununla bagli olaraq hemin dovrde usaqlara kicik yaslarindan kunye verilmesinin adet oldugunu bildirmisdir Ebulela bir beytinde bu eneneni tenqid etmis insanlarin korpelere filankesin oglu kimi muraciet etmelerini halbuki onlarin hele neslinin davam etmediyini ne de yetkin yasa catmadiqlarini istehzali sekilde ifade etmisdir Onun sozlerinden adindan ve kunyesinden razi qalmadigi anlasilmisdir cunki bunlarda terif ve ucaliq menasi hiss etdiyini bildirmisdir 16 Oz mezari ucun yazdigi epitafiyada heyat ve dogum meselesine munasibetini bele umumilesdirmisdir atasinin ona qarsi toretdiyi cinayet in onu dunyaya getirmesi oldugunu lakin ozunun bu emeli hec kime qarsi tekrar etmediyini ifade etmisdir 145 Mirasiredakte vikimetni redakte et span Ebulelanin vefatindan bir muddet sonra onun qebrinin yerlesdiyi sahede Mescidul Ebulela kimi taninan bir mescid insa edilmisdir lakin zaman kecdikce qebrin ozu baximsiz qalmisdir Kifti XII esrden sonra orani ziyaret etdikde qebrin uzerinde qurumus yabani bitki gorduyunu qeyd etmisdir Daha sonra Eleddin ibn Muzeffer Vedai 1280 ci ilde qebrin artiq torpaqla beraberlesdiyini ve demek olar ki itib batdigini musahide etmisdir Qebrin veziyyeti 1925 ci ile qeder bu sekilde qalmisdir Hemin il Suriya hokumeti orada defn olunmus sexs ucun meqbere tikmek qerarina gelmis lakin Fransa mandat hakimiyyetine qarsi Boyuk Suriya usyaninin baslanmasi sebebile tikinti isleri dayandirilmisdir Daha sonra 1934 cu miladi ilde uzerinde Ebulelanin adi hekk olunmus poct markalari buraxilmis ardinca ise kohne mescid sokulmusdur 1939 cu miladi ilde nezerde tutulan tikilinin temeli qoyulmus ve ortasinda Ebulelanin qebrinin yerlesdiyi kicik gunbezli bir otaq insa edilmisdir Qebrin uzunlugu 125 sm eni ise 75 sm olmus bas terefinde hundurluyu bir metr olan kufi xetti ile yazilmis iki saquli das qoyulmusdur 93 Meerret en Nomanda 1944 cu ilde heykelteras Feti Mehemmed terefinden hazirlanmis heykeli ucaldilmisdir 21 1940 ci illerde Ebulelanin meqberesi dord terefden ehate olunmaqla bir medeniyyet merkezi tikilmisdir Bu merkezin muhazire zalinda gorkemli ereb edibleri ve sairlerinin istirak etdiyi edebi geceler ve festivallar kecirilmisdir Acilis merasiminde Ebdulvehhab Ezzam Taha Ravi Ehmed Emin Ebdulhemid Abbadi ve Ehmed Sayib kimi sexsler simalar etmisdiler 2011 ci ilde Beser Esed rejimine qarsi baslanan usyana qeder Ebulelanin meqberesi ziyaretciler ve turistler ucun muhum mekanlardan biri idi Buna baxmayaraq sozugeden usyanin genismiqyasli muharibeye cevrilmesi ile Suriyanin bir cox bolge ve seherleri kimi Meerret en Noman da dagintilara meruz qalmisdir Seher muxalif quvvelerin nezaretine kecdikden sonra Suriya ordusu terefinden herbi teyyareler ve artilleriya ile bombardman edilmisdir 2012 2014 cu iller arasinda Ebuulelanin meqberesi uc defe mermi zerbesine meruz qalmis lakin binanin mohkem konstruksiyasi onun tamamile dagilmasinin qarsisini almisdir Bu barede medeniyyet merkezinin mesul sexslerinden biri melumat vermisdir 146 12 fevral 2013 cu ilde Suriya Insan Haqlari Monitorinq merkezi Meerret en Nomanda silahli bir destenin Ebulelanin heykelinin basini kesdiyini elan etmisdir Sosial sebekelerde fealiyyet gosteren bezi