Vikipediya azad ensiklopediya Abdullah Cövdətosman عبدالله جودت türk Abdullah Cevdetşəxsi məlumatlarDoğum tarixi 9 senty

Vikipediya azad ensiklopediya Abdullah Covdetosman عبدالله جودت turk Abdullah CevdetSexsi melumatlarDogum tarixi 9 sentyabr 1869 1869 09 09 Dogum yeri Erebgir TurkiyeVefat tarixi 29 noyabr 1932 1932 11 29 63 yasinda Vefat yeri Istanbul Istanbul ili TurkiyeDefn yeri Merkezefendi qebiristanligiPartiya Jon turkler 1895 1909 Ittihad ve Tereqqi 1889 1908 Tehsili Turkiye Quru Qosunlari mektebi Mektebi tibbiyeyi sahaneFealiyyeti jurnalist tercumeci yazici hekimHeyat yoldasi Fatma XanimUsaqlari Gul Qarlidag Mehmed Covdet QarlidagDini ateizmElmi fealiyyetiElm sahesi felsefe Vikianbarda elaqeli mediafayllar Abdullah Covdet bey osman عبدالله جودت turk Abdullah Cevdet Bey kurd Ebdullah Cewdete Daskuzayi 9 sentyabr 1869 Erebgir 29 noyabr 1932 Istanbul Turkiye ziyalisi ve hekimi mason O Ittihad ve Tereqqi Komitesinin ITK qurucularindan biri olmus ve Bir kurd texellusu ile Mesveret Kurdustan ve Roji Kurd kimi nesrlerde Serq Qerb dixotomiyasi kurd oyanisi ve milliyyetciliyi haqqinda meqaleler yazmisdir Sexsi nesri olan Ictihad da cemiyyetin qerblesdirilmesini feminizmi fehle huquqlarini azadligi elmi sekulyarizmi ve sosial liberalizmi teblig etmisdir 1902 ci iledek ITK nin ideoloqu olmus lakin teskilatin turk milliyyetciliyini qebul etmesinden sonra qurdugu teskilata muxalifete kecmisdir 1908 ci ilde Demokratik Partiyani qurmus bu partiya 1911 ci ilde Azadliq ve Razilasma Partiyasi ile birlesmisdir 1920 ci illerin evvellerinde qisa muddete kurd musteqilliyini desteklemis sonradan ise Mustafa Kamal Ataturk ile Turk Milli Herekatini mudafie etmisdir Covdetin edebi fealiyyeti dini muhafizekarlarla dusmencilik munasibeti ve daimi metbuat senzurasinin musayieti ile xarakterize olunmusdur Islam ve Mehemmed haqqinda tenqidi tarixi esselerine gore bir nece defe kufr ittihami ile mehkemeye verilmisdir Osmanli ictimaiyyetine Carlz Darvinin tekamul nezeriyyesini ve behai dinini teqdim etmisdir Covdetin bir cox fikirleri Ataturkun oz etirafina gore sekulyarizm medreselerin baglanmasi ve qadin huquqlarinin genislendirilmesi kimi islahatlarinda heyata kecmisdir Heyatiredakte vikimetni redakte et span Erken illeriredakte vikimetni redakte et span Abdullah Covdet 9 sentyabr 1869 cu ilde ve ya 1867 ci ilde Malatyanin Erebgir seherinde anadan olmusdur O kurdmenseli ailede dogulmusdur Ozunu hemise kurdmenseli turk kimi teqdim etmisdir Atasi Diyarbekirde yerlesen birinci batalyonun katibi Haci Omer Vasfi Efendi olmusdur Hozat ve Erebgirde ibtidai tehsilini Rusdiyye mektebinde basa vurmus bundan sonra ailesi ile Harputa kocmusdur 1885 ci ilde Mamuretul eziz Herbi Orta Mektebini bitirmisdir On bes yasinda Istanbulaya gederek Kuleli Herbi Tibb Hazirliq Mektebine daxil olmusdur Uc il sonra mezun olaraq tehsilini Mektebi tibbiyeyi sahanede davam etdirmisdir Covdet evvelce dindar muselman olmus ve dini tehsil almis lakin Qerb materialist felsefelerinin tesiri ile institusional dine qarsi donmusdur O muselman Allahinin muasir dovrde faydasiz olmasina baxmayaraq islam cemiyyetinin islam prinsiplerini qorumasi lazim oldugunu dusunmusdur Tibb mektebinderedakte vikimetni redakte et span Mektebi tibbiyeyi sahanede telebelik illerinde mektebde ustunluk teskil eden bioloji materializm ideologiyasindan tesirlenmisdir Onu cox tesir eden Ludviq Buxnerin Guc ve mahiyyet eserinin bir hissesini Fizyolociya i Tefekkur 1890 yeni Tefekkur fiziologiyasi