Vikipediya azad ensiklopediya Bu məqalədə daxili keçidlərin artırılmasına ehtiyac var Lütfən məqalələrin əlaqələndirilmə

Vikipediya azad ensiklopediya Bu meqalede daxili kecidlerin artirilmasina ehtiyac var Lutfen meqalelerin elaqelendirilmesine komek etmek ucun movzuya uygun basqa sehifelere daxili kecidler elave etmekle bu meqaleni tekmillesdirmeye komek edin sentyabr 2025 Ankara tarixi Tunc dovru Hatti sivilizasiyasina aiddir Bunun ardinca eramizdan evvel II minillikde Xet sivilizasiyasi dovru eramizdan evvel X esrde Frigiya sivilizasiyasi dovru daha sonra sirasiyla Lidiyalilar Farslar Makedoniyalilar Qalatiyalilar Roma Imperiyasi Bizans Imperiyasi Selcuqlular ve Osmanli Imperatorlugu dovrleri gelir 1 2 Tarixden evvelki Ankararedakte vikimetni redakte et span Anadoluda insan xususiyyetlerine malik ilk primat qaliqlari Ankarada Fikret Ozansoy terefinden tapilmis ve Ankarapithecus meteai adlandirilmisdir 3 4 Ankaranin melum tarixi Paleolit dovrune gedib cixir Bu dovre aid muxtelif eserler Gavur qala Erqazi Lodumlu ve Maltepede tapilmisdir Ankaranin qedimliyine aid tapintilar Anadolu Sivilizasiyalari Muzeyinin Ankara qalereyasinda esrler boyu sergilenir Avram Qalanti terefinden ilk defe 1950 ci ilde Ankara Tarix Kitabi nesr olunmusdur 5 Het dovruredakte vikimetni redakte et span Anadolu Sivilizasiyalari Muzeyi Ankarada numayis etdirilen Het eseri Hetler eramizdan evvel 2000 ci ilde Anadoluda ilk siyasi birlik idi Ankara seher merkezi ve etrafindaki en qedim xarabaliqlar Tunc dovrunde hokm suren Hatti sivilizasiyasina aiddir Hellenistik dovre qeder Ankara ile bagli yazili senedlerde hec bir melumat olmadigindan Xet dovrunun Ankarasi ile bagli melumatlar Ic Anadoludaki merkezler ve bu dovru ortaya qoyan Ankara etrafindaki sir ve sfenks tesvirleri vasitesile elde edilmisdir Ankaranin indiki seher serhedleri daxilinde meskunlasmasi ile bagli hec bir delil yoxdur Bezi qaynaqlarda Hetlerin Enkeva seherinin indiki Ankara olmadigina dair fikirler movcuddur 6 Frigiya dovruredakte vikimetni redakte et span Eramizdan evvel XII esrin evvellerinde Bogazlardan Anadoluya daxil olan deniz tayfalarinin isgali neticesinde Hetit Imperiyasi mehv edildi Frigiyalilar Ankara ve etrafina hakim idiler Frigiyalilarin ilk padsahi olkenin paytaxti Qordiona adini veren Qordiya idi Tarixci Arianosun yazdigina gore Qordias Fethiyeli bir qadinla evlendi ve onun adini Midas adlandirdigi bir oglu oldu Frigiyalilarin kecmis dovrleri haqqinda qeti melumat olmayan en taninmis ve meshur krali Midasdir Ancaq bezi arasdirmalara gore frigiyalilarin butun padsahlarina Midas adini verdiyi de deyilir 7 Qordion seheri bugunku Ankaradan 76 km uzaqliqda olan Polatli rayonunun serhedleri daxilinde yerlesir Ankaranin qurulmasi ile bagli hekayeler arasinda yer alan Frigiya enenesinde Kral Midas Ankaranin qurulmasinin lideri hesab olunur II esrin ortalarinda yasamis Lidiya seyyahi Pausanias da Qalatlilarin Anadoluda meskunlasmasi haqqinda melumat vererken Ankaranin adini cekir Ankara seherinin Qordios oglu Midas terefinden quruldugu ve Frigiyalilarin seheri oldugu bildirilir Ankarada Frigiyalilarin movcudlugu bugunku seher hududlarinda Ankara stansiyasinin etrafinda belediyye binasinin yaninda Cankirikapida Avqust mebedi ve Turk Tarix