feallar bu emele gore Cebhet en Nusre ni ittiham etmis ve gulle izleri olan heykelin basinin kesilerek das postamentin yanina atildigini gosteren sekiller paylasmisdilar 107 28 yanvar 2020 ci ilde Rusiya herbi aviasiyasinin desteyi ile Suriya ordusu Meerret en Nomani yeniden nezarete goturmusdur 147 Bir nece ay sonra yayilan sekillerde Ebulela adina medeniyyet merkezinin bezi hisselerinin dagildigi ve bir qisminin yandigi gorunmusdur Hemcinin seherin yeniden ele kecirilmesinde rejime yardim etmis ona sadiq Iranyonlu silahli destelerin meqbere uzerinde de mueyyen daginti izleri buraxdigi musahide edilmisdir 148 Merri indiki dovrde de islam barede skeptik movqeyi sebebinden mubahiseli bir fiqur kimi qalmaqdadir 79 Suriyada on qarsi movqe qarisiq olmusdur Ona qarsi sergilenen menfi movqe Meerrinin bidetci olmasi iddiasindan tutmus bezi sexsler terefinden onun Esed ailesi ile elaqelendirildiyi inanisina qeder muxtelif nezeriyyelerle izah edilmisdir 107 Ibn Verrak Niye men muselman deyilem adli kitabinin on ucuncu feslini Meerriye hesr etmisdir O Meerrini islamin ucuncu boyuk zindiqi kimi xarakterize etmis heqiqi muselmanlar in onun seirlerini dinlemeye doze bilmeyeceklerini iddia etmisdir 149 Nesrlerredakte vikimetni redakte et span IngilisceRisalat al Ghufran a Divine Comedy Translated by G Brackenbury 1943 The Epistle of Forgiveness Volume One A Vision of Heaven and Hell Translated by Geert Jan Van Gelder and Gregor Schoeler Library of Arabic Literature New York University Press 2013 The Epistle of Forgiveness Volume Two Hypocrites Heretics and Other Sinners Translated by Geert Jan Van Gelder and Gregor Schoeler Library of Arabic Literature New York University Press 2014 Those riddles of al Maʿarri that are cited in al Ḥaẓiri s twelfth century Kitab al Iʿjaz fi l aḥaji wa l alghaz have been edited as Abu l ʿAlaˀ al Maʿarri Diwan al alġaz riwayat Abi l Maʿali al Ḥaẓiri ed by Maḥmud ʿAbdarraḥim Ṣaliḥ Riyadh 1990 RuscaAbu l Alya al Maarri Stihotvoreniya Per A Tarkovskogo M Hudozhestvennaya literatura 1979 Abu l Alya al Maarri Izbrannoe M Hudozhestvennaya literatura 1990 ISBN 5 280 01250 5 Menberedakte vikimetni redakte et span Istinadlarredakte vikimetni redakte et span Bibliotheque nationale de France BnF identifikatoru fr aciq melumat platformasi 2011 Abu al Ala al Maarri Nationalencyklopedin shved 1999 G W T Abu l Ala ul Ma arri ing Encyclopaedia Britannica a dictionary of arts sciences literature and general information H Chisholm 11 New York Cambridge England University Press 1911 Vol 1 P 79 Cex Milli Hakimiyyet Melumat bazasi Catalogue of Arabic Books in the British Museum vol 1 1894 p 115 Christianus Benedictus Michaelis Dissertatio philologica de historia linguae Arabicae 1706 p 25 Charles Hole A Brief Biographical Dictionary p 3 al Maʿarri Encyclopaedia Britannica 21 fevral 2018 tarixinde Istifade tarixi 21 fevral 2018 Tharoor Kanishk Maruf Maryam Museum of Lost Objects The Unacceptable Poet BBC News 8 mart 2016 Istifade tarixi 5 noyabr 2019 Kevin Lacey R All the World is Awry Al Maʿarri and the Luzumiyyat Revisited State University of New York Press dekabr 2021 ISBN 978 1 4384 7946 0 Lloyd Ridgeon 2003 Major World