adi ile tercume etmisdir Hemin il beyin funksiyalari haqqinda Dimag herf Beyin eserini nesr etdirmisdir 1890 ci ilde islam alimlerinin fikirleri ile bioloji materialist filosoflarin ideyalarini uzlasdirmaga calisan Funun ve Felsefe herf Elm ve felsefe eserinin ilk layihesini hazirlamisdir Mektebin son ilinde bioloji materializm ve beyin funksiyalari haqqinda iki kitab Fizyolociya ve Hifz i Sihhat i Dimag herf Fiziologiya ve ruhi saglamligin qorunmasi ve Melekat i Akliyye herf Agil melekleri nesr etdirmis eyni movzularda Maarif Musavver Cihan ve Resimli Kitab jurnallarinda meqaleler yazmisdir Covdet siyasi baxislarini formalasdirdiqca ozunden evvelki Genc osmanlilar xususile Eli Suavi ile eynilesmisdir 3 iyun 1889 cu ilde uc dostu Ibrahim Temo Ishaq Sukuti ve Mehmed Resid ile birlikde Osmanli Ittihad Komitesini qurmusdur Bu cemiyyet sonradan Ittihad ve Tereqqi Komitesine cevrilmisdir Covdet kimi diger Genc turkler in umumi meqsedi Sultan II Ebdulhemidin mutleqiyyetci rejimine son qoymaq olmusdur Tehsili dovrunde siyasi fealiyyetine gore bir nece defe hebs edilmis ve muveqqeti olaraq mektebden xaric olunmusdur Tibb mektebinde olarken edebiyyat muhitine qosulmus Ebdulhaq Hamidin xahisi ile onun seirlerini kitab sekline salmisdir Omer Covdet adi ile nesr olunan bu erken eserlerde Namiq Kamal Recaizade Mahmud Ekrem Hemid ve Xalid Ziyanin tesirleri hiss olunur 1890 ci ilde nesr olunan ilk seir kitabi Hic den sonra Tuluat 1891 ve Masumiyet 1893 seir kitablarini da cap etdirmisdir Covdet Mektebi tibbiyeyi sahanede Eli bey Huseynzade ile birlikde tehsil almisdir Abdulla Covdet ve Eli bey Huseynzade arasinda uzunmuddetli dostluq ve intellektual emekdasliq movcud idi Abdullah Covdet barede ilk yazini 1906 ci ilde Bakida Eli bey Huseynzade Huseynzade barede ilk yazini Ihyayi layemut Hekim edib Eli bey Huseynzade serlovheli meqaleni 1908 ci ilde o zaman Qahirede cixan Ictihad jurnalinda Abdullah Covdet yazmis meqalede Resuli heqq adlandirdigi Huseynzadeni Prometey ile muqayise etmisdi Huseynzadenin imzasi ilk defe 1891 ci ilde Abdullah Covdetin Ramazan bagcasi nda gorunmusdur Ondan basqa Mirze Elekber Sabir de Covdetin yaradiciligindan ilham almisdir Nehayet 1894 cu ilin iyulunda tibb tehsilini basa vurmus ve goz hekimi olmusdur Mektebi bitirdikden sonra Istanbulda yerlesen Heydarpasa Numune Xestexanasinda praktika kecmisdir Hemin ilin noyabrinda veba epidemiyasi sebebinden muveqqeti olaraq Diyarbekire gonderilmis eyni zamanda seherde ITK filialini qurmaq ucun fealiyyet gostermisdir Burada oldugu zaman Covdet Ziya Goyalp ile unsiyyete kecmisdir Ziyanin emisi dindar idi ve onun ateist olan Covdet ile unsiyyetine qarsi cixirdi Ziya materializmi kesf etmesinin yaratdigi ekzistensial bohrandan iqtisadi cetinlikler sebebile tehsilini davam etdirmek meqsedile Istanbula gede bilmemesi ve ailesinin evlenmek ucun tezyiqindin sonra 1895 ci ilin evvellerinde intihara cehd etmisdir Abdullah Covdet bey onu xilas etmek ucun herekete kecmis Diyarbekirde yasayan genc rusesilli cerrah ile birlikde morfin istifade etmeden Ziyanin oz basina atdigi gulleni cixarmisdir Covdet bundan sonra Ziyani ITK ye daxil etmisdir Covdet sonralar Ziyanin turkcu ideoloqa cevrilmesinden sikayetlenmisdir Her halda Covdet Diyarbekirde oldugu dovrde fursetden istifade etmis burada Buxnerin Tebiet ve ruh eserini Goril texellusu ile tercume etmisdir Aktivist kimiredakte vikimetni redakte et span Abdullah Covdetin Darvin nezeriyyesinin numayendesi adli