Elbrus (rus. Эльбрус) — 1970–1980-ci illərdə Vsevolod Sergeyeviç Burtsevin rəhbərliyi altında Lebedev Dəqiq Mexanika və Kompüter Mühəndisliyi İnstitutunda hazırlanmış sovet və rus superkompüterləri seriyası.
Modelləri
redaktə | vikimətni redaktə et]"Elbrus-1"
redaktə | vikimətni redaktə et]Çoxprosessorlu hesablama kompleksi "Elbrus-1" 1973–1979-cu illərdə hazırlanmış və 1980-ci ildə dövlət komissiyasına verilmişdir. TTL mikrosxemləri əsasında qurulmuşdur. Mərkəzi prosessorun takt tezliyi saniyədə 12 milyon əməliyyata qədərdir.[1] Seriyanın baş dizayneri Vsevolod Sergeyeviç Burtsevdir.
"Elbrus-2"
redaktə | vikimətni redaktə et]"Elbrus-2" 1977–1984-cü illərdə hazırlanıb və 1985-ci ildə təhvil verilib. 10 prosessor (onlardan 2-si ehtiyat hesab edilib) üzrə performans 125 milyon əməliyyat/saniyə təşkil edir.[2] ECL inteqral sxemləri əsasında qurulmuş IS-100 (Motorola 10000 seriyasının analoqu) yüksək enerji istehlakı səbəbindən güclü soyutma sistemi tələb edir.
"Elbrus-1K2" və "Elbrus-B"
redaktə | vikimətni redaktə et]"Elbrus-1K2" BESM-6-nı əvəz etmək üçün "Elbrus-2"-nin komponentləri və texnologiyaları əsasında hazırlanmışdır.[3][4] Sələfi ilə tam proqram uyğunluğu təmin edilmişdir. 60-a yaxın maşın istehsal edilmişdir.[5]
"Elbrus-B" (və ya "Elbrus-1K-B") baytlarla işi ehtiva edən təlimat dəstinin genişləndirilməsi ilə 64 bitlik üzən nöqtəli prosessordur. Element bazası "Elbrus-1K2" və "Elbrus-2"-yə bənzəyir, lakin müstəqil giriş-çıxış sisteminə və çox maşınlı konfiqurasiya variantına malikdir. Baş dizayneri M. V. Tyapkindir.
| Xüsusiyyətləri | BESM-6 (1968) | Эльбрус-1К2 | Эльбрус-Б |
|---|---|---|---|
| Prosessor sürəti (milyon əməliyyat/saniyə) | 1 | 2,5 – 3 | 4 – 5 |
| Tezlik (MHz) | 10 | 20 | 20 |
| Dərinlik (bit) | 48 | 48 | 48 və ya 64 |
| RAM dərinlik tutumu (bit) | 15 | 15 | 15 və ya 27 |
| RAM tutumu (MB) | 0,032 – 0,128 | 0,77 | 64 |
| Disk yaddaş tutumu (MB) (standart komplektasiyada) | 116 | 58 | 800 |
| Tutduğu sahə (m²) (bütün periferiya ilə) | 150 – 200 | 250 | 70 |
| Enerji istehlakı (kVt) | 30 | 105 | 25 |
| İstehsal olunmuş maşın sayı | 355 | 60 | 60 |
"Elbrus-3"
redaktə | vikimətni redaktə et]"Elbrus-3" 1986–1994-cü illərdə B. A. Babayanın rəhbərliyi altında Dəqiq Mexanika və Hesablama Mühəndisliyi İnstitutunun bir qrup əməkdaşı tərəfindən yeni arxitektura ideyaları əsasında hazırlanmışdır. "Elbrus-3" mikrokontrolleri VLIW komanda sistemi ilə 16 superskalyar prosessoru ehtiva etməli idi, lakin bu maşın istehsalata verilmədi.
"Elbrus-3"-ün arxitekturası sonradan "Elbrus 2000" və "Elbrus-3M1" mikroprosessorlarının arxitekturasında daha da inkişaf etdirilmişdir.[6]
"Elbrus-3–1"
redaktə | vikimətni redaktə et]1993-cü ildə "Elbrus-3–1" MKP-nin (modul konveyer prosessoru) dövlət sınaqlarının birinci mərhələsi uğurla başa çatdı. MKP-də əsas ideya müxtəlif ixtisaslara malik prosessorları birləşdirmək imkanı idi (radar emalı, struktur emal, sürətli Furye çevrilmələri və s.). MKP-nin çoxlu əmr sayğacları var idi, buna görə də birdən çox əmr axını idarə edə bilər. Prosessorda bir yaddaş sahəsində eyni vaxtda dördə qədər təlimat axını icra edildi. Dizayneri A. A. Sokolov idi.
İstinadlar
redaktə | vikimətni redaktə et]- Заморин, Мячев, Селиванов. "Вычислительные машины, системы и комплексы. Справочник." — М. Энергоатомиздат, 1985 г. глава 3.4 "Состав и технические характеристики МВК Эльбрус-1" стр 144–145
- СуперЭВМ в России. История и перспективы. Рассказывает академик РАН В. С. Бурцев (rus). 4 (Электроника: НТБ). 2000. 5–9. 23 sentyabr 2009 tarixində .
- "Страница ностальгии по БЭСМ-6" (rus). 27 avqust 2011 tarixində arxivləşdirilib.
- "Архитектура ЭВМ СВС" (rus). 16 yanvar 2021 tarixində .
- Карташев, Иван. . 1 iyul 2004. 5 fevral 2010 tarixində orijinalından (.htm) arxivləşdirilib.