Religions From Their Origins To The Present Routledge London page 257 ISBN 0 415 29796 6 James Hastings Encyclopaedia of Religion and Ethics Part 2 page 190 Kessinger Publishing The Luzumiyat stanza 35 Humanistictexts org in poem 14 5 mart 2001 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Istifade tarixi 18 fevral 2007 Shakespeare Tom Al Ma arri Visionary Free Thinker The Genius of Disability The Essay 5 yanvar 2015 BBC Radio 3 Istifade tarixi 19 yanvar 2026 توحيدي فر نرجس أبو العلاء المعر ي دراسة في م عتقداته الديني ة ereb 1 Beirut دار صادر 2011 15 16 ISBN 978 9953 13 714 8 OCLC 732328663 1940 أبو العلاء المعري نسبه وأخباره وشعره ومعتقده تأليف أحمد تيمور باشا ص 3 ط Miguel Asin Palacios Islam and the Divine comedy Routledge 1968 ISBN 978 0 7146 1995 8 p 55 Halifat 1994 seh 287 291 محمد طاهر الحمصي 1 Beirut amp Damascus دار ابن كثير 1999 seh 21 The 11th Century poet who pissed off al Qaeda All About History 2 fevral 2015 Istifade tarixi 19 yanvar 2026 Hitti Philip Khuri Islam A Way of Life U of Minnesota Press 1971 ISBN 978 1 4529 1040 6 أبو الفداء الم ختصر في أخبار البشر القاهرة المطبعة الحسينية المصرية 1905 seh 176 ابن العماد الحنبلي محمود الأرناؤوط عبد القادر الأرناؤوط redaktor شذرات الذهب في أخبار من ذهب تحقيق 5 Damascus amp Beirut دار ابن كثير 1986 seh 209 OCLC 36855698 ابن العديم د ت الإنصاف والتحر ي في دفع الظ لم والتجر ي عن أبي العلاء المعر ي المكتبة الشاملة seh 21 22 shamela org vasitesile ابن كثير الدمشقي علي شيري redaktor البداية والنهاية تحقيق 12 1 Beirut دار إحياء التراث العربي 1988 seh 98 OCLC 4771091995 ياقوت الحموي إحسان عباس redaktor معجم الأدباء تحقيق 1 Beirut دار الغرب الإسلامي 1993 seh 342 ابن خلكان إحسان عباس redaktor وفيات الأعيان وأنباء أبناء الزمان تحقيق 1 amp 3 Beirut دار صادر 1978 113 114 OCLC 4770140545 محمد سليم الجندي PDF 1 Damascus مجمع اللغة العربية بدمشق 1962 67 70 OCLC 22391212 الثعالبي أبو منصور مفيد محمد قميحة redaktor يتيمة الدهر في محاسن أهل العصر 5 1 Beirut دار الكتب العلمية 1983 seh 16 OCLC 4771425484 ابن العديم د ت الإنصاف والتحر ي في دفع الظ لم والتجر ي عن أبي العلاء المعر ي المكتبة الشاملة seh 45 shamela org vasitesile حسين طه تجديد ذكرى أبي العلاء 2 مدينة نصر مؤسسة هنداوي 2014 seh 115 ISBN 978 977 719 685 7 محمد سليم الجندي PDF 1 Damascus مجمع اللغة العربية بدمشق 1962 seh 175 176 OCLC 22391212 محمد سليم الجندي PDF 1 Damascus مجمع اللغة العربية بدمشق 1962 seh 176 177 OCLC 22391212 محمد سليم الجندي PDF 1 Damascus مجمع اللغة العربية بدمشق 1962 183 184 OCLC 22391212 محمد طاهر الحمصي 1 Beirut amp Damascus دار ابن كثير 1999 seh 23 محمد سليم الجندي PDF 1 Damascus مجمع اللغة العربية بدمشق 1962 189 190 OCLC 22391212 طه حسين مصطفى السقا عبد الرحيم محمود عبد السلام هارون إبراهيم الإبياري حامد عبد المجيد تعريف الق دماء بأبي العلاء تحقيق Cairo الدار القومية للطباعة والنشر 1965 515 517 OCLC 48364059 al Maarri Abu l Ala Epistle of Forgiveness Hypocrites Heretics and Other Sinners NYU Press 1 yanvar 2014 ISBN 9780814768969 Gibb Sir Hamilton Alexander Rosskeen The Encyclopaedia of Islam Brill Archive 1 yanvar 1954 يوسف البديعي الدمشقي PDF 1169 seh 3 4 ابن العديم د ت الإنصاف والتحر ي في دفع الظ لم والتجر ي عن أبي العلاء المعر ي المكتبة الشاملة seh 44 45 shamela org vasitesile حسين طه تجديد ذكرى