karikaturasi 1895 ci ilde Istanbula qayitdiqda qiyam ittihami ile hebs edilmis ve Trablusqerb vilayetine surgun edilmis ve orada Tripoli seherinde Merkezi Xestexananin goz xestelikleri sobesine teyin olunmusdur yeni de fakto surgun edilmisdir Trablusqerb vilayetine surgun edilmis ve orada Tripoli seherinde Merkezi Xestexananin goz xestelikleri sobesine teyin olunmusdur Buna baxmayaraq Covdet orada da ITK namine fealiyyetini davam etdirmisdir Bir il yarim xidmet etdikden sonra yeniden hebse alinmisdir Dord ay sonra azadliga buraxildiqda Fezzana deportasiya olunacagini oyrenmis ve 1897 ci ilde Tunisden kecerek Fransaya qacmisdir Bu sebebden qiyabi olaraq omurluk hebs cezasina mehkum edilmisdir O Murad beyin Ehmed Rzani ITK liderliyinden devirdiyi dovrde yeni Mizanci Murad hadisesinden sonra Parise catmisdir lakin sonradan Sultan II Ebdulhemidin bas kesfiyyat zabiti Ehmed Celaleddin Pasa ile razilasma elde etmis ve Osmanli imperiyasina qayitmisdir Covdet Cenevreye getmis burada Tunali Hilmi ve doktor Mehmed Resid kimi Genc turkler le gorusmus Ehmed Rza ile yaxinlasmisdir Covdet ve Ibrahim Temo 1902 ci ilden sonra teskilatin turkcu milliyyetci siyasetini qebul etmesi ile ITK ile elaqelerini kesmisdiler Helelik Ishaq Sukuti ile birlikde Cenevrede turk ve fransiz dillerinde ITK nin yeni orqani olan Osmanli qezetini nesr etdirmis ve avtokratiyani pisleyen meqaleler yazmisdir O Qerb eserlerini tercume etmisdir Tercume etdiyi eserler arasinda Fridrix Sillerin Vilyam Tell drami da var idi Sonradan bu esere yazdigi on sozu Iki Emel adli kitab seklinde nesr etdirmisdir Hemcinin Vittorio Alfierinin Zulm 1789 essesini Istibdad herf Despotizm adi ile tercume etmisdir Cenevrede nesr etdiyi seir kitablarindan biri olan Kahriyat da siyasi meqsedlerle yazilmis burada azadliq ve vetenperverlik movzulu seirler yer almisdir Bu seirlerin demek olar hamisi II Ebdulhemide qarsi yonelmis ve onu azadliga dusmencilikde ittiham etmisdir Nehayet Ebdulhemid Covdetin nesr etdiyi tehlukeli edebiyyata diqqet yetirmisdir 1899 cu ilde Covdet Fezzan ve Tripolide hebs olunmus 72 dostu azadliga buraxilsin nesrlerini yumsaltmisdir Sultan sonra onun movqeyini satin almaq ucun Vyana sefirliyinin bas hekimi vezifesini teklif etmis sert olaraq siyasi meqaleler yazmaqdan imtina etmesini ve Istanbuldan uzaq durmasini qoymusdur Covdet bu teklifi qebul etmis ve bu Genc turkler den olan dostlarinda boyuk naraziliq dogurmusdur Bu dovrde sultan muxalifeti ile mueyyen qeder eynilesmesini davam etdirmisdir lakin daha cox seirle ve simvolist dairelerde maraq doguran kitablarin nesri ile mesgul olmusdur Onun seiri herekatla elaqelendirilmis ve Qustav Kan kimi aparici Fransa muelliflerinden terifler almisdir Vyana sefiri 1903 cu ilde Covdetin siyasi fealiyyetini gizlince davam etdirdiyini saraya xeber vermisdir ve buna gore Covdet sefire sille vurmusdur Buna gore onun vezifesi dayandirilmisdir Cenevreye qayitmis Osmanli Ittihad ve Inqilab Cemiyyetini qurmus Osmanli qezetini teskilatin orqani kimi yeniden nesr etdirmisdir Hokumet onu Isvecreden ekstradisiya etmek ucun saxta bayraq emeliyyati teskil etmis sultana qarsi yonelmis pornoqrafik brosurnin muellifi oldugunu iddia etmisdir halbuki brosur eslinde hokumet agenti terefinden nesr olunmusdur Covdet Isvecreden deportasiya edilmis lakin Misire kocmeye nail olmusdur Misirderedakte vikimetni redakte et span 1904 cu ilden omrunun sonuna 1932 ci iledek Covdet Ictihad adli dovri nesri buraxmis ve siyasetden kenar qalmisdir