Qurumunun binasinin temellerinde tapilan xarabaliqlarla aydin gorunur Anitkabir ile Ataturk Mese Teserrufati arasinda yerlesen texminen 20 hoyuk Frigiya dovrune aid nekropollardandir 8 Lidiya dovruredakte vikimetni redakte et span Eramizdan evvel VII esrde Ankara Qerbi Anadoluda Gediz ve Kicik Menderes vadilerini ehate eden bolgeye hakim olan ve tarixde ilk defe pul zerb eden tayfa kimi taninan Lidiyalilar terefinden ele kecirildi Fars Imperiyasi dovruredakte vikimetni redakte et span Fars imperiyasinin hokmranligi Makedoniya krali Makedoniyali Iskender terefinden meglub edilene qeder davam etdi Qalatiyalilar dovruredakte vikimetni redakte et span Eramizdan evvel 278 ci ilde Orta Anadolunun qalan hissesi ile birlikde Kelt irqi olan Qalatiyalilar terefinden isgal edildi Ankarani qabaqcil tayfalardan biri olan tektozaqlarin merkezine cevirdiler Seher o vaxt Ankara adlanirdi Kelt elementi belke de az sayda frig dilli kendliler uzerinde doyuscu aristokratiyadan ibaret idi Buna baxmayaraq Kelt dili esrler boyu Qalatiyada danisilmaga davam etdi 9 Romalilar dovruredakte vikimetni redakte et span Res Gestae ilk Roma imperatoru Avqust terefinden olumunden bir qeder evvel eramizin 13 cu ilde tamamlanmis ozunu terifleyen tercumeyi haldir Metnin boyuk hissesi Ancyranum Monumentumda qorunub saxlanilir Seher eramizdan evvel 25 ci ilde Avqust terefinden feth edildi ve Roma Imperiyasi terefinden idare olunmaga basladi Qalatiyanin paytaxti Ankara boyuk ticaret ehemiyyeti olan bir merkez olmaqda davam edirdi Ankara xarabaliqlari bu gun de qiymetli barelyefler yazilar ve diger memarliq numuneleri ile ortulmusdur Avqust Ankarani Orta Anadolunun uc inzibati merkezinden biri etmek qerarina geldi Daha sonra seherde qal ve kelt dillerine yaxin bir dilde danisan frigiyalilar ve qalatlar meskunlasdi Ankara Tektozaq kimi taninan tayfanin merkezi idi ve Avqust onlari oz imperiyasinin esas merkezine cevirdi Roma Imperiyasinin suqutundan XII esrin evvellerine qeder Ankarada 200 000 insanin yasadigi texmin edilir Cankaya Roma seherlerinden kenarda indiki seher merkezinin cenubundaki ezemetli tepelerin kenarinda yerlesirdi ve cox guman ki yay kurortlari kimi istifade olunurdu 19 cu esrde en azi bir Roma villasinin ve ya malikanesinin xarabaliqlari indiki Cankaya malikanesinden cox uzaqda yerlesirdi Roma seheri qerbde Qatar Vagzalinin ve Genclik Parkinin yerlesdiyi eraziye tepelerin cenubundan ise hazirda Hacettepe Universitetinin isgal etdiyi eraziye qeder uzanirdi Ankara butun olculerde genislenen bir seher idi ve Qalliyanin ve ya Britaniyanin diger Roma seherlerinden daha boyuk idi Qotlarin ve ereblerin seferleriredakte vikimetni redakte et span Ankaranin ehemiyyeti Simali Anadoluda simaldan cenuba ve serqden qerbe uzanan yollar ucun qovsaq noqtesi teskil etmesi ile baglidir Ankaradan serqe dogru boyuk imperiya yollari kecirdi ve imperatorlarin ve ordularinin ugurlari da bu yoldan kecirdi Bu yollar neinki Romanin boyuk seherlerini birlesdirdi hem de isgalcilar ucun faydali yol rolunu oynadi III esrin ikinci yarisinda qerbden gelen qotlarin qarsisialinmaz ugurlari sonra ise erebler terefinden isgal olundu 10 il erzinde seher qedim dunyanin en mohtesem kralicalarindan birinin qerb forpostlarindan birine cevrildi Suriya