أبي العلاء 2 مدينة نصر مؤسسة هنداوي 2014 seh 105 ISBN 978 977 719 685 7 محمد سليم الجندي PDF 1 Damascus مجمع اللغة العربية بدمشق 1962 195 196 OCLC 22391212 محمد أبو الفضل إبراهيم إنباه الرواة على أنباه النحاة تحقيق Cairo دار الفكر العربي 1982 seh 84 85 حسين طه تجديد ذكرى أبي العلاء 2 مدينة نصر مؤسسة هنداوي 2014 seh 25 ISBN 978 977 719 685 7 ياقوت الحموي معجم البلدان 1 Beirut دار صادر 1977 seh 6 OCLC 1014032934 حسين طه تجديد ذكرى أبي العلاء 2 مدينة نصر مؤسسة هنداوي 2014 seh 105 106 ISBN 978 977 719 685 7 محمود محمد شاكر 2 Cairo مكتبة الخانجي 1972 seh 94 95 OCLC 4771272646 محمد سليم الجندي PDF 1 Damascus مجمع اللغة العربية بدمشق 1962 198 201 OCLC 22391212 كامل كيلاني مجالس الأدب في إحدى ليالي رمضان مجل ة الرسالة 698 18 noyabr 1946 16 fevral 2022 tarixinde arxivlesdirilib يوسف البديعي الدمشقي PDF 1169 seh 3 4 محمد سليم الجندي PDF 1 Damascus مجمع اللغة العربية بدمشق 1962 62 63 OCLC 22391212 محمد كرد علي PDF 2 Damascus مكتبة النوري 1983 OCLC 18026874 محسن الأمين العاملي حسن الأمين redaktor أعيان الشيعة 5 Beirut دار التعارف للمطبوعات 1983 محمد سليم الجندي PDF 1 Damascus مجمع اللغة العربية بدمشق 1962 seh 203 205 OCLC 22391212 محمد سليم الجندي PDF 1 Damascus مجمع اللغة العربية بدمشق 1962 seh 203 205 OCLC 22391212 شاهين عطية رسائل أبي العلاء المعر ي مع شرحها PDF Beirut المطبعة الأدبية 1894 68 69 77 83 ابن الوردي تاريخ ابن الوردي Beirut دار الكتب العلمية 1996 seh 311 محمد أبو الفضل إبراهيم إنباه الرواة على أنباه النحاة تحقيق Cairo دار الفكر العربي 1982 seh 85 محمد سليم الجندي PDF 1 Damascus مجمع اللغة العربية بدمشق 1962 211 212 OCLC 22391212 شاهين عطية رسائل أبي العلاء المعر ي مع شرحها PDF Beirut المطبعة الأدبية 1894 seh 75 محمد سليم الجندي PDF 1 Damascus مجمع اللغة العربية بدمشق 1962 seh 218 OCLC 22391212 محمود محمد شاكر 2 Cairo مكتبة الخانجي 1972 seh 228 OCLC 4771272646 محمد سليم الجندي PDF 1 Damascus مجمع اللغة العربية بدمشق 1962 seh 222 223 OCLC 22391212 محمد سليم الجندي PDF 1 Damascus مجمع اللغة العربية بدمشق 1962 280 282 OCLC 22391212 محمد طاهر الحمصي 1 Beirut amp Damascus دار ابن كثير 1999 seh 21 حسين طه تجديد ذكرى أبي العلاء 2 مدينة نصر مؤسسة هنداوي 2014 seh 126 ISBN 978 977 719 685 7 Sitat sehvi lt ref gt teqinde yanlis lt parametri Desteklenen parametrler bunlardir dir follow group name Sitat sehvi Yanlis lt ref gt teqi adsiz istinadlar mezmuna sahib olmalidir محمد سليم الجندي PDF 1 Damascus مجمع اللغة العربية بدمشق 1962 seh 261 264 OCLC 22391212 عائشة عبد الرحمن Cairo المؤسسة المصرية العامة للتأليف والترجمة والطباعة والنشر 1965 OCLC 4322165 محمد سليم الجندي PDF 1 Damascus مجمع اللغة العربية بدمشق 1962 266 267 OCLC 22391212 محمد سليم الجندي PDF 1 Damascus مجمع اللغة العربية بدمشق 1962 269 271 OCLC 22391212 محمد سليم الجندي PDF 1 Damascus مجمع اللغة العربية بدمشق 1962 277 279 OCLC 22391212 شاهين عطية رسائل أبي العلاء المعر ي مع شرحها PDF Beirut المطبعة الأدبية 1894 seh 84 5 mart 2001 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Istifade tarixi 7 iyul 2025 D S Margoliouth Abu l ʿAla al Ma arri s correspondence on vegetarianism Journal of the Royal Asiatic Society 1902 p 289 ابن السيد البطليوسي Cairo مطبعة دار الك ت ب 1948 seh 1196 bare url missing title Abu L Ala al Maarri Facts biography yourdictionary com Istifade