O burada Qerblesme ve sekulyarizmi teblig eden meqaleler yazmisdir Jurnalin baglanmalari sebebinden muxtelif adlar altinda nesr olunmusdur Cehd Ishad Istihad Alem Eski Ictihad Covdet Qahireye kocmus burada sahzade Sabaheddinin Xususi Tesebbus ve Desentralizasiya Liqasina qosulmusdur 1906 ci il Erzurum usyanini destekleyen meqaleler yazmis konstitusiyali monarxiyanin qurulmasini ve bezi vergilerin legv edilmesini teleb etmisdir Genc turkler inqilabindan ve konstitusiyali monarxiyanin berpasindan sonra derhal Istanbula qayitmamis Misirde 1910 cu iledek qalmisdir Qahirede Serq ve Qerb edebi enenelerini uzlasdirmaga calismisdir Bu meqsedle Sekspir Siller Huqo ve Bayronun elece de Sedi Rumi ve Xeyyamin eserlerini tercume etmisdir Osmanli imperiyasinin geride qalmasini ve reqabet qabiliyyetinin asagi olmasini cemiyyetde dinin rolu ile izah etmisdir Bu dovrde Covdet Eli bey Huseynzade ile mektublasirdi Huseynzade Heyat ve Fuyuzat nesrlerinde Covdetin yaradiciligini teblig edirdi O Covdeti hurriyyet mucahidi sair ve Qerb edebiyyatinin tercumecisi kimi teqdim etmis Ictihad jurnalini islam dunyasinin oyanisi ucun vacib hesab edirdi Huseynzade Covdetin Bayron Siller ve Sekspir tercumelerini yuksek qiymetlendirirdi Covdet Huseynzade ile mektublarinda oz nesrlerinin ve tercumelerinin Bakida yayilmasi ve maliyyelesdirilmesi ucun Huseynzadeden komek isteyirdi Huseynzade Haci Zeynalabdin Tagiyev ve Murtuza Muxtarov kimi Bakidaki varli sexslerle elaqe yaratmaga calisirdi 1908 ci ilde Reynhart Dozinin iki cildlik Islamciligin tarixine dair esse eserini Tarih i Islamiye herf Islam tarixi adi ile tercume etmis ve nesr etdirmisdir Islami ve Mehemmedi tenqid eden bu kitab nesr olunduqda boyuk qalmaqal dogurmus 1910 cu ilin fevralinda senzura terefinden qadagan edilmis musadire olunmus ve movcud nusxeleri seyxulislam Mehmed Cemaleddin Efendinin diqqetini celb etdikden sonra Qalata korpusunden atilmisdir Covdet eseri tercume etmekde meqsedinin muselman tarixcilere Dozinin sehvlerini duzeltmek imkani vermek oldugunu bildirmisdir Covdet 1903 cu ilde seirlerinden birini Neue Freie Presse qezetinde derc etdiyine gore Teodor Herzl ile gorusmus ve ona tesekkur etmisdir Bu tanisliqdan sonra Herz ile emekdasliq etmis onun mektublarini turk diline tercume etmeye baslamisdir 1910 cu ilden sonraredakte vikimetni redakte et span Abdullah Covdet Ictihad Evi nin yuxari mertebelerinden jurnalin redaksiyasi ve oz iqametgahi ve ofisi kimi istifade edirdi 1908 ci ilde ITK ye qarsi qurulmus Osmanli Demokratik Partiyasina qosulmusdur 1910 cu ilde Istanbula qayitmisdir Oz metbeesi olan Ictihad Evi ni qurmus ve orada Kutuphane i Ictihad seriyasini nesr etdirmisdir Cagalogluda yerlesen evi paytaxtin ziyalilari ucun bir salon xarakteri qazanmisdir Abdullah Covdetin qonaq etdiyi sexsler arasinda Yusif Akcura Hesen Eli Yucel Nazim Hikmet Mehemmed Emin Resulzade professor Karl Zusheym ve madam Korrin de var idi 1912 ci ilde Huseyn Cahid Yalcin ile birlikde turk dilinin latin elifbasi ile yazilmasi teklifini ireli surmus lakin ugursuzluga ducar olmusdular Bu nehayet 1928 ci ilde heyata kecirilmisdir O mekteblerde bioloji materializmin tedrisini ve kendlerde kendlileri tehsillendirmek ucun mekteblerin acilmasini mudafie etmisdir Bu nehayet 1940 ci ilde reallasmisdir Russonun Sosial muqavile eserinde ifade olunan vetendasliq ve umumi irade anlayislarini vurgulamisdir ITK nin bu dovrde diktatura qurmasi ve Osmanli imperiyasinin Birinci Dunya muharibesine qosulmasina