sehralarindan gelmis Palmirali ereb imperatricasi Zenobiya Roma Imperiyasinin daxilindeki zeiflikden ve qarisiqliqdan istifade ederek burada qisa omurlu dovlet qurdu Son Roma dovruredakte vikimetni redakte et span Seher 272 ci ilde imperator Aurelianin nezareti altinda yeniden Roma Imperiyasi ile birlesdi Roman Ankara ozunun qizil dovrunde boyuk bir bazar ve ticaret merkezi olmaqla yanasi hem de seherin resmi ve muhum qaydalarinin quruldugu boyuk inzibati saray ve ofisleri habele pretoriumlari ozunde birlesdiren boyuk bir inzibati merkez rolunu oynamisdir III esrde Ankarada heyat diger Anadolu seherlerinde oldugu kimi herbi isgal cehdlerine muqavimet gostermek ve seherin sag qalmasini temin etmek meqsedi dasiyirdi Ankaranin tarixi Tunc dovrundeki Xet sivilizasiyasina gedib cixir daha sonra eramizdan evvel 2 ci minillikde hetlerin eramizdan evvel 10 cu esrde frigiyalilarin daha sonra ise lidiyalilarin farslarin makedoniyalilarin Qalatiyalilar Romalilar Bizanslilar Selcuqlular ve Osmanlilarin hakimiyyeti altinda olmusdur Bizans prosesiredakte vikimetni redakte et span IV esrin ortalarinda Ankara imperiyanin istirahet mekanina cevrildi Konstantinopol Serqi Romanin merkezine cevrildikden sonra imperatorlar IV V esrlerde istirahet etmek ucun Bogazin rutubetli havasi yerine Ankaranin daha quru dagliq atmosferine ustunluk verdiler II Theodosius 408 450 yay aylarinda sarayini Ankaraya kocurdu Ankarada qebul edilen qanunlar onun orada kecirdiyi vaxti tesdiqleyir Seherin herbi xususen de maddi texniki ehemiyyeti uzun Bizans dovru boyunca davam etdi Ankara 6 ci esrden sonra defelerle muxtelif ereb ordularinin eline kecse de 11 ci esrin sonlarina qeder Bizans Imperiyasinin muhum bir dolama yolu olaraq qalmaga davam etdi Selcuqlu ve Osmanli dovruredakte vikimetni redakte et span 1071 ci ilde Selcuq Sultani Alparslan Malazgirt qelebesi ile Anadolunun qapilarini turklerin uzune acdi Daha sonra 1073 cu ilde muhum herbi tranzit yolu olan ve tebii servetlere malik olan Ankarani olkesine qatdi Osmanli Imperiyasinin ikinci sultani Orxan bey 1356 ci ilde seheri feth etdi Turk esilli basqa bir serkerde olan Teymur 1402 ci ilde Ankara doyusunde Osmanlilari meglub ederek seheri nezarete goturdu lakin 1403 cu ilde Ankara yeniden Osmanli Imperatorlugunun nezaretine kecdi Birinci Dunya Muharibesinde Osmanli Imperatorlugunun meglubiyyeti ile Osmanlinin paytaxti Istanbul ve Anadolunun boyuk bir hissesi Muttefiqler terefinden isgal edilmis Orta Asiya bolgesinde cox kicik bir erazi turklere Ingiltere Fransa Italiya ve Yunanistan oz aralarinda bolusmek istedi Buna cavab olaraq Turk Milli Mubarizesinin lideri Mustafa Kamal Ataturk 1920 ci ilde Ankarada muqavimet herekatinin basladigini resmen elan etdi Turk Milleti Qurtulus Savasini qazandiqdan sonra 29 oktyabr 1923 cu ilde cumhuriyyet elan ederek Osmanli Imperatorlugunun yerine Turkiyeni qurdu 1923 cu il oktyabrin 13 de Ankara Istanbulu evez ederek Turkiyenin yeni paytaxti elan edildi Zaman qrafikiredakte vikimetni redakte et span XIV XIX Esrredakte vikimetni redakte et span 1356 Seher I Orxanin dovrunde Osmanli ordusu terefinden feth edilmisdir 1402 20 iyul Ankara doyusu Cubuk duzunde bas verdi seher Teymurun eline kecdi 10 1403 Osmanlilar seherde oz hokmranligini berpa