tarixi 13 iyul 2015 محمد سليم الجندي PDF 1 Damascus مجمع اللغة العربية بدمشق 1962 430 431 OCLC 22391212 ابن الوردي تاريخ ابن الوردي Beirut دار الكتب العلمية 1996 seh 347 ناصر خسرو سفر نامه redaktor يحيى الخشاب 3 Beirut دار الكتاب الجديد 1983 seh 347 أحمد تيمور باشا أبو العلاء المعر ي مدينة نصر مؤسسة هنداوي 2012 29 30 ISBN 978 977 719 061 9 أبو سعد السمعاني محمد عبد القادر عطا redaktor 1 Beirut دار الكتب العلمية 1998 ISBN 2 7451 2622 9 ابن العديم د ت الإنصاف والتحر ي في دفع الظ لم والتجر ي عن أبي العلاء المعر ي المكتبة الشاملة seh 11 shamela org vasitesile محمد سليم الجندي PDF 1 Damascus مجمع اللغة العربية بدمشق 1962 439 440 OCLC 22391212 عائشة عبد الرحمن المؤسسة المصرية العامة للتأليف والترجمة والطباعة والنشر 1965 141 143 OCLC 4322165 محمد سليم الجندي PDF 1 Damascus مجمع اللغة العربية بدمشق 1962 441 442 OCLC 22391212 محمد سليم الجندي PDF 1 Damascus مجمع اللغة العربية بدمشق 1962 seh 435 OCLC 22391212 شاهين عطية رسائل أبي العلاء المعر ي مع شرحها PDF Beirut المطبعة الأدبية 1894 seh 222 محمد أبو الفضل إبراهيم إنباه الرواة على أنباه النحاة تحقيق Cairo دار الفكر العربي 1982 seh 117 ابن خلكان إحسان عباس redaktor وفيات الأعيان وأنباء أبناء الزمان تحقيق 1 amp 3 Beirut دار صادر 1978 seh 115 OCLC 4770140545 محمد سليم الجندي PDF 1 Damascus مجمع اللغة العربية بدمشق 1962 444 445 OCLC 22391212 ياقوت الحموي إحسان عباس redaktor معجم الأدباء تحقيق 1 Beirut دار الغرب الإسلامي 1993 403 404 ابن الوردي تاريخ ابن الوردي Beirut دار الكتب العلمية 1996 seh 347 محمد طاهر الحمصي 1 Beirut amp Damascus دار ابن كثير 1999 seh 33 Pieter Smoor The Weeping Wax Candle and Ma arri s Wisdom tooth Night Thoughts and Riddles from the Gami al awzan Zeitschrift der Deutschen Morgenlandischen Gesellschaft 138 1988 283 312 Reynold Nicholson Studies in Islamic Poetry and Mysticism 1921 p 134 صلاح كزارة PDF مجل ة مجمع الل غة العربي ة بدمشق مجمع اللغة 2002 seh 542 550 صلاح كزارة PDF مجل ة مجمع الل غة العربي ة بدمشق مجمع اللغة 2002 seh 554 محمد طاهر الحمصي 1 Beirut amp Damascus دار ابن كثير 1999 seh 42 43 al Maarri Abu l Ala Gelder Geert Jan Van Schoeler Gregor The Epistle of Forgiveness Volume Two Hypocrites Heretics and Other Sinners New York NYU Press 2014 ISBN 9780814768969 The Fate of Non Muslims Perspectives on Salvation Outside of Islam Yaqeen Institute for Islamic Research Istifade tarixi 22 fevral 2021 William Montgomery Watt and Pierre Cachia A History of Islamic Spain 2nd edition Edinburgh University Press 1996 pp 125 126 ISBN 0 7486 0847 8 Leaman Oliver The Biographical Encyclopedia of Islamic Philosophy Bloomsbury Publishing 16 iyul 2015 ISBN 9781472569462 محمد طاهر الحمصي 1 Beirut amp Damascus دار ابن كثير 1999 seh 38 مسلحون يقطعون رأس تمثال الشاعر أبو العلاء المعري في محافظة إدلب France24 12 fevral 2013 25 fevral 2022 tarixinde محمد طاهر الحمصي 1 Beirut amp Damascus دار ابن كثير 1999 seh 41 Stewart 2017 Grigoryan 2023 seh 50 52 ابن العديم د ت الإنصاف والتحر ي في دفع الظ لم والتجر ي عن أبي العلاء المعر ي المكتبة الشاملة seh 29 shamela org vasitesile محمد أبو الفضل إبراهيم إنباه الرواة على أنباه النحاة تحقيق Cairo دار الفكر العربي 1982 seh 91 92 رسالة الملائكة أبو العلاء المعر ي Hindawi Foundation 15 aprel 2022 tarixinde arxivlesdirilib العلاء المعري عائشة عبد