qarsi tenqidi movqeyine gore siyasi tezyiqlere meruz qalmis ve 1914 cu ilde yazmagi dayandirmaga mecbur edilmisdir Mueyyen muddet Ikdam qezetinde anonim bas meqaleler yazmisdir Istanbulun isgali dovrunde sedrezem Kureken Ferid Pasa terefinden Sehiyye Bas Mudirliyine teyin olunmusdur Turkiyede seks iscilerinin tenzimlenmesini teklif eden ilk sexs oldugu ehtimal olunur lakin onlara bordel sertifikatlari vermesinin askarlanmasi ictimai qezeb dogurmusdur Bu onun vezifesinden kenarlasdirilmasina sebeb olmusdur Covdet ilkin olaraq Turkiyenin mandat statusuna kecmesini mudafie etmisdir Turkiye Istiqlaliyyet muharibesi dovrunde Ingiltere Dostlari Cemiyyetinin qurulmasinda rol oynamis ve 1921 1922 ci illerde qisa muddete Kurdustanin Yukselisi Cemiyyetinde fealiyyet gostermisdir Turkiye Boyuk Millet Meclisinin acilisi ile derhal Ankaranin terefini tutmus ve muveqqeti hokumetde sehiyye xidmetlerinin teskili ile mesgul olmusdur Isgal illerinde ingiltereperest movqeyi ve kurd milliyyetci teskilatlarinda istirakina gore Respublika dovrunde dovlet xidmetinden omurluk kenarlasdirilmisdir Omrunun qalan hissesini seir yazmaqla tercume etmekle ve Ictihad i nesr etmekle kecirmisdir Covdet bezi yazilari islam ve Mehemmede qarsi kufr hesab olunduguna gore bir nece defe mehkemeye verilmisdir Bu sebebden Islamin ebedi dusmeni adlandirilmis ve Aduvullah herf Allahin dusmeni leqebi ile cagirilmisdir En taninmis mehkeme isi 1 mart 1922 ci ilde Ictihad da derc olunan meqalesinde islamla dini inanclarin tam terk edilmesi arasindaki kecid merhelesi hesab etdiyi Behai dinini mudafie etmesi ile bagli olmusdur Tekpartiyali dovrredakte vikimetni redakte et span Abdullah Covdetin tercumeleri tertibleri meqaleleri kitablari ve tehsil islahati layiheleri Ataturk islahatlarinin gizli proqrami hesab olunmusdur O utopik planin proqramini Qilinczade Heqqi ile birlikde Ictihad da hazirladiqlari Uyanik Bir Uyku eserinde derc etdirmisdir Abdullah Covdet 1910 cu ilde 1925 ci ilde prezident Mustafa Kamal Ataturk Abdullah Covdeti Cankaya koskunde qonaq etmisdir Covdet Ataturk ile kitabxanasindan tesirlenmis ve ikisi qarsiliqli heyranliq hissi kecirmisdiler Onun sozlerine gore Qazi Pasa Ataturk ziyalilarin illerle od ve imanla qidalandirdiqlari meqsedleri heyata kecirmisdir Gorus bir saatliq planlasdirilmisdi lakin dord saat davam etmisdir Ayrilan zaman Mustafa Kamal qonagina Senin yazdiqlarini ve dediklerini hamisini etdim demisdir Cavad Cobanli Elazigdan millet vekili mandatini tehvil verdikden sonra Covdetin elave seckilerde onun yerini tutmasi barede danisiqlar olmusdur Bu planlar muhafizekar Tevhid i Efkar qezetinin basladigi qarayaxma kampaniyasi ile pozulmusdur Qezetin yazarlari Covdeti Avropadan insan damazliq idxali istemekde ittiham etmisdiler Bu Covdetin Balkanlar Italiya ve Almaniyadan heyvandarliq tecrubesi olan fermerleri Anadoluda becerilmeyen torpaqlara yerlesdirmek ve kendlilere oyretmek teklifinin tehrif olunmus hali idi 1928 ci ilde Ataturkun xahisi ile Fransa filosofu Pol Anri Holbaxin Jan Melye texellusu ile yazdigi dini tenqid xarakterli ve bir nov ateist manifest olan Saglam dusunce kitabini tercume etmisdir Eser Milli Tehsil Nazirliyinin nesrleri arasinda Dovlet Metbeesinde Akl i Selim herf Saglam agil adi ile cap olunmusdur O kitabin ilk nusxesini Ataturke hesr etmisdir Ataturk 1929 cu ilde kitabin yeni latin elifbasi ile capini emr etmisdir 1931 ci ilde seirlerini Karlidag dan Ses herf Qarlidagdan ses adli kitabda nesr etdirmisdir 