- . 4 mart 2016 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
wikipedia, oxu, kitab, kitabxana, axtar, tap, meqaleler, kitablar, oyrenmek, wiki, bilgi, tarix, tarixi, endir, indir, yukle, izlə, izle, mobil, telefon ucun, azeri, azəri, azerbaycanca, azərbaycanca, sayt, yüklə, pulsuz, pulsuz yüklə, haqqında, haqqinda, məlumat, melumat, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, şəkil, muisiqi, mahnı, kino, film, kitab, oyun, oyunlar, android, ios, apple, samsung, iphone, pc, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, web, computer, komputer
Vikipediya azad ensiklopediya Bu adin diger istifade formalari ucun bax Elbrus Elbrus superkomputeri Moskva Politexnik Muzeyi Elbrus rus Elbrus 1970 1980 ci illerde Vsevolod Sergeyevic Burtsevin rehberliyi altinda Lebedev Deqiq Mexanika ve Komputer Muhendisliyi Institutunda hazirlanmis sovet ve rus superkomputerleri seriyasi Modelleriredakte vikimetni redakte et span Elbrus 1 redakte vikimetni redakte et span Coxprosessorlu hesablama kompleksi Elbrus 1 1973 1979 cu illerde hazirlanmis ve 1980 ci ilde dovlet komissiyasina verilmisdir TTL mikrosxemleri esasinda qurulmusdur Merkezi prosessorun takt tezliyi saniyede 12 milyon emeliyyata qederdir 1 Seriyanin bas dizayneri Vsevolod Sergeyevic Burtsevdir Elbrus 2 redakte vikimetni redakte et span Elbrus 2 1977 1984 cu illerde hazirlanib ve 1985 ci ilde tehvil verilib 10 prosessor onlardan 2 si ehtiyat hesab edilib uzre performans 125 milyon emeliyyat saniye teskil edir 2 ECL inteqral sxemleri esasinda qurulmus IS 100 Motorola 10000 seriyasinin analoqu yuksek enerji istehlaki sebebinden guclu soyutma sistemi teleb edir Elbrus 1K2 ve Elbrus B redakte vikimetni redakte et span Elbrus 1K2 BESM 6 ni evez etmek ucun Elbrus 2 nin komponentleri ve texnologiyalari esasinda hazirlanmisdir 3 4 Selefi ile tam proqram uygunlugu temin edilmisdir 60 a yaxin masin istehsal edilmisdir 5 Elbrus B ve ya Elbrus 1K B baytlarla isi ehtiva eden telimat destinin genislendirilmesi ile 64 bitlik uzen noqteli prosessordur Element bazasi Elbrus 1K2 ve Elbrus 2 ye benzeyir lakin musteqil giris cixis sistemine ve cox masinli konfiqurasiya variantina malikdir Bas dizayneri M V Tyapkindir Xususiyyetleri BESM 6 1968 Elbrus 1K2 Elbrus BProsessor sureti milyon emeliyyat saniye 1 2 5 3 4 5Tezlik MHz 10 20 20Derinlik bit 48 48 48 ve ya 64RAM derinlik tutumu bit 15 15 15 ve ya 27RAM tutumu MB 0 032 0 128 0 77 64Disk yaddas tutumu MB standart komplektasiyada 116 58 800Tutdugu sahe m butun periferiya ile 150 200 250 70Enerji istehlaki kVt 30 105 25Istehsal olunmus masin sayi 355 60 60 Elbrus 3 redakte vikimetni redakte et span Elbrus 3 1986 1994 cu illerde B A Babayanin rehberliyi altinda Deqiq Mexanika ve Hesablama Muhendisliyi Institutunun bir qrup emekdasi terefinden yeni arxitektura ideyalari esasinda hazirlanmisdir Elbrus 3 mikrokontrolleri VLIW komanda sistemi ile 16 superskalyar prosessoru ehtiva etmeli idi lakin bu masin istehsalata verilmedi Elbrus 3 un arxitekturasi sonradan Elbrus 2000 ve Elbrus 3M1 mikroprosessorlarinin arxitekturasinda daha da inkisaf etdirilmisdir 6 Elbrus 3 1 redakte vikimetni redakte et span Elbrus 3 1 MKP 1993 cu ilde Elbrus 3 1 MKP nin modul konveyer prosessoru dovlet sinaqlarinin birinci merhelesi ugurla basa catdi MKP de esas ideya muxtelif ixtisaslara malik prosessorlari birlesdirmek imkani idi radar emali struktur emal suretli Furye cevrilmeleri ve s MKP nin coxlu emr saygaclari var idi buna gore de birden cox emr axini idare ede biler Prosessorda bir yaddas sahesinde eyni vaxtda dorde qeder telimat axini icra edildi Dizayneri A A Sokolov idi Istinadlarredakte vikimetni redakte et span Zamorin Myachev Selivanov Vychislitelnye mashiny sistemy i kompleksy Spravochnik M Energoatomizdat 1985 g glava 3 4 Sostav i tehnicheskie harakteristiki MVK Elbrus 1 str 144 145 SuperEVM v Rossii Istoriya i perspektivy Rasskazyvaet akademik RAN V S Burcev rus 4 Elektronika NTB 2000 5 9 23 sentyabr 2009 tarixinde Stranica nostalgii po BESM 6 rus 27 avqust 2011 tarixinde arxivlesdirilib Arhitektura EVM SVS rus 16 yanvar 2021 tarixinde Kartashev Ivan 1 iyul 2004 5 fevral 2010 tarixinde orijinalindan htm arxivlesdirilib 4 mart 2016 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Kateqoriya Komputerlerin sinifleri