الرحمن redaktor 2 Cairo دار المعارف 1984 OCLC 27207548 محمد طاهر الحمصي 1 Beirut amp Damascus دار ابن كثير 1999 seh 41 كارل بروكلمان تاريخ الأدب العربي 2 عبد الحليم النجار terefinden tercume olunub 5 دار المعارف 1960 OCLC 949467602 محمد طاهر الحمصي 1 Beirut amp Damascus دار ابن كثير 1999 seh 39 أحمد تيمور باشا أبو العلاء المعر ي مدينة نصر مؤسسة هنداوي 2012 seh 69 ISBN 978 977 719 061 9 أبي حصينة محمد أسعد طلس redaktor ديوان ابن أبي ح صينة Beirut دار صادر 1999 OCLC 45244442 طه حسين مصطفى السقا عبد الرحيم محمود عبد السلام هارون إبراهيم الإبياري حامد عبد المجيد تعريف الق دماء بأبي العلاء تحقيق Cairo الدار القومية للطباعة والنشر 1965 seh 2 OCLC 48364059 أبو العلاء المعري محمد سعيد المولوي redaktor ال لامع العزيزي شرح ديوان الم تنبي 1 Al Riyadh مركز الملك فيصل للبحوث والدراسات الإسلامية 2008 27 28 ISBN 978 603 8032 33 6 OCLC 610492047 أبو العلاء المعري PDF 1 2 Cairo دار المعارف 1992 OCLC 63673904 Humanistictexts org 27 noyabr 2016 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Istifade tarixi 13 iyul 2015 Reynold Alleyne Nicholson 1962 A Literary History of the Arabs page 318 Routledge Hastings James Encyclopedia of Religion and Ethics Vol 2 Edinburgh T amp T Clark 1909 seh 190 Nicholson A Literary History of the Arabs 319 Nicholson A Literary History of the Arabs 317 Nicholson A Literary History of the Arabs 323 Reynold A Nicholson Adapted from Studies in Islamic Poetry Cambridge University Press 1921 Cambridge England pp 1 32 Maalouf Amin The Crusades Through Arab Eyes Schocken Books 1984 seh 37 ISBN 978 0 8052 0898 6 The full poem in Arabic to be found e g on arabic poetry com 1 dekabr 2019 at the Wayback Machine and www aldiwan net direct links to the poem ابوالعلاء معری Arabi Farshad redaktor کتاب مرگ نامه fars Tehran seh 13 Kyrgyz Sovet Enciklopediyasy Bashky redaktor B O Oruzbaeva Bishkek Kyrgyz Sovet Enciklopediyasynyn bashky redakciyasy 1979 Tom 4 Laktaciya Pirrol 656 b Al Ma arri Abu al Ala Amjad al Trabulsi redaktor Zajr al Nabih Repelling the Barker Arabic Damascus seh 70 Al Trabulsi Amjad Zajr al Nabih Repelling the Barker Arabic Damascus Ministry of Culture 1965 seh 70 Al Ma arri Abu al Ala Amjad al Trabulsi redaktor Zajr al Nabih Arabic Critical Damascus Ministry of Culture 1965 32 14 Al Maymani Abu al Ala wa ma Ilayh p 219 Ibn al Wardi Tarikh Ibn al Wardi See also modern studies on Daw al Saqt by researchers at Damascus University confirming its orthodox content Al Maymani Abu al Ala wa ma Ilayh p 219 citing Ibn Khallikan and Al Dhahabi Humanistictexts org in poem 14 5 mart 2001 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Istifade tarixi 18 fevral 2007 ابوالعلاء معری Arabi Farshad redaktor کتاب مرگ نامه fars Tehran seh 17 The Meditations of Al Maʿarri Studies in Islamic Poetry 1921 by Reynold A Nicholson Verse 197 pages 134 135 ابوالعلاء معری Arabi Farshad redaktor کتاب مرگ نامه fars Tehran 24 25 Fisk Robert Syrian rebels have taken iconoclasm to new depths with shrines statues and even a tree destroyed but to what end The Independent London 22 dekabr 2013 Istifade tarixi 28 oktyabr 2019 Blankinship Kevin An Elegy by al Ma arri Jadaliyya 20 sentyabr 2015 Istifade tarixi 4 may 2020 Al Ma arri Shrine