1934 cu ilde ailesi Qarlidag soyadini qebul etmisdir Son illerinde tek qalan Abdullah Covdet 29 noyabr 1932 ci ilde Istanbulda urek tutmasindan 63 yasinda vefat etmisdir Cenazesi dini merasim ucun o dovrde hele mescid kimi istifade olunan Ayasofyaya getirilmisdir lakin iddia olunan ateizmine gore hec kim tabutunu teleb etmemis ve bezi dini muhafizekarlar terefinden islam cenaze namazina layiq olmadigi bildirilmisdir Yazici Peyami Safanin muracietinden sonra cenaze namazi qilinmisdir Cenazesi belediyye iscileri terefinden Merkezefendi qebiristanligina aparilmis ve orada defn olunmusdur Vefatindan sonra sexsi kitabxanasi ve arxivi qizi Gul Qarlidag terefinden qorunmusdur Nadir eserler onun istifade etdiyi mebel ve diger esyalarla birlikde Cagalogludaki Ictihad Evi nin ust mertebesinde saxlanilir Baxislariredakte vikimetni redakte et span Covdetin Xeyyamin farsca orijinal nesr eserlerinin turk diline tercumeleri Covdet din ile materializmi birlesdirmek istemisdir yeni Viktor Huqo ve Jan Mari Quyonun tesiri ile tanrini inkar etmekle bele dini sosial quvve kimi saxlamaq niyyetinde olmusdur Sukru Haniogluna gore Covdetin tesirleri ve meqsedleri Ehdi cedid den Qurani Kerim e Platondan Ebulela el Meerriye qeder genis spektri ehate ederek elm din ve felsefeni bir biri ile uzlasdiran eklektik felsefe yaratmaq xususile islam materializmi qurmaq ucun el Meerri Omer Xeyyam ve Rumi kimi orta esr mistik muelliflerinden istifade etmis onlarin eserlerinde Volter Cezare Lombrozo Vittorio Alfieri ve Pol Anri Holbax kimi muasir muelliflerle uygunluqlar axtarmisdir Onun son addimi darvinizmden genetika qeder muasir elmi nezeriyyeleri islam muqeddes metnlerinin tekrarlari ve ya muselman mutefekkirlerinin yazilarindan toremeler kimi teqdim etmek olmusdur Quran ve ya hedisleri Teodul Ribo ve ya Jan Batist Masiyon kimi sexslerin fikirleri ile uzlasdirmaga calismisdir O Quran da tekamul nezeriyyesine hem isare olundugunu hem de onun xulase edildiyini mueyyen etmisdir Elmle bagli inancini bele ifade etmisdir Qisaca elm ve texnikanin bayragini sancdigi yerlerde sehralar bugda tarlalarina bataqliqlar cicekli baglara cevrilir Esaret ve yoxsulluq yox olur xosbextlik seref ve heqiqet yasamaga baslayir Ulemanin ozunun adlandirdigi materialist muctehid roluna soyuq munasibetinden meyus olaraq heteredoksiyaya turk stoaciligi adlandirdigi bektasiliye ve sonra behailiye yonelmisdir Bu sahede de ugur qazanmadiqda son seyleri tamamile intellektual xarakter dasimisdir Ailesiredakte vikimetni redakte et span Abdullah Covdet ve qizi Gul xanimefendi Onun heyat yoldasi II Ebdulhemid dovrunde Istanbul Polis Idaresinin reisi ve Beyoglu belediyye sedri Ehmed Hemdi beyin qizi Fatma Xanim olmusdur Ailesi Qarlidag soyadini qebul etmisdir Iki ovladi olmusdur oglu Mehemmed Covdet Qarlidag ve qizi Gul Qarlidag Onun qizi Turkiye Fehle Partiyasinda fealiyyet gostermisdir Irsiredakte vikimetni redakte et span 2005 ci ilde Ankarada bir kuceye Abdullah Covdetin adinin verilmesi cehdi olmusdur Bu islamci qezetlerden siddetli reaksiya dogurmusdur Akit muxbiri Hesen Qaraqaya tesebbusu tenqid eden zmaan Avropa damazliq idxali iftirasini yeniden gundeme getirmisdir Eserleriredakte vikimetni redakte et span Seirlerredakte vikimetni redakte et span Hic 1890 Turbe i Masumiyet 1890 Tuluat 1891 Masumiyet 1894 Kahriyat 1906 Karli Dagdan Ses 1931 Dusunen Musiki 1932 Rafale de Parfums Sonnets 1904 Nesrredakte vikimetni redakte et span Ramazan Bahceleri 1891 Felseferedakte