etdi 1471 Mahmut Pasa Bedesten tikilmisdir 1523 Cengel Xan tikilmisdir 1566 Cenabi Ehmed Pasa Mescidi tikilmisdir 11 1688 Zelzele meydana geldi 1832 Ankara qalasi yenilendi 1864 Seher Ankara vilayetinin paytaxti elan edilib 1890 Seherin ehalisi 27 825 nefer mueyyen edilmisdir Ankara yeni qurulan Turkiyenin paytaxti olduqdan sonra yeni inkisaflar seheri kohne hisselerin oldugu Ulus ve yeni hisse olan Yenisehire boldu Kohne binalar ve Roma Bizans ve Osmanli tarixini xatirladan dar kuceler kohne hisseni temsil edirdi Bu gun Kizilay etrafinda yerlesen yeni hisse genis kuceleri otelleri teatrlari ticaret merkezleri ve hundur mertebeli binalari ile daha muasir gorunuse malik seher qurulusuna sahib idi Hokumet binalari ve xarici sefirlikler de bu yeni hissede yerlesirdi Ankara London Paris ve ya Madrid kimi paytaxt olmayan boyuk seher merkezi ile dunyanin en qedim paytaxtlarindan biridir Hetta Istanbuldan da qedim tarixe malikdir Indiki Istanbul o zamanlar Bizansin Roma eyalet seherlerinden biri idi ve 324 cu ilde Roma Imperiyasinin yeni paytaxti olsa da Ankara hele de Turkiyenin simal yarisinin cox hissesinde hokmranliq eden muhum inzibati merkez idi Zaman qrafikiredakte vikimetni redakte et span XX esrredakte vikimetni redakte et span 1920 23 aprel Turkiye Boyuk Millet Meclisi acildi Hakimiyyet i Milliye qezeti nesr olunmaga basladi 12 1923 13 oktyabr Seher Turkiye Cumhuriyyetinin paytaxti elan edildi Genclerbirliyi Idman Klubu futbolu quruldu 1924 Seherin ehalisinin teqriben 35 000 nefer oldugu mueyyen edilmisdir Musiqi Muellimler Mektebi acildi Prezident Simfonik Orkestri yaradilmisdir 1925 Ataturk Mese Teserrufati acildi Cehrayi malikane resmi prezident iqametgahi kimi istifade olunmaga basladi 1927 Ankara Palas acildi Seherin ehalisi 44553 nefere yukseldi Zefer Aniti ucaldilib 1930 Seher resmi olaraq Ankara adlandirildi Ankara Etnoqrafiya Muzeyi ziyaretcilerin uzune acildi Ankara Dovlet Sekil ve Heykel Muzeyi tikilmisdir 1932 Cankaya malikanesi tikilmisdir 1933 Ataturk Mese Teserrufati Zooparki acildi 1935 Ankara 19 May Stadionu tikilmisdir 1937 Ekspedisiyalar Ankara Qatar Stansiyasinda basladi 1940 Dovlet Konservatoriyasi yaradilmisdir 1943 Gencler Parki ve Anadolu Sivilizasiyalari Muzeyi acildi 1945 Seherin ehalisi 226 712 nefer olaraq mueyyen edilmisdir 13 1946 Ankara Universiteti yaradilmisdir 1948 Opera Sehnesi acildi 1950 Seherin ehalisi 286 781 nefere yukseldi 1953 Mustafa Kamal Ataturkun cenazesi tikintisi basa catan Anitkabire aparildi 1955 Ucuslar Esenboga Hava Limaninda basladi 1956 Yaxin Serq Texniki Universiteti yaradilmisdir 1961 Musteqillik Muharibesi Muzeyi ziyaretcilerin uzune acildi 1967 Hacettepe Universiteti yaradilmisdir 1971 Baris qezeti nesriyyat heyatina baslamisdir 1973 Seherin ehalisi 1 461 345 nefer olaraq mueyyen edilmisdir 1974 Osmanli Stadionu Yenikent Asas Stadionu tikildi 1978 9 oktyabr Bahceli evler qirgini bas verdi 1982 7 avqust Esenboga Hava Limaninda terror hucumu heyata kecirilib 1983 16 yanvar Turk Hava Yollarina mexsus teyyare qezaya ugrayib 1984 Inzibati idareetme yeniden teskil edilib Mehmet Altinsoy belediyye sedri secildi Bilkend Universiteti yaradilmisdir TAI acildi Seherin ehalisinin 2 019 000 oldugu aciqlandi 1987 Kocatepe mescidi tikilmisdir 