in Idlib under Syrian regime shelling Al Jazeera 31 dekabr 2014 25 mart 2022 tarixinde معرة النعمان تحت سيطرة النظام السوري بعد معارك وقصف عنيف Al Jazeera 1 yanvar 2020 archive missing date tarixinde بالصور ضريح أبي العلاء المعري بعد الدمار ونهب ميليشيات الأسد zamanalwsl net October 18 2020 26 March 2022 tarixinde Why I Am Not a Muslim Ibn Warraq foreword by R Joseph Hoffmann Prometheus Books 1995 hardcover 428 pages ISBN 0 87975 984 4Edebiyyatredakte vikimetni redakte et span HALIFAT SAHBAN EBU l ALA el MAARRI TDV Islam Ansiklopedisi 10 Turkiye Diyanet Vakfi Beeston A F L The Cambridge History of Arabic Literature Cambridge University Press Browne Edward Granville A Literary History of Persia Curzon 1999 1906 ISBN 978 0 7007 0406 4 Glasse Cyril al Ma arri Abu l Ala The New Encyclopedia of Islam Introduction by Huston Smith AltaMira Press 2001 ISBN 9780759101906 Grigoryan Sona Neither Belief nor Unbelief Intentional Ambivalence in al Maʿarri s Luzum De Gruyter 2023 Hitti Philip Khuri Islam a Way of Life University of Minnesota Press 1968 ISBN 9781452910406 Xarici kecidlerredakte vikimetni redakte et span Vikianbarda Meerri ile elaqeli mediafayllar var terefinden eserler Qutenberq layihesinde Meerriterefinden eserler LibriVox da aciq audi kitablar The Epistle of Forgiveness A Vision of Heaven and Hell Volume One Abu Al ʿAlaʾ Al Maʿarri Abu l ʿAla al Ma arri s correspondence on vegetarianism Journal of the Royal Asiatic Society 1902 p 289 by D S Margoliouth The Luzumiyat Tematik saytlarQutenberq layihesiLugetler ve ensiklopediyalarBoyuk katalan Boyuk norvec Boyuk rus Kruqosvet Britannica 11 ci Britannica onlayn Brockhaus UniversalisNormativ yoxlamaBAV ADV10304703 ADV11104990 ADV10304699 ADV10304702 BIBSYS 90589294 BNE XX1341329 BNF 12016530d CiNii DA08853277 EGAXA vtls000809625 GND 119306883 ICCU UBOV894234 ISNI 0000000121380215 LCCN n82078403 LNB 000057993 NKC jo20191022194 NLA 36505556 NLP a0000002882919 NTA 07143092X NUKAT n2018137708 LIBRIS 31422 SUDOC 028301773 VIAF 68941158 WorldCat VIAF 68941158 Tesevvuf Sufi anlayislarAbdal Beqee Dervis Feqir Fena Hal Keramet Heqiqet Ehsan Irfan Kesf Letaif Menzil Merifet Nefs Nur Qelender Qutb Silsile Sufi kosmologiyasi Sufi metafizikasi Sufi felsefesi Sufi edebiyyati Sufi psixologiyasi Suluk Tezkire Ovliya AndSufi fealiyyetiNesid Zikr Hedra Muraqebe Qevvali Sema ZiyaretTeriqetleriEkberilik Elevilik Esrefilik Ezimilik Belevilik Bayramilik Bektasilik Cistiyye Qalibilik Gulsenilik Hurufilik Idrisiyye Celvetilik Cerrahilik Xalidilik Xelvetilik Kubravilik Medarilik Melametilik Movlevilik Muridilik Neqsibendilik Neqsibendi Uveysilik Nasuhilik Nemetullahiyye Noqtevilik Qadiriyye Qelenderilik Rahmaniyye Rifailik Sefevilik Saziliyye Settarilik Suhreverdiyye Sunbulilik Ticaniyye Ussaqilik Uveysilik ZahidilikTaninmis erken sufi ve mistiklerEbdulxaliq Gucdevani Xace Abdullah Ensari Ebdulqadir Gilani Ebuseid Fezlullah Abdulla Dagistani Afaq Xoca Ehmed Qezali Ehmed Yesevi Ehmed Bedevi el Qezali Elaeddin Eli Exi Emre Exi Mehemmed Xelveti Exi Evren Mensur Hellac Elisir Nevai Ebdulhesen Xerreqani Qasim ibn Mehemmed Davud el Qeyseri Sedreddin Qonevi Seyid Emir Kulal Erdebili Ibn Ata Allah Ferideddin