vikimetni redakte et span Dimag 1890 Fizyolacya i Tefekkur 1892 Funun ve Felsefe 1897 Tercumelerredakte vikimetni redakte et span Maks Veber Asirlarin Panoramasi Qustav le Bon Asrimizin Hususu Felsefiyesi Omer Xeyyam Rubaiyat Celaleddin Rumi Secilmis Divanlar Qustav le Bon Dun ve Yarin 1921 Qustav le Bon Ilm i Ruh i Ictimai 1924 Qustav le Bon Ameli Ruhiyat 1931 Pol Anri Holbax Akl i Selim Sagduyu Tanrisizligin Ilmihali 1928 Qeydlerredakte vikimetni redakte et span Bezi azerbaycandilli menbelerde Abdulla Covdet formasinda da yazilmisdir Menberedakte vikimetni redakte et span Istinadlarredakte vikimetni redakte et span Abdullah Cevdet Faceted Application of Subject Terminology verschiedene Autoren Abdullah Djevdet Historische Lexikon der Schweiz Dictionnaire historique de la Suisse Dizionario storico della Svizzera alm Bern 1998 Quliyev 2016 seh 14 17 Turan Azer Abdullah Covdet kimdir Kulis az 24 mart 2025 Babayev 1993 seh 6 Memmedov 2021 seh 2013 2014 Yunus Mubariz redaktor Fuyuzat jurnalinin yeniden nesr olunmasindan 18 il otur Edebiyyat qezeti 7 yanvar 2025 https www bernamegeh org 2019 11 10 jiyana evdila cewdet Aractingi 2018 seh 129 Huseyin 1999 Alpay Yalin A Glimpse into the first racist approach in the Ottoman Empire The Scientific racism of Abdullah Cevdet Istanbul 19 dekabr 2015 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Istifade tarixi 18 dekabr 2015 Usta Sadik Dr Abdullah Cevdet in sira disi hayati OdaTV 19 iyun 2016 Cebi Ismail Dr Abdullah Cevdet in dusuncesinde madde anlayisi 19 dekabr 2015 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Istifade tarixi 12 avqust 2015 Dunyaminqizi 2024 seh 100 Dr Abdullah Cevdet 1869 1932 Yunus Emre TANSU Ataturk Ansiklopedisi 11 noyabr 2024 tarixinde arxivlesdirilib ABDULLAH CEVDET 1869 1932 M SUKRU HANIOGLU TDV Islam Ansiklopedisi 11 noyabr 2024 tarixinde arxivlesdirilib Hanioglu 2005 seh 41 Hanioglu M Sukru Abdullah Cevdet PDF 19 dekabr 2015 tarixinde orijinalindan PDF arxivlesdirilib Istifade tarixi 18 dekabr 2015 Dunyaminqizi 2024 seh 101 Jongerden 2012 seh 69 Abdullah Cevdet Karlidag Kenthaber com Arapgir Malatya Iz birakanlar Sayfasi Quliyev ve b Camsoy 2007 Uzer 2016 seh 63 66 Gursoy Capcioglu 2006 seh 89 98 Kieser 2018 seh 100 Ziya Gokalp Hayati ve Edebi Kisligi Egze com 19 fevral 2015 tarixinde arxivlesdirilib Arikan 2005 Arikan 2006 Parla 1985 seh 12 Sosyoloji com tr sitesi Abdullah Cevdet Sayfasi Erisim tarihi 20 07 2011 4 iyul 2011 tarixinde arxivlesdirilib Istifade tarixi 20 iyul 2011 Jongerden 2012 seh 70 Hanioglu 2005 seh 46 Saygili Oguzhan Abdullah Cevdet in Dogru Anlasilabilmesine Dogru Erzurum Gazetesi 2 yanvar 2011 Yavuz 2014 Kutluay 2019 seh 291 Usta Sadik Abdullah Cevdet in kutuphanesinde neler gordum OdaTV 23 iyul 2017 Landau 1984 seh 135 Sussheim 1938 seh 55 60 Hanioglu 1995 seh 202 Abdullah Cevdet turk Yazar Mezar Archived from the original on 18 sentyabr 2011 Emin Nedret Isli Doktor Abdullah Cevdet Bey ve kutuphanesi Cumhuriyet Kitap 10 avqust 2017 Hanioglu 2005 seh 47 Hanioglu 2005 seh 49 Hanioglu 2005 seh 52 Hanioglu 2005 seh 55 56 Hanioglu 2005 seh 59 60 Edebiyyatredakte vikimetni redakte et span Aractingi Jean Marc Dictionnaire des Francs macons arabes et musulmans Amazon distribution 2018 ISBN 978 1985235090 Parla Taha The Social and Political Thought of Ziya Gokalp 1876 1924 Social Economic and Political Studies of the Middle East vol 35 Leiden E J Brill 1985 157 ISBN 978 9004072299 LCCN 85232563 OCLC 12853874 Landau