1989 TBMM Mescidi acildi Atakulenin tikintisi basa catdirilmisdir Murat Karayalcin belediyye sedri secildi 1991 Ankara Sheraton Hotel qonaq qebul etmeye basladi 1993 Bilkend Simfonik Orkestri yaradilmisdir Vedat Aydin belediyye sedri secildi 1994 Melih Gokcek belediyye sedri secildi 1997 Ankara metrosu istifadeye verilib XXI esrredakte vikimetni redakte et span 2003 Goksu Parki acildi 2004 Mocuzeler olkesi acilir 2005 Cengelhan Rehmi M Qoc Muzeyi ziyaretcilerin uzune aciqdir 2006 Dovlet Surasinin hucumu Dovlet Surasina silahli basqin edilib 2007 22 may intiharci bomba hucumu Ulusda bas verdi Seherin ehalisi 3 953 344 nefer olaraq aciqlanib 2009 Ankara Eskisehir suretli demir yolu xettinde ekspedisiyalar basladi 2010 Cer Modern muasir incesenet muzeyi acilib Ankara Arena istifadeye verilib 2012 Seherin ehalisinin 4 417 522 nefer oldugu aciqlanib 2013 1 fevral Amerika konsulluguna bombali hucum heyata kecirilib 19 aprel Ahmet Hamdi Akseki Mescidinin acilisi olub May iyun Gezi Parki etirazlari 5 dekabr TCDD Aciq Hava Buxar Lokomotiv Muzeyi acildi 2014 12 fevral Ankara metrosunun M3 Ankara metrosu M3 xettinde xidmetler baslayib 7 mart Ankapark acildi 13 Mart Ankara metrosunun M2 xettinde xidmetler basladi 5 avqust Ankara Istanbul suretli demir yolu xettinde xidmetler basladi 17 oktyabr Osmanli Stadionu istifadeye verildi 20 oktyabr Aksaray yeni prezident iqametgahi oldu 2015 1 yanvar Sakarya Doyusu Tarixi Milli Parki ziyaretcilerin uzune acildi 10 oktyabr bombali hucum neticesinde 86 nefer olub 186 nefer yaralanib 31 oktyabr Cebeci Inonu Stadionu istifadeye baglandi 2016 17 fevral 2016 ci ilin fevralinda Ankara hucumu Merasim kucesinde bas verib 13 Mart 2016 ci ilin martinda Ankara hucumu Guven Parkida heyata kecirilib 19 dekabr Andrey Karlov olduruldu 2017 5 yanvar Ankara ile Adana arasinda neqliyyati asanlasdiracaq Magistral 21 layihesi hazirlandi Istinadlarredakte vikimetni redakte et span Focus dergisi 2017 09 21 at the Wayback Machine Ankara Kizilcahamam yakinlarindaki Sinaptepe de Prof Dr Fikret Ozansoy hominoid evrimine iliskin ilk fosilleri buluyor Adini 1957 de Ankarapithecus meteai koydugu bu fosil daha sonra Ankara maymunu seklinde de tanindi Arxivlenmis suret 22 avqust 2014 tarixinde Istifade tarixi 12 mart 2024 Arxivlenmis suret 21 avqust 2014 tarixinde Istifade tarixi 12 mart 2024 Arxivlenmis suret 21 avqust 2014 tarixinde Istifade tarixi 12 mart 2024 Pausanias geographer Pausanias Description of Greece 1 4 1 Ancyra was actually older even than that Asarcik Bitik Gavurkale Kaya Aniti Gordion Karalar Karaoglan Kulhoyuk Taspinar Ankara Baskentin Tarihi Arkeolojisi ve Mimarisi Ankara Enstitusu Vakfi Yayinlari Sayfa 22 ISBN 975 95848 3 2 Tarih Icinde Ankara ISBN 9944 473 07 3 Arxivlenmis suret 5 may 2009 tarixinde Istifade tarixi 12 mart 2024 Galatians Site 4 aprel 2020 tarixinde Istifade tarixi 12 mart 2024 ISBN 978 1 4381 1025 7 Arxivlenmis suret Cambridge Massachusetts USA 23 oktyabr 2012 tarixinde Istifade tarixi 12 mart 2024 Arxivlenmis suret ABD 4 dekabr 2022 tarixinde Istifade tarixi 12 mart 2024 Arxivlenmis suret New York 15 iyun 2007 tarixinde Istifade tarixi 12 mart 2024 Gizli kateqoriyalar Daxili kecid azligi olan meqalelerISBN sehrli kecidlerinin istifade olundugu sehifeler