Ettar Balim Sultan Baba Fexreddin Behaiddin Neqsibend Bende Navaz Baba Kuhi Bakuvi Xoca Baqi Billah Beyazid Bistami Sah Ebdulletif Bittai Bull Sah Sah Qulam Dehlevi Ibraim Desuki Eseb Erbili Ibrahim Hakki Erzurumi Ferideddin Gencseker Fudayl ibn Iyad Fuzuli Qalib Muiniddin Cisti Xoca Qulam Ferid Gul Baba Haci Bayram Veli Cahansah Heqiqi Dede Omer Rovseni Haci Bektas Veli Hebib Qaramani Hafiz Sirazi Izzeddin Hesenoglu Xalid Bagdadi Imam el Heddad Hemedani Cemaleddin Ehmed Usman Haruni Ebdulhesen Hacveri Ibrahim ibn Adham ibn Erebi Ibrahim Gilani Fexreddin Iraqi Cabir ibn Heyyan Cahangast Cami Cani Canan el Cauzi Cili Cuneyd Bagdadi Kaki Kaliyari Kerxi Omer Xeyyam Emir Xosrov Dehlevi Nemetullah Naxcivani Necmeddin Kubra Mahmud Urmevi Mahmud Sebusteri Mehdumqulu Mahmud Hudayi Neimi Ebunnecib Suhreverdi Nasimi Natar Veli Nemetulla Veli Nizameddin Auilyye Nuri Osman Baba Omer Xelveti Qutbeddin Ebheri Pir Mehemmed Erzincani Pir Sultan Abdal Qutbeddin Heyder Qutbeddin Sirazi Rebbani Rebia Besri Razi Rifai Rumi Sari Saltuk Sedi Sirazi Sedreddin Xiyavi Sehl Tustari Selman Farsi Senai Seyid Yehya Bakuvi Simnani Silistrevi Sultan Veled Surx Buxari Sah Veliullah Sazili Sems Tebrizi Sibli Seyx Edebali Seyx Ibrahim Gulseni Seyx Rukneddin Ebdulfeth Seyx Eheri Sihabeddin Omer Suhreverdi Sihabeddin Yehya Suhreverdi Sukrullah Xelveti Veysel Qarani Yusif Muskuri Yunus Emre Zekeriyye Zerruq Zunnun Misiri Tapdiq Emre Seyid Qasim QubaviTaninmis muasir sufi ve mistiklerBaba Rexheb Abdal Hakim Murad Ebdulqdir as Sufi Ehmed Kayhan Dede Abdula ah Neqsibendi Ehmed Elevi Ebdurrehman el Saquri Asfaq Ehmed Qelender Baba Auliye Xoca Semseddin Ezimi Mehemmed Muhaiyeddin Feysel Abdul Rauf Riaz Ehmed Govher Sahi Qalib Hesen Quscuoglu Qulam Mustafa Xan Hafiz Qamaruddin Cisti Sabiri Hisam Kabbani Hezarat Mai Safura Qeiriyye Meher Eli Sah Mehemmed Elevi l Maliki Nazim el Haqqani Seyid Vahid Esref Nuh Ha Mim Keller Nureddin Durki Omer Eli Sah Osman Nuri Topbas Pir Zulfiqar Ehmed Mehemmd Ebdulqedir Siddiqi Qedri Ehmed Rza Xan Berlevi Resad Fild Sahib Qible Fultli Seid Efendi el Cirkasi Qudretullah Sehab Sufi Berkat Eli Seyid Sucaet Eli Qedri Mehemmed Tarhir ul Qedri Tahir Allauddin Taceddin Mehemmed Bedreddin Varis li Sah Vasif Eli Vasif Zahin Sah TaciSufizm tedqiqatcilariIvan Aqueli Kurt Almqvist Titus Burkhardt Uilyam Cittik Korbin Karl Ernst Robert Freycer Genon Leks Hikson Teyc Lindbum Linqs Huseyn Nasr Annmari Simmel Maykl Sells Idris Shah Fritof Suon Reynold A Nikolson Zakir MemmedovSufizm movzulariTovhid Seriet Heqiqet Incesenet Tarix Musiqi Edebiyyat Ziyaret Metnler Kateqoriyalar 973 cu ilde dogulanlarSuriyada dogulanlar9 mayda vefat edenler1057 ci ilde vefat edenler83 yasinda vefat edenlerIdlib muhafezesinde vefat edenlerElifba sirasina gore filosoflarEreb sairlerX esr sairleriXI esr sairleriAsketlerMunzevilerRasionalistlerGizli kateqoriyalar Vikipediya Vikidatada menbeleri olan meqalelerVikipediya Namelum parametrleri olan filosof meqaleleriCagirilan sablonun tekrar arqumentlerinden istifade eden sehifelerISBN sehrli kecidlerinin istifade olundugu sehifelerQutenberq kecidine malik meqalelerLibriVox kecidine malik meqalelerIstinad xetasi olan sehifeler