Jacob M Ataturk and the Modernization of Turkey ingilis Boulder Westview Press 1984 37 ISBN 0865319863 Uzer Umut An Intellectual History of Turkish Nationalism Between Turkish Ethnicity and Islamic Identity ingilis University of Utah Press 2016 ISBN 978 1 60781 465 8 Hanioglu Sukru Blueprints for a future society late Ottoman materialists on science religion and art Ozdalga Elisabeth redaktor Late Ottoman Society The Intellectual Legacy Routledge 2005 ISBN 9780415341646 GURSOY Sahin CAPCIOGLU Ihsan Bir Turk Dusunuru Olarak Ziya Gokalp Hayati Kisiligi ve Dusunce Yapisi Uzerine Bir Inceleme PDF Ankara Universitesi Ilahiyat Fakultesi Dergisi 47 2 avqust 2006 doi 10 1501 Ilhfak 0000000049 28 iyul 2018 tarixinde arxivlesdirilib PDF Arikan Zeki Gazi Pasa ile Iki Saat Gorustuk Toplumsal Tarih Dergisi 136 aprel 2005 21 yanvar 2012 tarixinde arxivlesdirilib Akar Huseyin Dersim den Portreler Abdullah Cevdet Kalan Basim Yayin Dagitim 1999 ISBN 9758424033 22 mart 2016 tarixinde arxivlesdirilib Akarhuseyin com vasitesile Sussheim Karl Abd Allah Djewdet Encyclopedia of Islam 1 Supplement Leiden Leipzig 1938 Yavuz Hilmi Dozy Islam Tarihi ve Abdullah Cevdet 1 Kiziltug Ravza redaktor Istanbul Timas Yayinlari 2014 ISBN 9752639782 Arikan Zeki Dr Abdullah Cevdet Radikal gazetesi 26 fevral 2006 10 oktyabr 2014 tarixinde arxivlesdirilib Kutluay Yasar Siyonizm ve Turkiye Istanbul Pinar Yayinlari 2019 ISBN 9789753524971 Camsoy Zeynep Milli Mucadele Doneminde Kurdistan Teali Cemiyeti Ankara Ankara Universitesi Turk Inkilap Tarihi Enstitusu Yuksek Lisans Tezi 2007 Dunyaminqizi Qerenfil Fuyuzatcilar az Baki MIMTA Yayimlari 2024 ISBN 9789952849875 Babayev A M Abdullayeva B T redaktor Azerbaycan klassik edebiyyatinda isledilen adlarin ve terminlerin serhi Baki Maarif 1993 Quliyev Vilayet Abdullah Covdetin Eli bey Huseynzadeye mektublari 525 ci qezet 19 mart 2016 Memmedov Vilayet Sabir Yaradiciliginda Texmis ve Tesdis Poetik Ozellikleri ve Struktur Xususiyyetleri Akademik Tarih ve Dusunce Dergisi oktyabr 2021 doi 10 46868 atdd 194 Elave edebiyyatredakte vikimetni redakte et span Mardin Serif Sahin Mustafa Oztan Fatih M redaktorlar Jon Turklerin Siyasi Fikirleri 1895 1908 Istanbul Iletisim Yayinlari 1964 221 250 ISBN 9789754700237 17 iyul 2011 tarixinde arxivlesdirilib Creel Frank W The program and ideology of Dr Abdullah Cevdet a study of the origins of Kemalism in Turkey The University of Chicago 1978 Hanioglu Sukru Bir Siyasal Dusunur olarak Doktor Abdullah Cevdet ve Donemi Istanbul Ucdal Nesriyat 1981 Alkan Necati The eternal enemy of Islam Abdullah Cevdet and the Baha i Religion Bulletin of the School of Oriental and African Studies Cambridge University Press 68 1 2005 1 20 Xarici kecidlerredakte vikimetni redakte et span Vikianbarda Abdullah Covdet ile elaqeli mediafayllar var Lugetler ve ensiklopediyalarIsvecre tarixiNormativ yoxlamaBNF 129674977 GND 118887521 ISNI 0000000081384130 LCCN nr87000794 NTA 071409203 LIBRIS 278105 SUDOC 22702043X VIAF 59216154 WorldCat VIAF 59216154 Kateqoriyalar 9 sentyabrda dogulanlar1869 cu ilde dogulanlarTurkiyede dogulanlar29 noyabrda vefat edenler1932 ci ilde vefat edenler63 yasinda vefat edenlerIstanbulda vefat edenlerMerkezefendi qebiristanliginda defn olunanlarIttihad ve Tereqqi uzvleriTurkiye Quru Qosunlari Mektebinin mezunlariElifba sirasina gore vezifeli sexslerKurd alimlerKurd yazicilarKurd inqilabcilarTurkiye jurnalistleriAteistlerGizli kateqoriya Vikipediya Vikidatada menbeleri olan meqaleler